Bơi không đơn thuần là một kỹ năng
Chiều hè, trời Đồng Hới (Quảng Trị) dịu lại sau một ngày nắng nóng. Ở bể bơi Trường THCS Đồng Hải, từng cánh tay vươn dài, những đôi chân quẫy nước theo nhịp hướng dẫn của người thầy đứng bên thành bể. “Chậm thôi! Đưa tay ra trước, đạp chân đều… Đúng rồi!”, anh Trần Văn Thọ vừa nói, vừa cúi xuống làm mẫu cho một cậu bé đang loay hoay tập nổi. Tôi đứng bên bể, nhìn những gương mặt còn nguyên vẻ hồi hộp của những đứa trẻ lần đầu làm quen với nước.
Trần Văn Thọ sinh năm 1990, hiện ở tổ dân phố 6, phường Đồng Thuận, tỉnh Quảng Trị. Anh kể, quê anh ở thôn Kim Sen, xã Trường Xuân (nay là xã Trường Sơn). Tuổi thơ của Thọ gắn với dòng Long Đại. Những ngày tuổi thơ, bờ sông là nơi trẻ em trong vùng tìm đến vui chơi, tập bơi. “Ngày đó, chúng tôi không có bể bơi như bây giờ. Người thân trong gia đình hướng dẫn cách bơi rồi cứ thế tập trên sông”, anh chia sẻ.
Thọ nói thêm “nhờ thường xuyên xuống nước, em mới nhanh chóng biết bơi và ngày càng tự tin với những kỹ năng dưới nước”. Rồi môi trường học đường đưa anh đến gần hơn với thể thao. Những lần tham gia Hội khỏe Phù Đổng, những giải bơi do nhà trường tổ chức đã khiến cậu học trò nhận ra mình thực sự có năng khiếu và niềm yêu thích với môn thể thao này. Từ niềm yêu thích ấy, Trần Văn Thọ thi vào Trường Đại học Thể dục thể thao Đà Nẵng, chuyên ngành bơi lội và tốt nghiệp năm 2012.
Ra trường, với chuyên môn và năng khiếu của mình, Thọ được Trường Quân sự Quân khu V tại Đà Nẵng tuyển dụng. Là sĩ quan dự bị, Thọ đảm nhiệm công việc huấn luyện viên môn bơi, tham gia huấn luyện các chiến sĩ chuẩn bị cho những hội thao toàn quân. Môi trường quân đội giúp người thanh niên quê Quảng Bình (khi đó) có thêm nhiều trải nghiệm. Trên đường đua xanh, Thọ không chỉ hướng dẫn kỹ thuật mà còn kiên trì truyền lại cho các chiến sĩ trẻ những kinh nghiệm thi đấu, cách phân phối sức, xử lý tâm lý và làm chủ đường bơi.
Bất ngờ sau khoảng nửa năm công tác, vì hoàn cảnh gia đình, Thọ xin chuyển về quê. Một khu du lịch lớn trên địa bàn tỉnh đã tuyển anh làm nhân viên cứu hộ với mức lương khá cao. Công việc đúng chuyên môn, thu nhập tốt nhưng Thọ muốn tìm một công việc ổn định và có thể gắn bó lâu dài. Từ năm 2013 đến 2017, anh lần lượt giảng dạy tại Trường THCS & THPT Chu Văn An (Đồng Hới), sau đó chuyển công tác về Trường Tiểu học Hải Thành. Là một giáo viên thể chất, tình yêu với bơi lội trong anh không hề vơi đi. Trái lại, càng tiếp xúc với học sinh, anh càng nhận ra rằng biết bơi không đơn thuần là một kỹ năng thể thao. Đó có thể là kỹ năng giúp một đứa trẻ tự cứu mình trong khoảnh khắc nguy hiểm giữa “vòng xoáy” của nước.
