Năm 2025, tình hình thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường với nhiều thách thức hơn. Bất ổn chính trị, xung đột quân sự leo thang tại một số khu vực, đe dọa sự ổn định, phát triển toàn cầu; thiên tai, biến đổi khí hậu tiếp tục tác động nặng nề. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu dần phục hồi nhưng còn chậm. Nhiều nền kinh tế lớn, đối tác thương mại, đầu tư chủ yếu của nước ta phục hồi chậm, tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ; tỷ giá đồng USD và giá vàng tăng mạnh. Các nước đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển trí tuệ nhân tạo, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo để bứt phá.

Trong lịch sử hiện đại Việt Nam, ngày 6-1-1946 không chỉ ghi dấu như một sự kiện chính trị trọng đại, mà còn là bước ngoặt trong tiến trình hình thành văn hóa chính trị của dân tộc. Lần đầu tiên, người dân Việt Nam được trực tiếp thực hiện quyền bầu cử theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín, lựa chọn những đại biểu đại diện cho mình vào cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, văn hóa - nguồn lực nội sinh quan trọng của phát triển bền vững đang chuyển dịch rõ rệt từ “lĩnh vực thụ hưởng” sang “lĩnh vực tạo giá trị”. Văn hóa từng bước trở thành một ngành kinh tế, một động lực phát triển mới, thúc đẩy hình thành các sản phẩm sáng tạo và tạo nguồn thu ổn định.

Năm 2025 đánh dấu một giai đoạn đặc biệt quan trọng đối với ngành VHTTDL, qua hàng loạt sự kiện và thành tựu nổi bật trải dài trên cả ba lĩnh vực. Đây là năm tròn kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025) và 80 năm Ngày Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945- 19/8/2025) và Quốc khánh 2/9 (2/9/1945 - 2/9/2025). Bên cạnh đó, Việt Nam còn chủ động đăng cai các chương trình giao lưu quốc tế, ban hành nhiều chính sách phát triển mới và đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trên trường khu vực và thế giới. Sau đây, theo chúng tôi, là những dấu ấn nổi bật của ngành VHTTDL trong năm 2025:

Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh trong bài viết về xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật: muốn đất nước “vươn mình mạnh mẽ”, chúng ta phải “đột phá về thể chế, pháp luật”, phải tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài, loại bỏ những quy định chồng chéo, tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, thông suốt và sống động. Thể chế văn hóa - với tính chất liên ngành, liên vùng, liên lĩnh vực - càng cần được đổi mới tư duy mạnh mẽ hơn, bởi văn hóa không chỉ là bản sắc, không chỉ là hồn cốt dân tộc, mà còn là sức mạnh mềm, là năng lượng phát triển mới trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Năm 2025 là năm ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã “tăng tốc, bứt phá” để “về đích” thắng lợi, thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Trong bối cảnh nền kinh tế - xã hội đất nước tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành VHTTDL đã đạt được nhiều thành tựu, dấu ấn quan trọng trên hầu hết các lĩnh vực, đóng góp thực chất vào sự phát triển chung của đất nước. Những thành tựu đó phản ánh sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, sự nỗ lực quyết liệt, chung sức đồng lòng của toàn Ngành và cho thấy hiệu quả trong việc quyết liệt, kiên trì xây dựng thể chế nhằm kiến tạo, thúc đẩy văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch phát triển.

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh và phức tạp, khi cạnh tranh nước lớn, đặc biệt là cạnh tranh về giá trị và ảnh hưởng văn hóa ngày càng gay gắt; khi đại dịch COVID-19 để lại hệ lụy sâu rộng và cuộc cách mạng công nghệ, chuyển đổi số, AI làm thay đổi mọi mặt đời sống; tình hình kinh tế, xã hội trong nước có nhiều thuận lợi và thách thức đan xen, nhưng sự nghiệp văn hóa tiếp tục được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm, nhân dân với tư cách là chủ thể sáng tạo, trí thức, văn nghệ sĩ đồng tình ủng hộ, văn hóa đã một lần nữa chứng minh: Khi được hun đúc, kết tinh và đặt đúng vị trí, sức mạnh Việt Nam sẽ được cộng hưởng và lan tỏa mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Con người, nguồn nhân lực và văn hóa là một đề tài kép, nếu chúng ta đọc kỹ Văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng và bài viết của GS, TS. Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam được công bố sau Đại hội (1). Nhìn nhận một cách tổng thể hệ thống đề tài: Con người, nguồn lực về văn hóa đã được nhiều nhà khoa học, các ngành: nhân học, xã hội học, tâm lý học, văn hóa học khảo chứng, biện giải, đánh giá về mặt học thuật và thực tiễn đời sống, một cách tương đối có hệ thống kể từ Đại hội Đảng IX trở đi.

Đại dịch COVID-19 bùng phát, gây ảnh hưởng nặng nề tới đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của mọi quốc gia trên thế giới. Hoạt động của hệ thống bảo tàng, di tích toàn cầu cũng không nằm ngoài bối cảnh ấy, theo đó, Chính phủ của mỗi nước đã có sự đầu tư, chỉ đạo, chuyển hướng hoạt động, theo những mức độ và điều kiện khác nhau. Với bảo tàng và di tích, đó là đầu tư cho công nghệ nhằm thay đổi cách tiếp cận với công chúng. Ở nước ta, cho dù công nghệ phát triển chậm hơn, nhưng hoạt động của hệ thống bảo tàng, di tích cũng đã có sự lột xác đáng kể để tiếp cận với thế giới, thích ứng với đại dịch.

Hội nghị Văn hóa toàn quốc diễn ra tại Thủ đô Hà Nội (24-11-2021) là một sự kiện văn hóa lớn của đất nước trong bối cảnh đại dịch COVID-19, được coi là một “Hội nghị Diên Hồng về văn hóa” của TK XXI. Bài phát biểu chỉ đạo hội nghị của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, các ý kiến của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đại biểu tham dự Hội nghị tập trung vào một chủ đề quan trọng: “Văn hóa là hồn cốt của Dân tộc”, “nói lên bản sắc của Dân tộc”, “Văn hóa còn thì Dân tộc còn” (1). Chủ thể của văn hóa là con người. Vì thế, nhận thức của không riêng người nào làm công tác văn học nghệ thuật - trước hết và cần thiết hướng đến con người khi bàn về văn hóa. Văn hào Nga M. Gorki đã viết: “Con Người! Hai tiếng ấy vang lên tự hào biết bao!”. Nếu nói có một thứ “tài nguyên văn hóa”, thì con người chính là “tài nguyên của tài nguyên” của bất kỳ quốc gia, dân tộc nào trên thế giới từ xưa tới nay.