Bài cuối: ĐỂ CHÍNH SÁCH THỰC SỰ ĐI VÀO CUỘC SỐNG 

Tích cực hoàn thiện chính sách

Ngày 15/5/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định số 875/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây là bước đi quan trọng nhằm đưa tinh thần của Nghị quyết vào hệ thống điều hành. Kế hoạch không chỉ xác định các nhóm nhiệm vụ cần triển khai, mà còn phân công trách nhiệm cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương; đặt ra yêu cầu về tiến độ, truyền thông chính sách, tập huấn nghiệp vụ, xây dựng văn bản hướng dẫn thi hành, thanh tra, kiểm tra, sơ kết và tổng kết việc thực hiện.

Điểm đáng chú ý là Kế hoạch đã đặt trọng tâm vào khâu tổ chức thực thi, trong đó, Bộ VHTTDL được giao chủ trì nhiều nhiệm vụ then chốt, từ tổ chức hội nghị triển khai, phổ biến Nghị quyết, biên soạn tài liệu tuyên truyền, tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ làm công tác văn hóa, đến phối hợp xây dựng các nghị định quan trọng .

Trong thời gian qua, Bộ VHTTDL đã tích cực triển khai các nhiệm vụ được giao và tham mưu để Chính phủ ban hành các Nghị định quan trọng về: quy định chi tiết một số điều và hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 28/2026/QH16; hạ tầng văn hóa số; quy định về phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn đối với viên chức, người lao động hoạt động đặc thù về nghề nghiệp trong các đơn vị sự nghiệp công lập nghệ thuật biểu diễn, đơn vị nghệ thuật biểu diễn thuộc lực lượng vũ trang;  quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số.

Đồng thời, Bộ VHTTDL đang khẩn trương xây dựng dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa với nhiều chính sách đột phá, hỗ trợ cho công nghiệp văn hoá phát triển mạnh mẽ; cùng với đó là xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí để không chỉ giải quyết các điểm nghẽn về thể chế, mà còn bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển mới ; trên cơ sở đó, báo cáo Chính phủ trình Quốc hội xem xét , thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026 tới đây.

Đây là các “đường dẫn chính sách” rất có ý nghĩa để các định hướng lớn về phát triển văn hóa  đi vào cuộc sống. 

Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, nâng cao năng lực tổ chức thực thi và thiết lập cơ chế giám sát hiệu quả

 PGS, TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh: Để các Nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, cần đồng thời làm tốt ba việc: tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, nâng cao năng lực tổ chức thực thi và thiết lập cơ chế giám sát hiệu quả. Đây là ba khâu không thể tách rời. Có cơ chế tốt nhưng năng lực thực thi yếu thì chính sách chậm đi vào đời sống. Có quyết tâm thực hiện nhưng thiếu hướng dẫn cụ thể thì cán bộ cơ sở khó làm, thậm chí không dám làm. Có nguồn lực nhưng thiếu giám sát thì dễ dẫn tới dàn trải, hình thức, không tạo được chuyển biến thực chất.

Theo PGS, TS Bùi Hoài Sơn, trước hết, phải tiếp tục rà soát các luật, nghị định, thông tư có liên quan để bảo đảm Nghị quyết không bị “mắc kẹt” khi triển khai. Văn hóa là lĩnh vực liên ngành, liên quan đến đầu tư công, ngân sách, đất đai, thuế, tài sản công, đấu thầu, PPP, giáo dục, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, du lịch, ngoại giao, lao động. Vì vậy, nếu chỉ một mình ngành Văn hóa quyết tâm thì chưa đủ. Cần có sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành và địa phương, coi phát triển văn hóa là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị.

Bên cạnh đó, cần nhanh chóng ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể, rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ tiêu chí. Chính sách đặc thù mà hướng dẫn chậm, hướng dẫn chung chung, hoặc mỗi nơi hiểu một kiểu thì rất khó tạo đột phá.

“Tôi đặc biệt quan tâm đến các cơ chế như bảo đảm chi cho văn hóa, PPP trong lĩnh vực văn hóa, đô thị di sản, cụm/khu công nghiệp sáng tạo văn hóa, ưu đãi thuế, đặt hàng sáng tạo, khoán chi cho hoạt động sáng tạo, chính sách nhân lực đặc thù. Đây đều là những nội dung mới, nếu được hướng dẫn tốt sẽ tạo cú hích rất lớn” – PGS, TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Yêu cầu đặt ra là phải nâng cao năng lực thực thi ở địa phương. Nghị quyết sẽ chỉ sống trong đời sống khi chủ tịch tỉnh, giám đốc sở, người đứng đầu các thiết chế văn hóa, các nhà quản lý di sản, doanh nghiệp sáng tạo, nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng hiểu được tinh thần của Nghị quyết, biết cách vận dụng Nghị quyết và dám chịu trách nhiệm đổi mới.

