Bộ máy quản lý và hành lang pháp lý chuyên biệt

Tham luận của bà Park Chan A nhấn mạnh, trong tư duy quản lý hiện đại, tại các nền kinh tế phát triển, thể thao đã trở thành một ngành công nghiệp dịch vụ có quy mô hàng chục tỷ USD, đóng góp đáng kể vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tạo dựng hàng trăm nghìn việc làm. Sự phát triển của ngành công nghiệp thể thao Hàn Quốc là kết quả của một chiến lược có định hướng rõ ràng từ cấp chính phủ. 

Ðiểm tựa quan trọng đầu tiên nằm ở hệ thống tổ chức bộ máy quản lý nhà nước được thiết kế chuyên trách và tập trung. Chịu trách nhiệm trực tiếp về lĩnh vực này là Phòng Công nghiệp Thể thao, thuộc Cục Thể thao (Bộ VHTTDL Hàn Quốc). Ðây là cơ quan đầu não đảm nhiệm toàn bộ các khâu: từ lập quy hoạch phát triển dài hạn, thúc đẩy thương mại hóa các giải đấu chuyên nghiệp, đến việc hỗ trợ cơ chế cho các tổ chức xã hội - nghề nghiệp như Liên đoàn Bóng đá chuyên nghiệp Hàn Quốc (K-League). Việc thành lập một đơn vị quản lý riêng về “ngành công nghiệp” thể thao giúp phân định rõ chức năng quản lý nhà nước về thể chất với chức năng phát triển kinh tế thể thao.

Về hành lang pháp lý, Hàn Quốc đã ban hành Luật Thúc đẩy phát triển công nghiệp thể thao. Văn bản luật này quy định cụ thể các chính sách ưu đãi, hỗ trợ doanh nghiệp, cơ chế thu hút đầu tư tư nhân và các quy định mở rộng hoạt động thể thao chuyên nghiệp. Việc “luật hóa” các cam kết của Nhà nước đã tạo ra một môi trường đầu tư an toàn, minh bạch, giúp các tập đoàn kinh tế yên tâm rót vốn dài hạn.

Song song với thể chế, nguồn lực tài chính công được duy trì ở mức cao. Hằng năm, Chính phủ Hàn Quốc phân bổ ngân sách khoảng 1.700 tỷ Won (tương đương hơn 1,2 tỷ USD) cho toàn bộ lĩnh vực thể dục thể thao. Ngân sách này không dùng để chi trả lương hay vận hành trực tiếp các đội bóng, mà tập trung kiến tạo hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp và tài trợ cho các chương trình phát triển nền tảng.

Sự chuyển dịch tư duy phát triển

Theo bà Park Chan A, quá trình phát triển thể thao của Hàn Quốc kéo dài một thế kỷ và trải qua nhiều giai đoạn gắn liền với biến chuyển của đất nước:

Ở giai đoạn khởi tạo (từ thập niên 1960): Chính phủ đóng vai trò dẫn dắt trực tiếp, thực hiện các chính sách hỗ trợ tài chính và hạ tầng để đặt nền móng cho sự ra đời của các giải đấu chuyên nghiệp như bóng đá và bóng chày. Sự can thiệp ban đầu của Nhà nước giúp thị trường sơ khai vượt qua các rào cản về vốn và thói quen tiêu dùng của người dân.

Những năm 1988 - 2002 là giai đoạn nâng cao vị thế. Việc đăng cai thành công Olympic Seoul 1988 và đồng đăng cai FIFA World Cup 2002 đã tạo ra cú hích thể chế và hạ tầng khổng lồ. Các sự kiện này không chỉ nâng cao hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế mà còn kích hoạt thói quen tập luyện, theo dõi và tiêu dùng thể thao của công chúng.

Ở giai đoạn hiện nay, tư duy quản lý thể thao Hàn Quốc đã có bước chuyển dịch quan trọng: chuyển từ việc theo đuổi thành tích thuần túy (huy chương, thứ hạng) sang tập trung vào các giá trị cốt lõi và sự phát triển bền vững. Sự chuyển dịch này thể hiện ở việc ưu tiên xây dựng môi trường thể thao công bằng, kiểm soát nghiêm ngặt vấn đề doping, minh bạch tài chính và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của vận động viên. Hàn Quốc nhận thức rõ rằng: Một nền thể thao thiếu minh bạch hay dính scandal sẽ mất đi niềm tin của khán giả và nhà tài trợ, từ đó làm sụp đổ giá trị kinh tế của toàn ngành.

Thị trường thể thao chuyên nghiệp Hàn Quốc hiện vận hành với 5 bộ môn trọng điểm, bao gồm 7 tổ chức đoàn thể điều hành (như K-League ở môn bóng đá, KBO ở môn bóng chày) và hơn 70 câu lạc bộ chuyên nghiệp. Toàn bộ các câu lạc bộ này hoạt động theo mô hình doanh nghiệp tư nhân hoặc liên kết chặt chẽ với khu vực tư nhân, giải phóng hoàn toàn áp lực ngân sách cho Nhà nước.

Bà Park Chan A cho biết, qua phân tích cấu trúc thị trường, có thể ghi nhận ba xu hướng thương mại hóa nổi bật. Thứ nhất là thay đổi cơ cấu khán giả khi khán giả đến sân và theo dõi qua truyền hình tăng trưởng đều đặn. Ðáng chú ý, tại giải bóng chày chuyên nghiệp (KBO), tỷ lệ khán giả nữ đã vượt mốc 50%. Việc mở rộng tệp khách hàng sang phái nữ giúp các câu lạc bộ đa dạng hóa sản phẩm lưu niệm, dịch vụ đi kèm và gia tăng doanh thu trên mỗi CÐV.

