Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Luật Phát triển đô thị (Luật số 18/2026/QH16) có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 và dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang được xây dựng, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và giải pháp thực thi là yêu cầu cấp thiết. Với hơn 115 tham luận gửi về và sự tham dự của hàng trăm chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học và đại diện các địa phương, Hội thảo hôm 5/11 tập trung thảo luận bốn nhóm vấn đề: hoàn thiện thể chế và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật; đổi mới quy hoạch, tổ chức không gian văn hóa, thể thao đô thị; khai thác tài sản công, huy động nguồn lực xã hội; đề xuất giải pháp phù hợp với thực tiễn TP.HCM và các địa phương.
Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực văn hóa đô thị
Theo TS Nguyễn Thị Hậu - Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM, các quy định về phát triển đô thị và công nghiệp văn hóa cần bổ trợ chặt chẽ, tạo cơ sở quản lý đồng bộ giữa quy hoạch, xây dựng và bảo tồn. Cư dân vừa là nguồn lực sáng tạo, lưu giữ ký ức đô thị, vừa có quyền thụ hưởng và tham gia gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa. Vì vậy, bảo tồn cần gắn với đời sống đương đại, huy động nguồn lực từ Nhà nước, tư nhân và cộng đồng, trong đó Nhà nước giữ vai trò chủ đạo.
Ở lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Lê Nguyên Đạt - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM, nhận định sân khấu truyền thống đã nhận được sự quan tâm, bước đầu có những hoạt động đưa nghệ thuật đến gần công chúng. Tuy nhiên, đầu tư vẫn mang tính thời vụ, ngắn hạn, chưa có kế hoạch đặt hàng dài hạn gắn với số lượng sản phẩm, suất diễn và tiêu chí đánh giá cụ thể.
Ông đề xuất duy trì cơ chế đầu tư ổn định để các nhà hát chủ động xây dựng kế hoạch biểu diễn dài hạn, đồng thời chú trọng đào tạo và phát triển khán giả trẻ. Đối với sân khấu học đường, cần kết hợp biểu diễn nghệ thuật với giáo dục, tăng cường phối hợp giữa nhà trường, ngành Văn hóa và cộng đồng, nhất là tại các trường trung học, đại học.
Đề cập mối quan hệ giữa kinh tế thể thao và công nghiệp văn hóa, TS Nguyễn Thị Hiền Thanh (Trường Đại học Hoa Sen) cho rằng, các sự kiện thể thao lớn không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần quảng bá du lịch. Tuy nhiên, việc đánh giá tác động lâu dài của những sự kiện này đối với văn hóa địa phương còn hạn chế. Thành phố cần số hóa dữ liệu đầu vào, hoàn thiện khung pháp lý để khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và các sự kiện thể thao. Một số tham luận đề xuất tích hợp di sản, thể thao và kinh tế tuần hoàn vào hệ sinh thái trải nghiệm số có tính trò chơi hóa nhằm thu hút công chúng.
Từ góc nhìn bảo tồn bản sắc đô thị, PGS, TS Lâm Nhân - Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, khẳng định văn hóa phải trở thành bộ phận hữu cơ của phát triển đô thị, góp phần tạo nên bản sắc và “cái hồn” thành phố. Ông đề xuất phát huy ba giá trị cốt lõi: di sản lịch sử - kiến trúc; không gian sông nước - hệ sinh thái; đời sống cộng đồng cư dân Nam Bộ. Các sản phẩm công nghiệp văn hóa cần được sáng tạo trên nền tảng bản sắc truyền thống để tạo sức cạnh tranh riêng.
Ở góc độ chuyển đổi số, TS Chu Tiến Đạt - Chủ tịch Hội đồng thành viên VTC Digicom (Tổng Công ty VTC), chỉ ra thực trạng dữ liệu di sản còn phân tán tại các thiết chế, hệ thống bán vé và dịch vụ chưa liên thông. Ông đề xuất xây dựng kho di sản số tập trung, thuộc cơ sở dữ liệu dùng chung theo Luật Phát triển đô thị, kết nối với Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia. Trước mắt, có thể thí điểm trong giai đoạn 2026-2027 tại một số bảo tàng trực thuộc Sở VHTT TP.HCM và các di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn.
