Tóm tắt: Trải qua 40 năm Đổi mới, tư duy lý luận văn hóa của Đảng ta từ năm 1986 đến nay đã phát triển mạnh mẽ, liên tục có sự đổi mới về nhận thức: từ nhìn nhận văn hóa là lĩnh vực tư tưởng đến xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển đất nước. Đảng ta đã đưa ra quan điểm, đường lối xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tập trung xây dựng hệ giá trị văn hóa, chuẩn mực con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học gắn với hệ giá trị gia đình Việt Nam trong mối quan hệ biện chứng với hệ giá trị quốc gia, để văn hóa, con người sẽ là nguồn sức mạnh nội sinh, sức mạnh mềm văn hóa, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Trong lịch sử hiện đại Việt Nam, ngày 6-1-1946 không chỉ ghi dấu như một sự kiện chính trị trọng đại, mà còn là bước ngoặt trong tiến trình hình thành văn hóa chính trị của dân tộc. Lần đầu tiên, người dân Việt Nam được trực tiếp thực hiện quyền bầu cử theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín, lựa chọn những đại biểu đại diện cho mình vào cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.
Giai đoạn 2021-2025 đánh dấu một nhiệm kỳ với những bước tiến vượt bậc từ đổi mới tư duy chiến lược đến các kết quả cụ thể trong quản lý nhà nước
Năm 2025 là năm ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã “tăng tốc, bứt phá” để “về đích” thắng lợi, thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Trong bối cảnh nền kinh tế - xã hội đất nước tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành VHTTDL đã đạt được nhiều thành tựu, dấu ấn quan trọng trên hầu hết các lĩnh vực, đóng góp thực chất vào sự phát triển chung của đất nước. Những thành tựu đó phản ánh sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, sự nỗ lực quyết liệt, chung sức đồng lòng của toàn Ngành và cho thấy hiệu quả trong việc quyết liệt, kiên trì xây dựng thể chế nhằm kiến tạo, thúc đẩy văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch phát triển.
Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh và phức tạp, khi cạnh tranh nước lớn, đặc biệt là cạnh tranh về giá trị và ảnh hưởng văn hóa ngày càng gay gắt; khi đại dịch COVID-19 để lại hệ lụy sâu rộng và cuộc cách mạng công nghệ, chuyển đổi số, AI làm thay đổi mọi mặt đời sống; tình hình kinh tế, xã hội trong nước có nhiều thuận lợi và thách thức đan xen, nhưng sự nghiệp văn hóa tiếp tục được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm, nhân dân với tư cách là chủ thể sáng tạo, trí thức, văn nghệ sĩ đồng tình ủng hộ, văn hóa đã một lần nữa chứng minh: Khi được hun đúc, kết tinh và đặt đúng vị trí, sức mạnh Việt Nam sẽ được cộng hưởng và lan tỏa mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
Trong tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam, các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc luôn là dấu mốc quan trọng, định hình đường lối, chiến lược phát triển đất nước. Trong đó, vấn đề văn hóa và con người được Đảng ta xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Từ sau Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) đến các Văn kiện Đại hội XI, XII, XIII, tư duy lý luận về văn hóa không ngừng được bổ sung, phát triển.
Dự thảo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng với tinh thần đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, xác định rõ: văn hóa là nguồn lực nội sinh, là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực và hệ điều tiết cho phát triển bền vững quốc gia. Đó là một định hướng lớn, toàn diện, mở ra không gian mới cho các ngành Văn hóa, trong đó xuất bản không chỉ là một lĩnh vực thuộc cấu trúc văn hóa, mà còn là hạ tầng tư tưởng, hạ tầng tri thức và hạ tầng lưu giữ – lan tỏa hệ giá trị của quốc gia.
Trong tổng thể, Dự thảo Báo cáo đánh giá 5 năm thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021–2030 (phụ lục 4) tại Dự thảo các văn kiện trình Đại hội Đảng lần thứ XIV, lĩnh vực văn hóa nổi lên như một trọng tâm quan trọng, thể hiện sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy phát triển – coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh và động lực phát triển đất nước.