Tóm tắt: Người Chăm là cộng đồng cư dân từng kiến tạo một nền văn hóa biển phát triển, giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới giao thương hàng hải khu vực Đông Nam Á thời cổ và trung đại. Tuy nhiên, từ giữa thế kỷ XIX, do những biến động lịch sử, truyền thống gắn bó với biển của người Chăm bị đứt gãy, trong khi các giá trị và ký ức về biển vẫn được lưu giữ trong ngôn ngữ, tín ngưỡng, nghi lễ, tri thức dân gian và đời sống văn hóa cộng đồng. Trên cơ sở tiếp cận lý thuyết ký ức tập thể, ký ức lịch sử và ký ức văn hóa, bài viết phân tích các biểu hiện của ký ức biển trong văn hóa Chăm, đồng thời xem đây là một dạng vốn văn hóa có giá trị đối với phát triển du lịch bền vững. Từ đó, bài viết đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm bảo tồn, phục hồi và phát huy ký ức về biển của người Chăm gắn với xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa, góp phần đa dạng hóa tài nguyên du lịch, nâng cao giá trị di sản và thúc đẩy phát triển bền vững ở các địa phương có cộng đồng người Chăm.

Mỗi khi tiếng trống hội ngân vang, hòa cùng âm thanh rộn rã của chiêng và những điệu múa truyền thống trong Lễ mừng lúa mới (Quai Pthăi Brău), không gian văn hóa của đồng bào Chăm H’roi như bừng tỉnh. Giữa nhịp điệu sôi nổi ấy, những bộ trang phục truyền thống hiện lên đầy sức hút, góp phần tạo nên vẻ đẹp riêng có của một cộng đồng dân tộc đã gìn giữ bản sắc qua nhiều thế hệ.

Từ miền núi cao, chúng tôi xuôi về vùng đồng bằng “bình yên thuận hòa” bên dòng sông Lũy. Từ xa, con sông như dải lụa mềm vắt qua xứ cát, phần nào làm dịu bớt cái nóng bỏng rẫy của mảnh đất quanh năm nắng gió.

Tóm tắt: Tái cấu trúc văn hóa được hiểu là quá trình kiến tạo cơ chế văn hóa mới trên nền tảng các giá trị truyền thống, biểu hiện thông qua các tiến trình tái sáng chế, tái định vị và tái trình hiện. Bài viết phân tích quá trình tái cấu trúc thực hành văn hóa sinh kế của người Chăm ở làng Bàu Trúc (Khánh Hòa) trong bối cảnh phát triển du lịch. Nghiên cứu sử dụng phương pháp dân tộc học, với dữ liệu được thu thập qua nhiều đợt điền dã giai đoạn 2023-2025, kết hợp quan sát tham dự, phỏng vấn sâu và tổng hợp tư liệu thứ cấp. Kết quả cho thấy, bên cạnh việc duy trì các sinh kế truyền thống như nghề gốm và nông nghiệp, cộng đồng Chăm ở Bàu Trúc đã chủ động sáng tạo và đa dạng hóa sinh kế gắn với du lịch, bao gồm trình diễn văn hóa, kinh doanh lưu trú và ẩm thực, bán hàng trực tuyến và tổ chức các hoạt động trải nghiệm làng nghề. Những biến chuyển này phản ánh vai trò chủ thể tự quyết của cộng đồng trong việc tái định vị sinh kế và tái tổ chức nguồn lực văn hóa nhằm thích ứng với thị trường du lịch, qua đó góp phần làm rõ cơ chế nội sinh của quá trình tái cấu trúc thực hành văn hóa sinh kế ở các cộng đồng thiểu số trong bối cảnh phát triển du lịch hiện nay.

Tóm tắt: Văn hóa mẫu hệ truyền thống của người Chăm ở Nam Trung Bộ luôn tuân thủ theo 3 nguyên tắc mẫu hệ, mẫu cư và phụ quyền. Tuy nhiên, theo xu hướng biến đổi của thời đại, những nguyên tắc ấy cũng dần dần bị phai nhạt làm thay đổi căn bản các thiết chế xã hội của người Chăm. Bài viết phân tích các nguyên nhân, biểu hiện của những chuyển biến trong văn hóa mẫu hệ của người Chăm, theo từng trường hợp, trên ba nguyên tắc ấy, hầu nhận thức được những biến đổi chung nhất, căn bản nhất của văn hóa mẫu hệ người Chăm hiện nay.