Trang phục của người Chăm H’roi không cầu kỳ, phô trương nhưng lại toát lên sự hài hòa giữa vẻ mộc mạc, kín đáo và duyên dáng. Trong từng đường kim mũi chỉ, từng gam màu và phụ kiện đều chứa đựng những giá trị văn hóa, phản ánh đời sống, quan niệm thẩm mỹ cũng như bản sắc của cộng đồng cư trú lâu đời ở vùng đất Bình Định.
Theo các bậc cao niên am hiểu văn hóa Chăm H’roi, cùng với tiếng nói, lễ hội, ẩm thực và âm nhạc, trang phục truyền thống là một trong những di sản quý giá được gìn giữ qua nhiều đời. Đối với phụ nữ, bộ trang phục không chỉ gắn với sinh hoạt thường ngày hay lễ hội mà còn là biểu tượng của nét đẹp truyền thống, thể hiện sự khéo léo và tinh tế của người phụ nữ Chăm H’roi.
Nghệ nhân Lê Văn Ru (88 tuổi, dân tộc Chăm H’roi, xã Vân Canh, tỉnh Gia Lai) cho biết: trang phục của nam giới khá giản dị nhưng vẫn mang những điểm nhấn đặc trưng. Đàn ông thường mặc quần màu trắng kết hợp với áo gom màu đen, tay ngắn, xẻ nách hai bên. Áo có thể có hoặc không có cúc, phía trước và sau ngực được buộc bằng hai sợi dây màu đỏ. Từ những đường chỉ đỏ ấy nối xuống các chuỗi hạt cườm xanh, đỏ, trắng đung đưa theo từng bước chân, cuối mỗi dây gắn một đồng xu tạo nên nét độc đáo riêng.
Trong khi đó, trang phục của phụ nữ Chăm H’roi lại mang vẻ đẹp nhẹ nhàng nhưng đầy cuốn hút. Chiếc áo được may từ vải thô màu trắng, dài ngang gối, không thêu hoa văn, cổ tròn, tay dài và được thiết kế theo kiểu chui đầu. Điểm nổi bật nằm ở những dây thắt lưng được quàng chéo qua vai và quấn ngang eo, trang trí nhiều họa tiết truyền thống với hai gam màu chủ đạo là đỏ và vàng. Kết hợp cùng khăn đội đầu, khuyên tai và các chuỗi hạt cườm đen óng, bộ trang phục tạo nên tổng thể hài hòa, tôn lên vẻ đẹp khỏe khoắn mà vẫn mềm mại của người phụ nữ Chăm H’roi trong những ngày hội.
Không chỉ trong lễ hội, trang phục truyền thống còn hiện diện trong những nghi lễ trọng đại của cuộc đời, đặc biệt là lễ cưới. Theo nghệ nhân Lê Văn Ru, trong ngày vui, cô dâu Chăm H’roi khoác lên mình bộ trang phục rực rỡ với các gam màu đỏ, hồng, vàng nổi bật. Mái tóc được cài hoa, trâm cài đầu và kết hợp cùng các món trang sức truyền thống, tạo nên vẻ đẹp vừa trang trọng vừa đằm thắm. Chú rể quấn khăn nhiễu trên đầu, thắt dây ngang lưng và đặc biệt luôn cài chiếc lược đồi mồi trên khăn như một dấu ấn riêng trong trang phục cưới của dân tộc mình.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của đời sống hiện đại, trang phục truyền thống của nhiều dân tộc thiểu số, trong đó có người Chăm H’roi đang đứng trước không ít thách thức. Việc sử dụng trang phục dân tộc trong sinh hoạt hằng ngày ngày càng ít, chủ yếu xuất hiện trong các dịp lễ hội, sự kiện văn hóa hoặc những nghi lễ truyền thống.
Trước thực tế đó, việc bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống đang được các cấp, các ngành quan tâm. Bộ VHTTDL đã triển khai Đề án bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, hướng tới mục tiêu đưa trang phục truyền thống trở lại gần hơn với đời sống cộng đồng, góp phần nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc và nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa.
Giữa dòng chảy của cuộc sống hiện đại, những bộ trang phục truyền thống của người Chăm H’roi vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về cội nguồn, về sự sáng tạo và sức sống bền b của một nền văn hóa lâu đời. Mỗi sắc màu, mỗi đường may không chỉ làm đẹp cho người mặc mà còn góp phần gìn giữ ký ức văn hóa của cộng đồng, để những giá trị ấy tiếp tục được truyền lại cho các thế hệ mai sau.
TIÊN SA
Nguồn: Tạp chí VHNT số 649, tháng 7-2026
