1. Lấy kết quả thực hiện làm thước đo của quyết sách

Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV diễn ra từ ngày 5 đến ngày 8/10/2026, trong năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV. Trung ương xem xét những vấn đề quan trọng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng; đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền; công tác cán bộ, trọng dụng nhân tài và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Việc xem xét những nội dung này trong cùng một chương trình nghị sự cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa năng lực lãnh đạo, hiệu quả quản trị và kết quả phát triển đất nước [3], [5].

Phát biểu khai mạc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi mở bốn trọng tâm: nâng cao năng lực tự đổi mới, tự chỉnh đốn của Đảng; đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền; đổi mới công tác cán bộ, trọng dụng nhân tài; xác định đúng ưu tiên và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển [3]. Bốn trọng tâm đó bổ sung cho nhau: chủ trương đúng phải được cụ thể hóa thành chính sách khả thi; chính sách cần một bộ máy hoạt động thông suốt, cán bộ đủ năng lực và nguồn lực được sử dụng đúng mục đích.

Trong phát biểu bế mạc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh giá trị của Hội nghị phải được thể hiện qua những vấn đề được giải quyết và chuyển biến trong đời sống Nhân dân [4]. Đề cao kết quả không có nghĩa xem nhẹ quy trình; ngược lại, quy trình phải giúp công việc được giải quyết đúng pháp luật, đúng thẩm quyền và đúng thời hạn. Khi công việc chậm trễ vì chồng chéo nhiệm vụ, thiếu phối hợp hoặc né tránh trách nhiệm, cần xem xét lại cả khâu thiết kế chính sách lẫn tổ chức thực hiện.

Nhìn từ góc độ văn hóa, chất lượng quản trị thể hiện ở cách sử dụng quyền lực, thái độ tôn trọng sự thật, ý thức tiết kiệm nguồn lực công và trách nhiệm phục vụ người dân. Quy định rõ ràng là điều kiện cần, nhưng cán bộ phải thực hành các chuẩn mực ấy trong công việc hằng ngày. Vì thế, đổi mới phương thức lãnh đạo cần gắn với xây dựng văn hóa trong Đảng và hệ thống chính trị.

2. Liêm chính và trách nhiệm trong văn hóa lãnh đạo

Trong phát biểu khai mạc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Đảng thật sự là đạo đức, là văn minh, gắn với liêm chính, công tâm, tôn trọng sự thật, bảo vệ cái đúng và trách nhiệm trước Nhân dân [3]. Đây không chỉ là yêu cầu tu dưỡng cá nhân. Các tổ chức cần cụ thể hóa những phẩm chất ấy thành quy tắc ra quyết định, cơ chế kiểm soát quyền lực và tiêu chí đánh giá công việc. Liêm chính đòi hỏi người lãnh đạo không tham nhũng, vụ lợi, đồng thời không để quan hệ cá nhân hoặc lợi ích cục bộ chi phối quyết định công. Công tâm thể hiện ở việc đánh giá cán bộ có căn cứ, phân bổ nguồn lực đúng nhu cầu và bảo vệ người dám nói thật, làm đúng. Trách nhiệm phải gắn với công việc và thẩm quyền cụ thể: ai quyết định, ai thực hiện, thời hạn hoàn thành và cách xử lý nếu kết quả không đạt yêu cầu. Có thể kiểm tra, giám sát được những việc đó thì chuẩn mực đạo đức mới trở thành nền nếp công vụ.

Hội nghị đã thông qua nghị quyết về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị, cùng nghị quyết về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng [5]. Phát biểu bế mạc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu khắc phục tình trạng bao biện, làm thay, buông lỏng lãnh đạo và xin ý kiến nhiều vòng đối với công việc thuộc thẩm quyền [4]. Theo đó, cơ quan được giao quyền phải chủ động xử lý nhiệm vụ và chịu trách nhiệm về quyết định của mình; trách nhiệm tập thể không được sử dụng để che lấp trách nhiệm cá nhân.

Văn hóa nêu gương được thể hiện qua cách giải quyết công việc. Cán bộ đề cao kỷ cương nhưng xử lý tùy tiện sẽ khó tạo được sự tin tưởng; cơ quan tuyên bố lấy người dân làm trung tâm nhưng để thủ tục kéo dài thì cam kết cải cách chưa được thực hiện. Ngược lại, thái độ cầu thị, dám nhận thiếu sót và sửa sai kịp thời sẽ góp phần củng cố uy tín tổ chức và niềm tin của người dân.

