Tín ngưỡng thờ Mẫu trong không gian văn hóa Bắc Ninh: Di sản sống và định hướng bảo vệ giá trị

Tóm tắt: Bài viết nhấn mạnh vai trò của tín ngưỡng thờ Mẫu như một di sản văn hóa phi vật thể sống động, gắn liền với đời sống tâm linh, nghệ thuật và bản sắc cộng đồng người Việt. Trong bối cảnh sáp nhập tỉnh Bắc Giang vào Bắc Ninh, bài viết đề xuất định vị lại không gian thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu như một hệ di sản liên vùng. Trên cơ sở hồ sơ UNESCO, Luật Di sản văn hóa và kết quả thực tiễn, tác giả kiến nghị mô hình bảo vệ di sản kết hợp giữa hành lang pháp lý, nguồn lực học thuật và cộng đồng chủ thể. Từ đó, tín ngưỡng thờ Mẫu không chỉ được lưu giữ mà còn phát huy giá trị trong quản lý văn hóa địa phương, xây dựng bản sắc tỉnh Bắc Ninh mới. Bài viết đóng góp một cách tiếp cận tích hợp - liên ngành và liên vùng - vào chiến lược bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam trong bối cảnh hành chính và xã hội mới.

Những dấu ấn nổi bật của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch năm 2025

Năm 2025 đánh dấu một giai đoạn đặc biệt quan trọng đối với ngành VHTTDL, qua hàng loạt sự kiện và thành tựu nổi bật trải dài trên cả ba lĩnh vực. Đây là năm tròn kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025) và 80 năm Ngày Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945- 19/8/2025) và Quốc khánh 2/9 (2/9/1945 - 2/9/2025). Bên cạnh đó, Việt Nam còn chủ động đăng cai các chương trình giao lưu quốc tế, ban hành nhiều chính sách phát triển mới và đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trên trường khu vực và thế giới. Sau đây, theo chúng tôi, là những dấu ấn nổi bật của ngành VHTTDL trong năm 2025:

Vẻ đẹp trang phục truyền thống người Mường trong đời sống hôm nay

Trang phục truyền thống của người Mường là kết tinh văn hóa, có dáng dấp giản dị nhưng tinh tế ở chất liệu, kỹ thuật dệt, cách phối màu và hệ hoa văn. Bởi vậy, bảo tồn trang phục Mường không chỉ là giữ lại hình thức trang phục, mà là gìn giữ một hệ tri thức sâu dày về đời sống văn hóa – xã hội, tín ngưỡng, thẩm mỹ và nghề dệt thêu, thể hiện qua màu sắc, hoa văn, cách mặc cùng các phong tục, lễ hội gắn liền với cộng đồng. Qua đó, những giá trị di sản phi vật thể vô giá phản ánh lịch sử và bản sắc người Mường được bảo lưu và truyền lại cho thế hệ trẻ hôm nay.

Ga Đà Lạt trở thành không gian “Cà phê toa tàu - Hành trình di sản”

Trong chuỗi hoạt động đồng hành cùng Lễ hội Cồng chiêng Đông Nam Á năm 2025 có nhiều hoạt động hấp dẫn thu hút du khách trong và ngoài nước, một trong số đó là không gian “Cà phê toa tàu - Hành trình Di sản” - Tái hiện 1 toa tàu cổ 1932 thành “Heritage Coffee Experience” đưa khách tham quan một số điểm di sản trong khu vực Đà Lạt.

Bản sắc văn hóa tộc người góp phần phát triển du lịch tại huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình

Là huyện có nhiều khó khăn, thế nhưng Đà Bắc lại sở hữu và hội tụ những điều kiện về lịch sử, văn hóa độc đáo, đặc sắc. Điều kiện tự nhiên rừng nguyên sinh, vùng hồ, non nước hữu tình, núi non kỳ vĩ là tiềm năng riêng có để phát triển các loại hình du lịch. Trong những năm gần đây, huyện đã có nhiều giải pháp cụ thể để phát triển du lịch cộng đồng (DLCĐ) gắn với khai thác tiềm năng thiên nhiên, bản sắc văn hóa, hướng tới xóa đói giảm nghèo, cải thiện phát triển bền vững đời sống nhân dân.

Bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số hiện nay

Dưới tác động mạnh mẽ của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và bùng nổ thông tin, đời sống văn hóa của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam đang đứng trước không ít thách thức. Trong dòng chảy ấy, trang phục truyền thống - một biểu trưng quan trọng của bản sắc tộc người, ngày càng chịu sức ép lớn từ sự giao thoa, du nhập văn hóa ngoại lai. Không ít phong tục, tập quán, trong đó có tập quán ăn mặc gắn với đời sống thường nhật, đang dần phai nhạt, thậm chí đứng trước nguy cơ mai một. Chính vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa nói chung, giá trị trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số nói riêng đã và đang trở thành vấn đề cấp thiết, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, các cơ quan chuyên môn và đặc biệt là chính cộng đồng, những “chủ thể văn hóa” của di sản.

Board game Việt Nam: Mang văn hóa Việt vươn ra thế giới

Game là một trong những ngành thuộc lĩnh vực "Phần mềm và các trò chơi giải trí"được định hướng phát triển trong Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Cùng với xu hướng đó, board game Việt Nam khai thác chất liệu văn hóa ngày càng được giới trẻ ưa chuộng; tuy nhiên, để hình thành một ngành có doanh thu bền vững, rất cần các giải pháp đồng bộ.

Thúc đẩy công nghiệp văn hóa Việt Nam vươn tầm cao mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và khoa học – công nghệ phát triển nhanh, công nghiệp văn hóa đang được nhiều quốc gia xem là lĩnh vực chiến lược: vừa tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế – xã hội, vừa góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Từ yêu cầu thực tiễn, Việt Nam không chỉ tăng cường hoàn thiện thể chế, chính sách, mà còn cụ thể hóa định hướng bằng việc ban hành Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Chiến lược này đặt nền tảng cho việc phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đồng thời gia tăng “sức mạnh mềm” và vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Áo dài và kỳ vọng trở thành sản phẩm của công nghiệp văn hóa

Việt Nam sở hữu nền văn hóa đa dạng của 54 dân tộc, không chỉ phong phú về phong tục, tập quán mà còn kết tinh trong các trang phục truyền thống. Mỗi cộng đồng đều có trang phục truyền thống riêng, song nổi bật và được nhận diện rộng rãi nhất chính là áo dài. Bài viết phân tích những giá trị văn hóa – thẩm mỹ – biểu tượng của áo dài, từ đó đề xuất hướng khai thác trong đời sống đương đại và định vị áo dài như một sản phẩm trọng điểm của công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề truyền thống ở Hà Nội

Hà Nội hiện sở hữu hơn 1.300 làng nghề và làng có nghề, trong đó hàng trăm làng nghề truyền thống vẫn đang lưu giữ những tinh hoa kỹ nghệ và giá trị văn hóa đặc sắc. Trước sức ép của đô thị hóa, toàn cầu hóa và biến động thị trường, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một. Việc bảo tồn và phát huy làng nghề trở thành nhiệm vụ quan trọng để phát triển văn hóa Thủ đô, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và xây dựng nông thôn mới bền vững. Mô hình du lịch trải nghiệm làng nghề nổi lên như một giải pháp góp phần bảo tồn di sản, thúc đẩy kinh tế cộng đồng và lan tỏa bản sắc văn hóa Hà Nội trong bối cảnh hội nhập.

Làm gì để phát triển du lịch văn hóa bền vững?

Những năm gần đây, các địa điểm mang dấu ấn văn hóa – lịch sử đặc biệt hút du đông đảo du khách. Từ Hoàng thành Thăng Long trầm mặc, Thành cổ Quảng Trị với lớp ký ức chiến tranh, đến di sản kinh đô Hoa Lư – Ninh Bình hay không gian nghi lễ cung đình Huế, tất cả đều ghi nhận lượng khách tăng trưởng đáng kể. Bên cạnh những giá trị sâu sắc của di tích, điều khiến các điểm đến này trở nên hấp dẫn là do chúng được “làm sống lại” thông qua công nghệ số, thiết kế trải nghiệm và phương pháp diễn giải hiện đại, giúp du khách hiểu sâu và kết nối hơn với lịch sử – văn hóa của vùng đất.