Dạy bơi cũng là dạy cách tự bảo vệ mình
Năm 2018, Trần Văn Thọ về công tác tại Dự án bơi an toàn cho trẻ em (Swim for Life) thuộc Tổ chức nhân đạo Golden West. Công việc đưa anh đến với nhiều trường học, nhiều địa bàn và nhiều nhóm trẻ khác nhau ở miền Trung. Với chuyên môn của mình, Thọ kiên trì hướng dẫn kiến thức, kỹ năng an toàn nước cho học sinh; đồng thời tham gia nâng cao năng lực cho giáo viên và cộng đồng trong phòng, chống đuối nước.
Những nơi Thọ đặt chân đến thường là khu vực có sông, hồ, kênh, vùng ven biển hoặc thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ - nơi mà chỉ một phút bất cẩn giữa dòng nước cũng có thể để lại hậu quả đau lòng. Qua các lớp tập huấn, Thọ không chỉ dạy trẻ cách quạt tay, đạp chân hay lấy hơi. Điều anh muốn các em ghi nhớ trước tiên là nhận diện nguy hiểm và biết cách tránh xa nguy hiểm ở môi trường nước. Bởi theo anh, biết bơi thôi chưa đủ. Một người có thể bơi tốt nhưng vẫn gặp nguy hiểm nếu không biết xử lý khi bị chuột rút, rơi vào vùng nước xoáy hoặc mất phương hướng giữa dòng nước.
Từ năm 2020 đến nay, ngoài công việc tại Dự án Swim for Life, sau giờ làm việc, Thọ lại đến các bể bơi trên địa bàn Đồng Hới để mở lớp dạy bơi, trong đó có Bể bơi Trường THCS Đồng Hải. Mùa hè, lịch làm việc của anh thường kín. Các lớp dạy bơi của anh có nhiều khung giờ để phù hợp với học sinh và người lớn. Học viên cũng đủ mọi lứa tuổi, nghề nghiệp. Có những em nhỏ mới 5 tuổi, cũng có người đã gần 40 tuổi mới bắt đầu học bơi. “Tùy sức khỏe và khả năng của từng người mà mình có phương pháp dạy phù hợp, để kết thúc khóa học mọi người đều biết bơi”, anh Thọ chia sẻ.
Là phụ huynh dẫn con đi học bơi, chúng tôi đặc biệt chú ý đến cách anh bắt đầu một buổi học. Với những người chưa biết bơi, nhất là trẻ nhỏ, điều đầu tiên anh làm không phải là yêu cầu xuống nước mà là giúp các em bớt lo lắng. Anh trò chuyện, giải thích, làm mẫu rồi mới từng bước đưa học viên xuống nước. Khởi động, tập thở, tập nổi, tập chân, tập tay, phối hợp động tác... tất cả được thực hiện từ đơn giản đến phức tạp.
Khi học viên đã biết bơi, anh tiếp tục hướng dẫn cách xử lý khi gặp vùng nước xoáy, kỹ năng sống sót an toàn dưới nước và những điều cần làm khi gặp tình huống đuối nước. Thọ chia sẻ: “Dạy bơi không chỉ để các em bơi được vài chục mét. Quan trọng hơn là các em phải biết đâu là nguy hiểm và phải làm gì để an toàn”.
Không chỉ dạy ở bể bơi, anh còn tích cực tham gia các chương trình tuyên truyền phòng, chống đuối nước tại trường học. Cô giáo Đinh Phương Nhạn, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học số 2 Nam Gianh cho biết: Tại buổi tuyên truyền bơi an toàn và phòng, chống đuối nước với chủ đề “Một cú đạp nước, ngàn bước an toàn”, thầy Thọ đã hướng dẫn học sinh những kiến thức, kỹ năng phòng, chống đuối nước; tổ chức các trò chơi vận động dưới nước, biểu diễn kỹ thuật bơi và một số phương pháp cứu đuối. Những hoạt động ấy không chỉ giúp trẻ nâng cao sức khỏe, rèn luyện thể chất, kỹ năng sống mà quan trọng hơn là hình thành ý thức chủ động phòng tránh tai nạn đuối nước.