PGS, TS Bùi Hoài Sơn cho rằng cần có các chương trình tập huấn, hướng dẫn, đối thoại chính sách, xây dựng mô hình thí điểm, lựa chọn một số địa phương làm điểm để rút kinh nghiệm, sau đó nhân rộng.

Đồng thời, cần có cơ chế giám sát và đo lường kết quả. Đầu tư cho văn hóa không thể chỉ đo bằng số công trình xây dựng, số sự kiện tổ chức hay số kinh phí đã giải ngân. Quan trọng hơn là đo xem đời sống văn hóa của người dân có tốt hơn không, thiết chế văn hóa có hoạt động hiệu quả hơn không, nghệ sĩ và nghệ nhân có thêm điều kiện sáng tạo không, di sản có được bảo vệ và phát huy tốt hơn không, công nghiệp văn hóa có đóng góp nhiều hơn cho GDP không, hình ảnh quốc gia có được nâng lên không, con người Việt Nam có được bồi đắp phẩm chất, bản lĩnh, khát vọng và năng lực sáng tạo không.

Cần có sự đầu tư bài bản hơn về hạ tầng, công nghệ và chất lượng sản phẩm

Từ góc độ đơn vị nghệ thuật biểu diễn, NSND Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, cho rằng Nghị quyết 80 là một “cú hích lớn” đối với ngành Văn hóa nói chung và nghệ thuật biểu diễn nói riêng. Theo ông, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cùng định hướng đầu tư có chiến lược, có chiều sâu, các đơn vị nghệ thuật có thêm nền tảng quan trọng để xây dựng lộ trình phát triển, từng bước đưa hoạt động nghệ thuật tham gia vào tiến trình công nghiệp hóa văn hóa.

Đối với Liên đoàn Xiếc Việt Nam, NSND Tống Toàn Thắng cho biết đơn vị đã chủ động chuẩn bị kế hoạch, xây dựng lộ trình phát triển các chương trình nghệ thuật có tính chiến lược, trong đó chú trọng kết hợp xiếc với du lịch, xây dựng sản phẩm nghệ thuật có thương hiệu để biểu diễn trong nước và quốc tế.

Theo ông, trong bối cảnh mới, các đoàn nghệ thuật không thể chỉ trông chờ vào cơ chế hỗ trợ, mà phải chủ động đổi mới, thích nghi, xây dựng sản phẩm có chất lượng, có khả năng đáp ứng nhu cầu và thị hiếu của khán giả.

Tuy nhiên, để Nghị quyết thực sự đi vào đời sống nghệ thuật, ông cho rằng cần có sự đầu tư bài bản hơn về hạ tầng, công nghệ và chất lượng sản phẩm.

“Nếu không ứng dụng công nghệ, vẫn làm theo cách cũ thì rất khó đáp ứng yêu cầu của khán giả hôm nay. Trên thế giới, công nghệ đã được đưa vào nghệ thuật biểu diễn từ lâu, vì vậy muốn đổi mới sản phẩm nghệ thuật thì phải có nguồn lực để đầu tư, nâng cấp và ứng dụng công nghệ”, NSND Tống Toàn Thắng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ông cho rằng  là cơ chế đãi ngộ đối với nghệ sĩ là điều cũng rất đáng quan tâm. Nghệ thuật xiếc là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi quá trình rèn luyện khắc nghiệt, tuổi nghề ngắn, nguy cơ chấn thương cao. Vì vậy, việc điều chỉnh chính sách đãi ngộ không chỉ nhằm bảo đảm đời sống để nghệ sĩ yên tâm cống hiến, mà còn là điều kiện để thu hút, giữ chân nguồn nhân lực trẻ, tạo lực lượng kế cận cho nghệ thuật xiếc và các loại hình nghệ thuật biểu diễn.

Theo NSND Tống Toàn Thắng, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 28 của Quốc hội mở ra thời cơ để các đơn vị nghệ thuật công lập đổi mới mạnh mẽ hơn, nhưng thời cơ ấy chỉ trở thành kết quả cụ thể khi mỗi nhà hát, đoàn nghệ thuật biết chủ động xây dựng chiến lược phát triển, nâng cao chất lượng sản phẩm, ứng dụng công nghệ, gắn nghệ thuật với du lịch, thị trường và công chúng. “Đây là lúc các đoàn, nhà hát nghệ thuật phải tự lực, tự cường, chủ động thích nghi để triển khai tinh thần Nghị quyết một cách sâu rộng, góp phần nâng tầm văn hóa Việt Nam” - ông nói.

