Nhất trí về chi nguồn lực phát triển văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước 

Góp ý vào dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu Quốc hội, Thượng tọa Thích Đức Thiện (Đoàn Điện Biên) nhấn mạnh, việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển văn hóa Việt Nam là rất cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu mang tính chiến lược, xuất phát từ cả thực tiễn và định hướng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. 

Thực tiễn xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời gian qua cho thấy vị trí, vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững đất nước chưa được đánh giá đúng tầm mức. Các cơ chế, chính sách chưa đủ mạnh, chưa tạo ra được những đột phá cần thiết để xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. 

Theo Thượng tọa Thích Đức Thiện, việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển văn hóa Việt Nam là thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng theo Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, việc xác định đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc. Do đó, rất cần cơ chế đặc thù mạnh mẽ để nâng cấp thể chế, đưa văn hóa trở thành trụ cột ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội.

Đại biểu cũng cho biết, nhất trí và đồng thuận với các nội dung của dự thảo Nghị quyết về chi nguồn lực phát triển văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần trong từng thời kỳ theo như quy định tại Điều 3, cũng như đã đưa ra các cơ chế thu hút nguồn lực tại Điều 4, ưu đãi đầu tư trong khu vực văn hóa tại Điều 5 của dự thảo. 

Quan tâm tới khoản 2, Điều 5 của dự thảo quy định các chính sách đột phá nhằm hồi hương cổ vật, đấu giá và đưa các tác phẩm nghệ thuật, bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm về nước, Thượng tọa Thích Đức Thiện cho rằng các cơ chế đột phá này là rất cần thiết để chiến lược hồi hương cổ vật đạt được kết quả tốt trong thời gian tới.

Thực tế hiện nay có một số lượng lớn các cổ vật quý hiếm của Việt Nam đang lưu lạc ở nước ngoài, những cổ vật quý hiếm này rất cần được hồi hương về nước bởi chúng có những giá trị vô cùng quan trọng để chứng tích lịch sử, khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam cũng như xác lập chủ quyền quốc gia. Hồi hương các cổ vật quý hiếm này về nước sẽ góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, tăng sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam và góp phần phát triển kinh tế - xã hội cho đất nước.

Thượng tọa Thích Đức Thiện nhấn mạnh, tại khoản 2 Điều 5 của dự thảo Nghị quyết đã quy định miễn 100% thuế nhập khẩu, phí hải quan và không phải chịu thuế giá trị gia tăng cho những tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm khi được đấu giá, mua đưa về Việt Nam là những chính sách đột phá cần thiết. Có như vậy mới thực sự thu hút mạnh mẽ nguồn lực cho hồi hương cổ vật, thực sự khuyến khích các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước phát hiện, mua, hiến tặng, chuyển giao cho nhà nước di vật, cổ vật có nguồn gốc Việt Nam ở nước ngoài về nước. 

Đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục xem xét quy định các chính sách ưu đãi tài chính trực tiếp, tạo động lực kinh tế thực sự như được khấu trừ thuế thu nhập đối với giá trị cổ vật quý hiếm đặc biệt hồi hương, cũng như cơ chế nhà nước đồng tài trợ trong những trường hợp đấu giá cổ vật đặc biệt quý hiếm để bảo đảm cổ vật được trở về Việt Nam. Các chính sách công nhận đặc quyền đối với cổ vật hồi hương, coi đây là tài sản văn hóa đặc biệt, đồng thời cũng cần có cơ chế vinh danh cấp nhà nước cho người hồi hương cổ vật có giá trị đặc biệt về nước...

Có chính sách đủ mạnh để phát triển nhân lực và tài năng trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật 

Phát biểu thảo luận tại Hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn Quảng Ninh) đánh giá cao việc Quốc hội, Chính phủ đã khẩn trương kịp thời đưa vào kỳ họp lần này nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới, nhằm thể chế hóa chủ trương lớn của Đảng tại Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị.

Để góp phần hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, đại biểu về chính sách phát triển tài năng văn hóa nghệ thuật tại điều 4, Dự thảo đã quan tâm đến chính sách phát triển nhân lực và tài năng trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Đây là nội dung có ý nghĩa then chốt bởi con người chính là chủ thể sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa. Tuy nhiên, để chính sách này thực sự đi vào chiều sâu, đại biểu đề nghị là bổ sung cơ chế ưu tiên đầu tư xây dựng, khuyến khích để hình thành các trung tâm, cơ sở ươm mầm, bồi dưỡng và phát triển tài năng văn hóa nghệ thuật cho thanh thiếu niên ở tại các địa phương một cách chuyên sâu. 