Với niềm đam mê bơi lội, Thọ còn tích cực huấn luyện các đội tuyển bơi học sinh ở Đồng Hới tham dự những giải đấu do Sở VHTTDL và Sở Giáo dục Đào tạo tỉnh tổ chức. Mới đây, đội bơi tiếp sức học sinh nữ lứa tuổi 12-13 của phường Đồng Hới do anh hướng dẫn đã giành Huy chương Vàng nội dung 4x50m tiếp sức nữ... Trước đó là bảng tổng sắp hàng trăm huy chương mà VĐV của anh đoạt được qua nhiều mùa giải.
Những hoạt động nối dài từ cộng đồng
Điều tôi ấn tượng ở Trần Văn Thọ không chỉ là những giờ đứng bên bể bơi, những buổi tuyên truyền phòng, chống đuối nước ở trẻ em ở các trường học. Anh còn dành nhiều thời gian cho các hoạt động cộng đồng, nhất là những việc liên quan đến an toàn dưới nước.
Còn nhớ năm 2024, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện Minh Hóa (lúc đó) phối hợp với Huyện đoàn Minh Hóa trao tặng 100 phao cứu sinh và 101 biển cảnh báo đuối nước cho các cơ sở đoàn trên địa bàn. Việc tìm mua phao cứu sinh khi ấy gặp khó khăn bởi Minh Hóa là huyện miền núi. Biết được thông tin, Thọ đã kết nối để mua phao từ Đà Nẵng, hướng dẫn nội dung, hình thức cách làm biển cảnh báo giúp chương trình triển khai thuận lợi hơn.
Trở lại bể bơi trường THCS Đồng Hải, khi buổi học bơi sắp kết thúc, nhìn những đứa trẻ lần lượt rời khỏi bể, tôi chợt nhớ về cậu bé năm nào trên dòng Long Đại. Từ dòng sông quê, anh đã vươn những sải tay đầu tiên. Để rồi từ dòng sông ấy, anh bước vào giảng đường đại học, đến với môi trường quân đội, trở thành giáo viên, HLV rồi tiếp tục gắn bó với công việc truyền dạy kỹ năng bơi an toàn. Một hành trình tưởng như nhiều gấp khúc, quanh co nhưng nhìn lại lại có một dòng chảy rất rõ ràng “tình yêu với bơi lội và mong muốn giúp người khác biết bơi, biết tự bảo vệ mình”.
Nhìn lại chặng đường dạy bơi của Thọ, hàng ngàn trẻ em đã biết bơi. Nhiều học viên được anh hướng dẫn, huấn luyện đã tự tin bước lên đường đua xanh và mang về những tấm huy chương quý giá. Song có những “tấm huy chương” không thể trao trên bục nhận giải. Đó là khi một đứa trẻ biết cách giữ mình nổi trên mặt nước. Là khi một em nhỏ biết tránh xa dòng nước dữ. Là khi một gia đình có thêm kiến thức để bảo vệ con mình trong mùa hè, mùa mưa lũ.
Thọ vẫn tiếp tục dầm mình dưới nước. Anh kiên nhẫn sửa từng động tác cho học trò, từ một nhịp tay, một nhịp chân đến cách lấy hơi. Tôi hỏi Thọ điều gì khiến anh vẫn gắn bó với bơi lội sau ngần ấy năm. Thọ cười, ánh mắt nhìn theo những đứa trẻ đang tập bơi phía trước, bởi “bơi lội là đam mê, là nghề gắn bó với đời tôi”. Chúng tôi hiểu, với người đàn ông này, đó không chỉ là một câu nói về nghề. Đó còn là một cách sống bền bỉ và miệt mài gieo xuống những “nhịp bơi” an toàn cho trẻ em. Và có lẽ, đó cũng là điều mà Trần Văn Thọ đã dành nhiều năm để theo đuổi “làm cho mọi người hiểu rằng phòng, chống đuối nước không phải là câu chuyện của riêng một gia đình hay một nhà trường mà còn là trách nhiệm của cả cộng đồng”.
XUÂN THI
Nguồn: Tạp chí VHNT số 658, tháng 10/2026