Bên cạnh đó, các chuyên gia đề xuất hoàn thiện khung pháp lý về kiểm soát ô nhiễm tiếng ồn, hài hòa giữa phát triển kinh tế ban đêm và chất lượng sống của người dân; nghiên cứu chính sách ưu đãi thuế, tín dụng, thành lập đầu mối điều phối và quỹ hỗ trợ dự án sáng tạo; xây dựng hệ thống chỉ số thống kê riêng cho công nghiệp văn hóa. Đổi mới quy hoạch quỹ đất, khai thác hiệu quả tài sản công và huy động nguồn lực xã hội thông qua mô hình hợp tác công tư (PPP) cũng được nhấn mạnh.
Đánh giá các ý kiến tại Hội thảo, ông Phạm Cao Thái - Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ VHTTDL), ghi nhận những đề xuất liên quan đến mối quan hệ giữa Luật Phát triển đô thị và dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Theo ông, cơ quan soạn thảo đang rà soát hệ thống văn bản nhằm tránh chồng lấn, xử lý những nội dung tương đồng giữa hai dự án luật.
Đáng chú ý, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đề cập việc ứng dụng phần mềm chuyên dụng để xác định, đo lường sản phẩm sáng tạo, phục vụ định giá tài sản trí tuệ. Điều 23 của dự thảo quy định sản phẩm công nghiệp văn hóa phải mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam. Đây là nội dung cần tiếp tục cụ thể hóa bằng những quy định rõ ràng, khả thi. Ông Phạm Cao Thái cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tổng hợp ý kiến chuyên gia, báo cáo tại phiên thảo luận toàn thể của Quốc hội ngày 10/11.
Từ kiến nghị chính sách đến hành động thực tiễn của TP.HCM
Phát biểu bế mạc, ông Trần Thế Thuận - Giám đốc Sở VHTT TP.HCM, đánh giá các tham luận đã làm rõ tiềm năng khai thác không gian văn hóa như một nguồn lực của kinh tế sáng tạo, đồng thời nhận diện những thách thức trong quản lý và phát triển đô thị hiện đại. Hội thảo đúc kết bảy nhóm vấn đề nổi bật, tập trung vào kinh tế ban đêm, nghệ thuật truyền thống, kinh tế thể thao và ứng dụng công nghệ thực tế ảo trong quản lý, vận hành.
Từ kết quả Hội thảo, ông Trần Thế Thuận xác định bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm Thành phố cần triển khai.
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách, khai thác hiệu quả tài sản công dôi dư; đổi mới cơ chế đặt hàng, đấu thầu và phổ biến các tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị.
Thứ hai, tái cấu trúc hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở theo mô hình phân tầng hiện đại, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, thể thao của người dân.
Thứ ba, phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn với chuyển đổi số; tổ chức các sự kiện sáng tạo thường niên; thí điểm hợp tác công tư (PPP) trong quản trị nhà hát, bảo tàng, trung tâm thể thao. Thành phố cũng sẽ triển khai sàn giao dịch bản quyền tác phẩm nghệ thuật và ứng dụng trò chơi hóa trong khai thác giá trị lịch sử, phục vụ du lịch trải nghiệm.
Thứ tư, xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, quan tâm cả ba thế hệ: người có năng khiếu, triển vọng; lực lượng đang trực tiếp đóng góp và những người có nhiều công lao cống hiến cho ngành.
Ông Trần Thế Thuận nhấn mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa phải đi đôi với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tránh thương mại hóa lệch lạc và bảo đảm hài hòa các mối quan hệ xã hội. Sở VHTT TP.HCM cam kết tiếp tục phối hợp với Vụ Pháp chế và Ban soạn thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, cung cấp tư liệu thực tiễn, tham gia phản biện chính sách, góp phần hoàn thiện dự thảo luật. Qua đó, chuyển hóa những kiến nghị từ thực tiễn thành cơ chế, chính sách khả thi, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy văn hóa và thể thao trở thành động lực quan trọng trong phát triển đô thị.