3. Trọng dụng thực tài, tạo điều kiện cho sáng tạo

Đổi mới công tác cán bộ và chính sách trọng dụng nhân tài là một nội dung có ý nghĩa lâu dài của Hội nghị. Phát biểu bế mạc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh ba đột phá: đổi mới đánh giá, lựa chọn, sử dụng và sàng lọc cán bộ; tạo nguồn, phát triển đội ngũ và trọng dụng nhân tài; hoàn thiện thể chế và phương thức quản trị cán bộ [4]. Theo định hướng đó, việc đánh giá phải căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, kết quả công việc, mức độ khó khăn và giá trị lâu dài của đóng góp. Hồ sơ, bằng cấp và thâm niên là thông tin cần thiết nhưng không thể thay thế năng lực thực tế.

Cán bộ trong giai đoạn mới không chỉ cần nắm vững chủ trương, pháp luật mà còn phải có năng lực dự báo, phối hợp liên ngành, khai thác dữ liệu và giải quyết vấn đề. Cán bộ cấp chiến lược cần tầm nhìn và khả năng lựa chọn ưu tiên; cán bộ cơ sở phải hiểu địa bàn và giải quyết kịp thời kiến nghị chính đáng của người dân. Đánh giá cán bộ phải xét điều kiện thực hiện nhiệm vụ, nhưng không được lấy thành tích chuyên môn để bù trừ vi phạm về chính trị, đạo đức hoặc liêm chính.

Trọng dụng nhân tài không có nghĩa là đưa tất cả người giỏi vào vị trí quản lý. Nhà nghiên cứu cần không gian chuyên môn; nghệ sĩ cần điều kiện sáng tạo; chuyên gia công nghệ cần những nhiệm vụ phù hợp với năng lực. Cơ chế tuyển chọn và sử dụng phải giao đúng việc, bảo đảm quyền chủ động chuyên môn và ghi nhận xứng đáng những đóng góp thực chất. Nếu việc đánh giá, đãi ngộ vẫn nặng về thủ tục, tổ chức sẽ khó thu hút và giữ chân người tài.

Giá trị của tác phẩm văn hóa, nghệ thuật được hình thành qua quá trình tích lũy và thử nghiệm, nên không thể đánh giá chỉ bằng số lượng sản phẩm. Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra yêu cầu đào tạo, đãi ngộ nhân tài, đặt hàng tác phẩm có giá trị cao và phát triển công nghiệp văn hóa [1]. Vì vậy, các cơ quan cần công khai tiêu chí tuyển chọn, đặt hàng, nghiệm thu; đánh giá đồng thời chất lượng nghệ thuật, giá trị tư tưởng và tác động xã hội của tác phẩm. Cơ chế phù hợp giúp người sáng tạo theo đuổi những đóng góp dài hạn.

4. Đưa văn hóa vào chất lượng tăng trưởng và đời sống Nhân dân

Nghị quyết Đại hội XIV xác định phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt; phát triển văn hóa, con người là nền tảng [2]. Nghị quyết số 80-NQ/TW tiếp tục khẳng định văn hóa là nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững [1]. Theo đó, văn hóa không phải lĩnh vực chỉ được quan tâm sau khi kinh tế tăng trưởng. Các giá trị văn hóa cần được xem xét ngay khi hoạch định mục tiêu, lựa chọn phương thức và đánh giá chất lượng phát triển.

Trong phát biểu khai mạc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đánh giá chất lượng tăng trưởng qua năng suất, sức khỏe doanh nghiệp, thu nhập và đời sống Nhân dân; đồng thời chú trọng giáo dục, y tế, văn hóa, nhà ở và an sinh xã hội [3]. Những chỉ tiêu kinh tế cần được xem xét cùng tiến bộ xã hội và chất lượng sống. Cơ hội học tập, tiếp cận nghệ thuật, tìm hiểu di sản và tham gia sinh hoạt văn hóa cộng đồng cũng phản ánh thành quả phát triển.

Văn hóa còn đóng góp cho kinh tế thông qua điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, thủ công truyền thống, du lịch văn hóa và nội dung số. Tuy nhiên, không thể đồng nhất toàn bộ doanh thu du lịch với doanh thu công nghiệp văn hóa, cũng không thể chỉ dùng lượng khách để đánh giá thành công của hoạt động văn hóa. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm còn phụ thuộc vào chất lượng sáng tạo, bản sắc, hệ thống phân phối và khả năng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Hoạt động khai thác di sản phải gắn với bảo tồn và bảo đảm lợi ích chính đáng của cộng đồng.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đề ra mục tiêu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa; phấn đấu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP; nâng cao hiệu quả thiết chế văn hóa và mở rộng giáo dục nghệ thuật, di sản [1]. Muốn đạt mục tiêu, cần xác định rõ thứ tự ưu tiên, nguồn kinh phí, trách nhiệm vận hành và tiêu chí đánh giá. Một nhà văn hóa hoặc bảo tàng được đầu tư xây mới chưa thể coi là phát huy hiệu quả nếu thiếu hoạt động thiết thực, nhân lực phù hợp hoặc chưa thu hút được công chúng.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa cần được đánh giá bằng lợi ích mang lại, thay vì chỉ thống kê hiện vật số hóa hay ứng dụng mới. Dữ liệu di sản phải được chuẩn hóa, quản lý an toàn, có khả năng kết nối và sử dụng đúng quy định về quyền. Nội dung giới thiệu trên nền tảng số cần chính xác, dễ tiếp cận; nghệ nhân và cộng đồng liên quan cần được tham gia diễn giải, khai thác, chia sẻ lợi ích. Công nghệ phát huy giá trị khi giúp người dân hiểu sâu hơn và tham gia tích cực hơn vào đời sống văn hóa.

