Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh trân trọng cảm ơn các vị đại biểu Quốc hội đã dành sự quan tâm đặc biệt, đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm, với 118 lượt ý kiến phát biểu thảo luận tại 16 Tổ, và 21 ý kiến thảo luận đóng góp tại hội trường trong sáng nay.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, ý kiến của các đại biểu trong quá trình đóng góp đều thể hiện sự thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết để kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng và nhất là Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Khẳng định nhất quán quan điểm, chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta, đó là: phát triển văn hóa con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Theo Bộ trưởng Bộ VHTTDL, năm 2025 thực hiện chủ trương của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chính phủ đã trình Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa, đã xác định các mục tiêu, giải pháp toàn diện phát triển văn hóa, đồng thời bố trí kinh phí thực hiện trong giai đoạn 2025-2030. Trong kỳ họp này, Quốc hội cũng sẽ thông qua kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và trong đó thì có nhiều nhiệm vụ về phát triển văn hóa.
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa, Chính phủ đã tập trung xây dựng hồ sơ dự án Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa để thể chế hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị. Nghị quyết nhằm tập trung giải quyết hai vấn đề lớn: Tháo gỡ các điểm nghẽn, khó khăn vướng mắc trong phát triển văn hóa; huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực để phát triển văn hóa.
Ngay sau phiên thảo luận tại Tổ ngày 20/4, Bộ VHTTDL đã khẩn trương, phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nghiên cứu, tiếp thu, và đã gửi tới các đại biểu Quốc hội báo cáo tiếp thu giải trình ý kiến các vị đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ, báo cáo dài 26 trang và dự thảo Nghị quyết đã được tiếp thu chỉnh lý.
Thay mặt Bộ VHTTDL - cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh làm rõ thêm một số vấn đề lớn mà các đại biểu đã nêu trong quá trình thảo luận.
Bộ trưởng Bộ VHTTDL cho biết, thứ nhất, cơ quan soạn thảo đã nghiên cứu kỹ lưỡng ý kiến của đại biểu và rà soát chỉnh lý dự thảo Nghị quyết theo nguyên tắc các chính sách đã rõ, đã chín, bảo đảm khả thi, có sự đồng thuận cao, thì sẽ quy định ngay trong Nghị quyết. Đồng thời, đề xuất Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết các vấn đề cần có sự điều hành linh hoạt, các vấn đề mới cần được thí điểm ban hành các chính sách đặc thù.
Thứ hai, về tên gọi của Nghị quyết, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các đại biểu, bám sát tinh thần của Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, điều chỉnh tên gọi là: "Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam".
Thứ ba về phạm vi điều chỉnh, Ban soạn thảo đã tiếp thu ý kiến của đại biểu, diễn đạt gọn hơn, bao quát đầy đủ các đối tượng có liên quan.
Thứ tư, Nghị quyết đã xác định rõ nguồn lực phát triển văn hóa gồm nguồn ngân sách Nhà nước hằng năm bảo đảm tối thiểu 2% trong tổng số chi ngân sách Nhà nước và huy động các nguồn lực xã hội. Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, Bộ VHTTDL đang phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan có liên quan cũng như là các địa phương để xác định rõ cơ cấu của 2%, đảm bảo việc chi cho văn hóa đúng mục tiêu, đúng ưu tiên trọng tâm như ý kiến của đại biểu đề xuất trong phiên thảo luận.
Thứ năm, về Ngày văn hóa Việt Nam, dự thảo Nghị quyết đã được bổ sung thêm một khoản tại điều 2 nhằm phát huy các giá trị văn hóa trong các ngày lễ lớn của dân tộc, trong đó không chỉ có ngày 24/11, với mục đích chăm lo, bảo đảm cho Nhân dân được tiếp cận, tham gia thụ hưởng văn hóa và đồng thời cũng nâng cao khả năng hưởng thụ văn hóa của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên.
Thứ sáu, về các cơ chế chính sách phát triển văn hóa, theo Bộ trưởng, cơ quan soạn thảo đã rà soát kỹ lưỡng theo các nguyên tắc đã báo cáo với Quốc hội.
Thứ bảy, về cơ chế chính sách bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống. Bộ trưởng cho biết, đây là một điều mới được bổ sung trên cơ sở tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội. Các cơ chế chính sách, giải pháp được thiết kế theo hướng ưu tiên nguồn lực tài chính bảo tồn phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc Việt Nam, các giá trị văn hóa có nguy cơ mai một và nghệ thuật truyền thống.