Bởi thực tiễn cho thấy tài năng nghệ thuật thường bộc lộ từ sớm, đặc biệt là ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Nếu không được phát hiện và bồi dưỡng kịp thời, nhiều năng lực tiềm năng sẽ bị mai một. Trong khi đó, các cơ sở phát triển năng khiếu tại địa phương hiện nay thì vẫn còn nhỏ lẻ, phân tán và thiếu sự đầu tư đồng bộ, định hướng dài hạn, chưa hình thành được hệ thống đào tạo bài bản từ phát hiện bồi dưỡng đến bồi dưỡng và khoảng cách tiếp cận giữa các vùng miền lớn, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Việc xây dựng hệ thống phát hiện đào tạo bồi dưỡng ươm mầm tài năng ngay từ cơ sở không chỉ nhằm phát hiện và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn tạo nền tảng phát triển văn hóa đồng đều, bền vững trong dài hạn. 

Về cơ chế giáo dục đối với học sinh có năng khiếu, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu xây dựng cơ chế giáo dục linh hoạt hơn theo hướng giảm tải chương trình phổ thông đối với học sinh theo học năng khiếu văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao để các em có điều kiện tập trung phát triển chuyên sâu về tài năng năng khiếu của mình.

Theo đại biểu, hiện nay với Luật Thủ đô, Hà Nội đã làm được điều này nhưng các địa phương khác thì chưa có cơ hội để thực hiện. Bởi thực tế cho thấy các em theo đuổi con đường nghệ thuật hay thể dục thể thao phải dành thời gian cho luyện tập với cường độ cao, đòi hỏi sự kiên trì, kỷ luật và đầu tư rất lớn về thể chất cũng như cảm xúc. Việc đồng thời phải đảm bảo đầy đủ chương trình học phổ thông đại trà trong khi theo đuổi năng khiếu chuyên sâu đã và đang tạo ra áp lực lớn về thời gian, thể lực và tâm lý của các em. Nếu được thiết kế lộ trình học tập phù hợp, trẻ có năng khiếu có điều kiện phát huy tốt năng lực, tạo ra giá trị bền vững cho cả cá nhân và xã hội. Quan trọng hơn, đây là sự đầu tư nguồn lực sáng tạo của quốc gia, lực lượng góp phần làm giàu đời sống tinh thần, bảo tồn bản sắc văn hóa và thúc đẩy ngành công nghiệp văn hóa. 

Về cơ chế huy động nguồn lực con người ở Điều 7, đại biểu nhấn mạnh, Dự thảo Nghị quyết đã đề cập đến các cơ chế đặt hàng, khoán chi và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực văn hóa. Đây là những định hướng quan trọng cho thấy bước chuyển tư duy quản lý hướng tới phát huy nguồn lực xã hội trên cơ sở Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt và phát triển. 

Tuy nhiên, để các cơ chế này thực sự đi vào thực tiễn và phát huy hiệu quả, đại biểu đề nghị cần có chính sách cụ thể đủ mạnh, linh hoạt hơn nhằm khuyến khích các nghệ nhân, nghệ sĩ, những người có thành tích cao trong thực tiễn tham gia giảng dạy, truyền dạy tại buổi 2 của các cơ sở giáo dục.

Theo đại biểu, đây là giải pháp quan trọng để huy động hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao đang dồi dào trong xã hội, tạo điều kiện để những người có chuyên môn sâu, giàu kinh nghiệm tiếp thu cống hiến, đồng thời ghi nhận xứng đáng cả về giá trị, nghề nghiệp và thu nhập. 

Đồng thời, đối với thế hệ trẻ, việc được học tập trực tiếp từ những nghệ nhân, nghệ sĩ có uy tín không chỉ giúp tiếp thu kiến thức kỹ năng mà còn truyền được cảm hứng nuôi dưỡng tư duy sáng tạo nghệ thuật. Qua đó các em không chỉ được sống trong môi trường văn hóa giàu trải nghiệm mà còn được hưởng thụ các giá trị văn hóa một cách trực tiếp và sinh động. Từ đó nâng cao đời sống tinh thần, từng bước hình thành và thấm sâu tình yêu văn hóa, nghệ thuật, nền tảng quan trọng cho sự phát triển nhân cách và giá trị lâu dài của mỗi con người.

Đại biểu cho rằng đây là giải pháp mang lại giá trị đa chiều, vừa phát huy được nguồn lực con người hiện có vừa nâng cao được chất lượng đào tạo, đồng thời nuôi dưỡng được nền tảng văn hóa trong thế hệ trẻ. Khi nguồn lực tinh hoa được khơi thông và được kết nối với thế hệ kế cận thì văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn được tiếp nối và phát triển bền vững.