Tại Hội thảo “Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số” nhằm triển khai Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam do Báo Văn hóa và Trường Đại học Văn hóa TP.HCM phối hợp tổ chức, đạo diễn, nhà sản xuất Nguyễn Quang Dũng cho rằng công nghiệp văn hóa là lĩnh vực đặc thù, không thể vận hành theo tư duy ngắn hạn như các ngành kinh tế khác. Theo ông, văn hóa không thể “quay vòng vốn nhanh”, mà cần thời gian, nền tảng và sự đầu tư bền bỉ. 

Ông dẫn chứng trường hợp Hàn Quốc, nơi công nghiệp văn hóa phát triển mạnh đã góp phần thay đổi hình ảnh quốc gia và thúc đẩy nhiều ngành kinh tế khác như du lịch, thời trang, tiêu dùng và công nghệ. Theo ông, Việt Nam cần tạo môi trường thuận lợi hơn cho sáng tạo, khuyến khích nghệ sĩ trẻ thử nghiệm, chấp nhận rủi ro sáng tạo và tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi mô hình sản xuất hiện đại. Ông cũng đề xuất cần đưa văn hóa vào giáo dục từ sớm, giúp hình thành tư duy thẩm mỹ và nhận thức về vai trò của ngành công nghiệp văn hóa trong xã hội.

Đổi mới tư duy quản lý văn hóa theo hướng kiến tạo, phục vụ phát triển

Nhấn mạnh về giải pháp đưa nghị quyết đi vào cuộc sống, GS, TS Từ Thị Loan, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa cộng đồng Việt Nam cho rằng, vấn đề quan trọng không chỉ là chính sách “đúng”, mà còn phải “chạy được” trong đời sống. Muốn vậy, cần đổi mới tư duy quản lý văn hóa theo hướng kiến tạo, phục vụ phát triển; gắn chính sách với nguồn lực cụ thể; tăng cường phân cấp cho địa phương; đồng thời xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá bằng các tiêu chí đo lường được, lấy người dân làm trung tâm thụ hưởng.

Bên cạnh đó, Nghị quyết cần đặt con người làm trung tâm, hoàn thiện thể chế pháp luật văn hóa và chuyển hóa tinh thần nghị quyết thành hành động cụ thể tại mỗi cộng đồng. Để văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh cho phát triển, không thể chỉ dừng ở quyết tâm chính trị hay những khẩu hiệu đẹp. Điều quan trọng hơn là phải có cơ chế phù hợp, nguồn lực đủ mạnh, cách làm đủ mới và sự vào cuộc đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở.

“Chúng ta cần biến quyết tâm thành hành động với việc hoàn thành các chỉ tiêu cụ thể mà nghị quyết đặt ra. Đơn cử như để đạt được mục tiêu “đến năm 2030 sẽ hình thành 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa trong các lĩnh vực có tiềm năng, như: điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế và thời trang...”, trước hết cần một chiến lược quốc gia về xây dựng thương hiệu công nghiệp văn hóa, xác định rõ lĩnh vực ưu tiên, thị trường mục tiêu và cơ chế hỗ trợ dài hạn. Trong đó, cần hình thành các “hệ sinh thái” công nghiệp văn hóa mà ở đó Nhà nước - doanh nghiệp - nghệ sĩ - nhà thiết kế - nhà phân phối và truyền thông cùng tham gia, cùng chia sẻ lợi ích và trách nhiệm. Điều quan trọng nhất là mỗi người đều không đứng ngoài cuộc" – GS, TS Từ Thị Loan nhấn mạnh.

Văn hóa chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi các cơ chế, chính sách không dừng lại ở định hướng chung, mà được chuyển hóa thành hành động cụ thể, nguồn lực cụ thể và kết quả cụ thể trong đời sống. Đó phải là những chuyển biến có thể nhìn thấy trong: hoạt động văn hóa, năng lực sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ, sức sống của di sản, sự phát triển của công nghiệp văn hóa, môi trường văn hóa lành mạnh, cũng như trong đời sống tinh thần ngày càng phong phú của Nhân dân.

Với sự lãnh đạo của Đảng, sự điều hành, quản lý của Nhà nước, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương, cùng tinh thần đổi mới, quyết liệt và thực chất trong tổ chức thực hiện, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội sẽ trở thành những động lực quan trọng thúc đẩy văn hóa Việt Nam phát triển toàn diện. Qua đó, vai trò của văn hóa tiếp tục được khẳng định không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, mà còn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm ,  trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới ; đồng thời góp phần lan tỏa bản sắc, hình ảnh và giá trị Việt Nam đến với bạn bè thế giới.