“Về các ý kiến của đại biểu Quốc hội về bảo tồn tiếng nói, chữ viết của các dân tộc, các công trình kiến trúc mang đậm bản sắc Việt Nam ở nông thôn, thành thị, hay đình, chùa, làng cổ… Ban soạn thảo sẽ sẽ nghiên cứu và tiếp thu” – Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết.
Dự thảo Nghị quyết đã xây dựng và thực hiện các cơ chế chính sách đặc thù cho văn hóa các dân tộc thiểu số, phát triển không gian bảo tồn văn hóa làng, bản, buôn truyền thống gắn với phát triển du lịch, phát huy vai trò chủ thể văn hóa để tạo sinh kế bền vững.
Một số ý kiến của các đại biểu đề xuất về việc truyền dạy các giá trị văn hóa về nghệ thuật truyền thống ở trong nhà trường, Ban soạn thảo sẽ nghiên cứu để tiếp thu.
Theo Bộ trưởng, Dự thảo Nghị quyết cũng đã tiếp thu bổ sung những chính sách cụ thể, thiết thực từ cơ sở nhưng mang tính đột phá cao và có sức lan tỏa cao, như là quy định về việc tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư được giao quản lý vận hành khai thác sử dụng một số thiết chế văn hóa thể thao ở cơ sở.
Thứ tám, về chính sách đãi ngộ phát triển tài năng, nhân lực đặc thù về nghề nghiệp, lĩnh vực trong văn hóa thể thao. Bộ trưởng cho biết, có một số ý kiến góp ý về đối tượng thụ hưởng các chính sách thu hút tuyển dụng đãi ngộ, Ban soan thảo sẽ rà soát tiếp thu và chỉnh lý phù hợp.
Thứ chín, về Quỹ văn hóa nghệ thuật, sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thể chế hóa các chủ trương của Đảng tại Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, Chính phủ đã bổ sung vào dự thảo Nghị quyết quy định về việc thí điểm thành lập Quỹ văn hóa nghệ thuật theo mô hình hợp tác công tư, là quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động theo nguyên tắc thị trường, chấp nhận khả năng rủi ro, bảo đảm công khai minh bạch. Đây là cơ chế phù hợp với đặc thù đầu tư trong lĩnh vực văn hóa, văn học nghệ thuật tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Nguồn vốn của Quỹ gồm vốn nền từ ngân sách và nguồn vốn từ xã hội, từ doanh nghiệp, từ các tổ chức cá nhân và các nguồn bổ sung như tài trợ quốc tế hoặc là các nguồn thu hợp pháp hợp pháp khác. Việc thành lập quỹ chủ yếu để huy động các nguồn lực xã hội, ngân sách nhà nước chủ yếu đóng vai trò là "vốn mồi" để khuyến khích việc đóng góp của khu vực tư nhân.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, điều chỉnh chặt chẽ hơn đối với mô hình quỹ này trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế và các mô hình tương tự đã được thí điểm tại dự thảo Luật Thủ đô. Đồng thời, sẽ xác lập các nguyên tắc chung để giao Chính phủ quy định chi tiết; trong đó lưu ý xây dựng tiêu chí đánh giá rủi ro, cơ chế chấp nhận rủi ro cũng như các nội dung mà đại biểu đã đề xuất.
Thứ mười, về chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, theo Bộ trưởng, đây có thể coi là vấn đề khó, chuyển đổi số nói chung, đặc biệt trong ngành VHTTDL hiện còn gặp nhiều khó khăn. Việc chuyển đổi số kỳ vọng sẽ giúp xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ, phục vụ so sánh, đánh giá một cách khoa học, toàn diện trên các lĩnh vực của ngành, từ đó đề xuất các nhiệm vụ, giải pháp nhằm thực hiện hiệu quả các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội nói chung và của ngành văn hóa nói riêng. Về tổ chức thực hiện, dự thảo Nghị quyết đã được chỉnh lý theo hướng cho phép Chính phủ, chính quyền địa phương và các đơn vị sự nghiệp công lập được thí điểm.
Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, đối với các ý kiến khác của đại biểu, có thể thấy nội dung góp ý rất đa dạng, được tiếp cận từ nhiều góc độ và gắn với thực tiễn. Đây đều là những ý kiến có giá trị, thể hiện kinh nghiệm trong đề xuất giải pháp, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa. Cơ quan soạn thảo sẽ nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu kỹ lưỡng; những nội dung phù hợp sẽ được cập nhật vào dự thảo để trình Quốc hội xem xét thông qua, các nội dung còn lại sẽ được tiếp tục cụ thể hóa trong quá trình tham mưu Chính phủ ban hành văn bản hướng dẫn và tổ chức triển khai thực hiện.