Các ý kiến của đại biểu cơ bản thống nhất với những cơ chế, chính sách trong dự thảo Nghị quyết 

Phát biểu kết luận phiên thảo luận tại Hội trường về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, đã có 21 ý kiến phát biểu trên tổng số 30 ý kiến đại biểu đăng ký và có 1 đại biểu phát biểu tranh luận. Bộ trưởng Bộ VHTTDL đã phát biểu giải trình làm rõ một số nội dung trọng tâm mà đại biểu Quốc hội quan tâm. Các ý kiến phát biểu của đại biểu thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, tâm huyết, thẳng thắn, trí tuệ, sắc sảo, đi thẳng vào vấn đề, phản ánh tương đối toàn diện các nội dung lớn của dự thảo nghị quyết.

Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, qua thảo luận, nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội đánh giá cao Chính phủ, cơ quan chủ trì thẩm tra đã chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ dự thảo nghị quyết, cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, tháo gỡ những điểm nghẽn, tạo cơ chế, chính sách đột phá để phát triển văn hóa. Đồng thời, thống nhất đề xuất lấy ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam và quy định người lao động được nghỉ làm, thưởng nguyên lương trong ngày này. 

“Các ý kiến cơ bản thống nhất với các cơ chế, chính sách trong dự thảo, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu thiết kế chính sách đủ mạnh, có tính đột phá, đặc thù, khả thi, khơi thông và huy động hiệu quả nguồn lực xã hội và phát triển văn hóa. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị làm rõ phạm vi, điều kiện áp dụng và cơ chế vận hành để bảo đảm minh bạch, hiệu quả, tránh dàn trải và trùng lặp” – Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết.

Về cơ chế thu hút đầu tư và ưu đãi đầu tư: nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính cạnh tranh, đủ hấp dẫn, tăng cường thu hút khu vực tư nhân; đồng thời nghiên cứu hoàn thiện chính sách thuế theo hướng ưu đãi phù hợp, quy định rõ phạm vi áp dụng, bảo đảm minh bạch, tránh bị lợi dụng, ưu đãi phải gắn liền với sản phẩm cụ thể, gắn với kinh tế sáng tạo, với thị hiếu thụ hưởng, với thực hiện mạnh mẽ chuyển đổi số quốc gia và làm rõ hơn nội dung, phạm vi của các mô hình thí điểm.

Về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa: Đề nghị rà soát theo hướng chuyển từ ưu tiên sang bảo đảm nguồn lực, nhất là nguồn lực tài chính, gắn bảo tồn di sản với phát triển sinh kế bền vững của cộng đồng, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về phát triển nhân lực và tài năng: Đề nghị nghiên cứu làm rõ hơn tiêu chí, cơ chế tuyển dụng, trong đó quan tâm phát hiện, bồi dưỡng, đào tạo tài năng văn hóa trẻ; vấn đề sử dụng, đào tạo và đãi ngộ nhân lực văn hóa, đồng thời bổ sung các chính sách hỗ trợ cụ thể để thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao, quan tâm đến lĩnh vực đào tạo, bồi dưỡng, công nhận nghệ nhân các loại hình nghệ thuật truyền thống, nhất là trong những lĩnh vực đặc thù và những địa bàn còn khó khăn.

Về cơ chế đặt hàng, khoán chi: Đề nghị quy định rõ tiêu chí, phương thức đánh giá theo kết quả, tăng cường hậu kiểm, bảo đảm sử dụng hiệu quả ngân sách, đồng thời khuyến khích sáng tạo đối với Quỹ văn hóa nghệ thuật; nhiều ý kiến cơ bản nhất trí về việc thành lập quỹ văn hóa nghệ thuật, đồng thời đề nghị làm rõ mô hình tổ chức, cơ chế huy động và sử dụng vốn, nguyên tắc hoạt động theo cơ chế thị trường có kiểm soát, bảo đảm công khai, minh bạch, hiệu quả và phòng, chống thất thoát, lãng phí.

Về tổ chức thực hiện: Đề nghị đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương trong quản lý khai thác và phát huy các giá trị văn hóa, di sản; cần có cơ chế kiểm soát phù hợp, bảo đảm chủ động, linh hoạt nhưng vẫn giữ được kỷ cương và thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Có ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát tổng thể các chính sách trong dự thảo để đảm bảo tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, nhất là trong các lĩnh vực đầu tư, tài chính, ngân sách, đất đai, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, tránh chồng chéo, mâu thuẫn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, ngay sau kỳ họp này Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì thẩm tra, cơ quan soạn thảo và các cơ quan có liên quan tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ, thấu đáo các ý kiến phát biểu tại hội trường và tại tổ, xây dựng báo cáo tiếp thu, giải trình, hoàn chỉnh hồ sơ dự thảo nghị quyết để trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ nhất.