Thứ hai là phân hóa thị trường tài trợ: Bóng chày, bóng đá và bóng rổ nam là ba bộ môn thu hút giá trị tài trợ lớn nhất. Tuy nhiên, thị trường Hàn Quốc chứng kiến sự bất ngờ ở môn Golf khi giá trị tài trợ cho Golf nữ vượt trội so với Golf nam. Nguyên nhân xuất phát từ việc các giải đấu Golf nữ được tổ chức với mật độ dày hơn, hiệu ứng truyền thông tốt hơn và hình ảnh vận động viên gắn liền với các thương hiệu tiêu dùng nội địa.

Thứ ba là khai thác bản quyền truyền hình: Bản quyền phát sóng được xác định là nguồn thu nền tảng của các giải đấu chuyên nghiệp. Riêng giải bóng chày KBO đã ghi nhận giá trị bản quyền đạt 54 tỷ Won, trong khi bóng đá K-League đạt 13,6 tỷ Won (chưa bao gồm các giao dịch trên nền tảng số và OTT).

Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp và ứng dụng công nghệ

Bà Park Chan A cho rằng, một trong những bài học lớn nhất từ Hàn Quốc là: Chính phủ không trực tiếp can thiệp vào hoạt động vận hành của các câu lạc bộ hay doanh nghiệp thể thao. Thay vào đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo hệ sinh thái, hỗ trợ tài chính và tư vấn kỹ thuật dựa trên vòng đời phát triển của doanh nghiệp.

Theo đó, doanh nghiệp khởi nghiệp (Startup): Ðược cung cấp vốn seed-fund ban đầu và tham gia các chương trình tăng tốc (accelerator) do đội ngũ chuyên gia đảm nhiệm. Doanh nghiệp tăng trưởng (Growth): Ðược hỗ trợ vốn nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới khoa học kỹ thuật, tư vấn bảo hộ sở hữu trí tuệ và kết nối thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Và doanh nghiệp vươn ra toàn cầu (Global): Các doanh nghiệp quy mô nhỏ nhưng có công nghệ độc quyền được tài trợ kinh phí điều tra thị trường quốc tế và tham gia các triển lãm thương mại thể thao toàn cầu.

Bên cạnh chính sách phân loại, Chính phủ Hàn Quốc triển khai các gói hỗ trợ tài chính trực tiếp như: cho vay vốn đầu tư hạ tầng với lãi suất ưu đãi, thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm (với quy mô khoảng 40 tỷ Won riêng trong năm nay) dành cho các dự án thể thao tiềm năng. Ðặc biệt, Hàn Quốc đã nhanh chóng lập Quỹ Công nghệ Thể thao (Sports Tech Fund) để thúc đẩy việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI), Big Data vào công tác huấn luyện, phân tích dữ liệu thi đấu và tối ưu hóa trải nghiệm khán giả.

Những gợi mở chiến lược cho thể thao Việt Nam

Nhìn từ thực tiễn Hàn Quốc, bà Park Chan A nhấn mạnh, thể thao Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải thay đổi tư duy quản lý để xây dựng được một nền kinh tế thể thao bền vững. Từ bài học của Hàn Quốc, gợi mở những chính sách có thể áp dụng cho Việt Nam bao gồm:

Việt Nam cần nghiên cứu xây dựng Luật Thúc đẩy phát triển công nghiệp thể thao hoặc các Nghị định chuyên đề đủ mạnh. Cần định danh rõ ràng “doanh nghiệp thể thao”, “sản phẩm thể thao” và quy định cụ thể các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai cho các cơ sở thể thao private.

Các câu lạc bộ và nhà tổ chức giải tại Việt Nam cần thay đổi tư duy khai thác thương mại. Không nên phụ thuộc hoàn toàn vào biển quảng cáo trên sân, mà phải đẩy mạnh khai thác bản quyền truyền hình trên các nền tảng số, đa dạng hóa sản phẩm thương mại và mở rộng tệp khán giả (đặc biệt là khán giả nữ và gia đình) theo mô hình các giải đấu Hàn Quốc.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ sinh thái Sports-Tech, có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ thể thao (Sports-Tech). Việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn (Big Data) trong phân tích phong độ, hỗ trợ trọng tài và truyền tải nội dung số sẽ tạo ra giá trị gia tăng mới cho ngành.

Kinh tế thể thao chỉ có thể phát triển trên một nền tảng minh bạch. Việc kiểm tra an toàn công trình định kỳ, đẩy mạnh giáo dục phòng chống doping và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho vận động viên phải được xem là điều kiện tiên quyết để giữ gìn hình ảnh và giá trị thương hiệu của giải đấu.

Bà Park Chan A khẳng định, kinh nghiệm từ Hàn Quốc cho thấy, công nghiệp thể thao là một hệ sinh thái phức hợp đòi hỏi sự đồng bộ giữa thể chế, chính sách tài chính và ứng dụng công nghệ. Khi tư duy quản lý được khai thông và hành lang pháp lý được hoàn thiện, thể thao Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một ngành kinh tế dịch vụ mũi nhọn, đóng góp thiết thực vào sự phát triển chung của đất nước.  

LÊ MINH

Nguồn: Đặc san Thể thao & Đời sống, số 2, tháng 7/2026