5. Tổ chức thực hiện để quyết sách đi vào đời sống

Phát biểu bế mạc Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu khẩn trương cụ thể hóa, thể chế hóa các quyết sách; xác định rõ nhiệm vụ, thẩm quyền, điều kiện thực hiện; tránh chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm. Công việc đã rõ phải triển khai ngay; thí điểm phải xác định phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá và kiểm soát rủi ro [4]. Vận dụng vào lĩnh vực văn hóa, mỗi chương trình cần có cơ quan chủ trì, nguồn lực, tiến độ và sản phẩm cụ thể. Vướng mắc trong phối hợp hoặc sử dụng kinh phí phải được xử lý trong quá trình thực hiện, không đợi đến khi tổng kết.

Chính sách nhân tài trong lĩnh vực văn hóa cần linh hoạt theo đặc thù nghề nghiệp. Việc tuyển chọn người nghiên cứu, sáng tạo nghệ thuật, quản trị di sản và phát triển công nghiệp văn hóa phải coi trọng chuyên môn, công trình đã thực hiện và uy tín nghề nghiệp. Đặt hàng nghiên cứu, sáng tác, sản xuất nội dung cần minh bạch từ khâu lựa chọn đến nghiệm thu. Đơn vị sự nghiệp văn hóa cần được tăng quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình, để người có năng lực chủ động thực hiện ý tưởng và chịu trách nhiệm về sản phẩm.

Hiệu quả chính sách văn hóa phải được đo bằng lợi ích xã hội, bên cạnh kinh phí, số công trình, doanh thu hoặc lượng khách. Cần quan tâm đến khả năng tiếp cận dịch vụ, chất lượng thiết chế văn hóa, sự tham gia của nhóm yếu thế, điều kiện lao động của người sáng tạo và kết quả bảo tồn di sản. Công khai thông tin đánh giá, tiếp nhận ý kiến công chúng sẽ giúp cơ quan quản lý nhận diện bất cập, điều chỉnh chính sách kịp thời.

Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV không phải hội nghị chuyên đề về văn hóa. Tuy nhiên, các chỉ đạo về xây dựng Đảng, đổi mới phương thức lãnh đạo, trách nhiệm công vụ và trọng dụng nhân tài có ý nghĩa đối với việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW. Chính sách văn hóa chỉ phát huy tác dụng khi được triển khai trong môi trường quản trị minh bạch, có cán bộ đủ năng lực và cơ chế khuyến khích sáng tạo.

Để các quyết sách tạo ra chuyển biến lâu dài, đổi mới tổ chức và chính sách phải đi cùng thay đổi trong cách cán bộ thực hiện nhiệm vụ, cách người tài được sử dụng và cách người dân thụ hưởng thành quả phát triển. Liêm chính và trách nhiệm nâng cao chất lượng quản trị; trọng dụng thực tài và tạo môi trường thuận lợi cho sáng tạo giúp khơi dậy các nguồn lực xã hội. Đó là hướng đi thiết thực để phát huy sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam, đưa tinh thần Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV vào cuộc sống.

Tài liệu tham khảo

[1] Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/nghi-quyet-so-80-nq-tw-ve-phat-trien-van-hoa-viet-nam-119260113133313565.htm

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, công bố ngày 06/02/2026. https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/tin-hoat-dong/nghi-quyet-dai-hoi-dai-bieu-toan-quoc-lan-thu-xiv-cua-dang.html

[3] Tô Lâm (2026), Phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, ngày 5/10/2026. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-phat-bieu-khai-mac-hoi-nghi-trung-uong-4-khoa-xiv-102261005104101397.htm

[4] Tô Lâm (2026), Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, ngày 08/10/2026. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-be-mac-hoi-nghi-trung-uong-4-102261008162000991.htm

[5] Thông báo Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, ngày 08/10/2026. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://baochinhphu.vn/thong-bao-hoi-nghi-lan-thu-tu-ban-chap-hanh-trung-uong-dang-khoa-xiv-102261008180749881.htm