Từ khóa: Hồi giáo; Malaysia; Halal; Việt Nam; du lịch Halal.
Abstract: Tourism plays an increasingly important role in economic development, especially in developing countries. Along with the natural demand for travel and the diversification of tourism products and services, Islamic tourism has emerged as a highly potential market segment. Malaysia, a member of the Organisation of Islamic Cooperation and a country where Islam is the official religion, has effectively leveraged its cultural and religious values to develop this type of tourism. Through promotional activities such as Halal culinary festivals, Islamic tourism conferences, and Islamic fashion shows, Malaysia has successfully built an image as a Muslim-friendly destination and a global Halal hub. This experience offers valuable lessons for Vietnam in policy making, infrastructure development, and enhancing Halal tourism branding to attract a promising new tourist market.
Keywords: Islam; Malaysia; Vietnam; Halal tourism.
1. Đặt vấn đề
Du lịch đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của nhiều quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển. Sự di chuyển là một xu hướng tự nhiên của con người, và con người đã sáng tạo ra những ý tưởng và sản phẩm liên quan đến du lịch, như chỗ ở, các điểm tham quan, phương tiện giao thông và các dịch vụ du lịch. Về mặt văn hóa, Malaysia chịu ảnh hưởng sâu sắc của đạo Hồi, với một tiểu bang - Kelantan - tuyên bố là một tiểu bang Hồi giáo, nơi chính quyền áp dụng các giá trị Hồi giáo trong các luật lệ và quy định của mình (Suhana và Marsitah, 2009). Để thu hút khách du lịch Halal và phát triển ngành du lịch, Bộ Du lịch Malaysia đã tổ chức nhiều sự kiện tôn vinh văn hóa Hồi giáo như lễ hội ẩm thực Halal, Hội nghị Du lịch Halal và các buổi trình diễn thời trang Halal. Những hoạt động này góp phần quảng bá Malaysia như một điểm đến lý tưởng cho du khách Halal và là trung tâm Halal toàn cầu. Việc học hỏi từ kinh nghiệm phát triển du lịch Halal tại Malaysia có thể mang lại nhiều lợi ích quan trọng cho nền kinh tế Halal tại Việt Nam, đồng thời mở ra những gợi ý quý giá cho ngành Du lịch Việt Nam. Nghiên cứu chỉ ra những bài học kinh nghiệm quý giá trong xây dựng chính sách du lịch Halal, phát triển cơ sở hạ tầng gắn với du lịch Halal và cuối cùng là nâng cao hình ảnh du lịch Halal tại Việt Nam nhằm mở ra một thị trường khách du lịch mới.
2. Phương pháp nghiên cứu
Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, kết hợp giữa phân tích nội dung và nghiên cứu trường hợp điển hình nhằm xem xét kinh nghiệm phát triển du lịch Halal tại Malaysia. Cụ thể, phương pháp phân tích nội dung được sử dụng để thu thập, hệ thống hóa và phân loại các tài liệu liên quan đến chính sách, mô hình quản lý và cách thức tổ chức du lịch Halal. Theo Guthrie và cộng sự (2004), phân tích nội dung là kỹ thuật cho phép tổ chức các nguồn dữ liệu đa dạng thông qua quá trình mã hóa và phân nhóm thông tin theo những tiêu chí nghiên cứu đã được xác định. Trên cơ sở đó, tác giả tiến hành phân tích các công trình khoa học, báo cáo và tài liệu chính sách có liên quan nhằm nhận diện các đặc điểm nổi bật trong phát triển du lịch Halal tại Malaysia.
3. Kết quả và thảo luận
Khái niệm Halal nhằm chỉ các hành vi được phép tuân theo luật Shariah (giáo lý Hồi giáo) (Battour, Ismail, 2015; Mohsin, Ramli, Alkhulayfi, 2016). Các tác giả cho rằng, những quan điểm này đặc biệt quan trọng đối với người Hồi giáo khi đi du lịch, vì vậy, chúng liên quan đến nhiều khía cạnh của lối sống Halal, “bao gồm thực phẩm (nhà hàng Halal), chỗ ở (khách sạn Halal/ khu nghỉ dưỡng Halal), phương tiện di chuyển (chuyến đi Halal), thời trang, mua sắm, tài chính và nhu cầu y tế” (Battour, Ismail, 2015; El-Gohary, 2016).
Bài học từ du lịch Halal tại Malaysia
Nhóm chính sách hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về du lịch Halal được triển khai thông qua việc thành lập các cơ quan chuyên trách nhằm điều phối và thúc đẩy phát triển du lịch Halal ở cấp quốc gia. Năm 2009, Malaysia thành lập Trung tâm Du lịch Hồi giáo (Islamic Tourism Centre - ITC) trực thuộc Bộ Du lịch Malaysia nhằm làm đầu mối nghiên cứu chiến lược, phân tích thị trường khách Halal toàn cầu, đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp du lịch. Cơ quan này đồng thời đóng vai trò tư vấn chính sách và hỗ trợ chính phủ xây dựng các chương trình phát triển du lịch Halal mang tính dài hạn và đồng bộ.
Nhóm chính sách đầu tư ngân sách và phát triển hạ tầng phục vụ du lịch Halal thể hiện ở việc Chính phủ Malaysia ưu tiên phân bổ nguồn lực tài chính để nâng cấp cơ sở hạ tầng du lịch theo hướng thân thiện với du khách Halal. Nguồn ngân sách nhà nước được sử dụng để cải thiện hệ thống giao thông, nâng cấp điểm đến du lịch, hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và tăng cường khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Việc đầu tư có trọng tâm này giúp bảo đảm môi trường du lịch thuận lợi, an toàn và đáp ứng tốt các nhu cầu đặc thù của phân khúc khách Halal.
Nhóm chính sách xây dựng hệ sinh thái du lịch Halal toàn diện được xem là trọng tâm trong chiến lược phát triển của Malaysia. Thay vì chỉ cung cấp các dịch vụ đơn lẻ, Malaysia phát triển đồng bộ hệ thống tiện ích phục vụ du khách Halal trên phạm vi toàn quốc. Các cơ sở lưu trú được định hướng xây dựng theo tiêu chuẩn thân thiện với khách Halal, bảo đảm không gian sinh hoạt phù hợp với nhu cầu tôn giáo. Phòng cầu nguyện được bố trí rộng rãi tại sân bay, trung tâm thương mại và các điểm tham quan; khách sạn được trang bị thảm cầu nguyện và hướng Qibla nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho du khách thực hành tín ngưỡng. Cách tiếp cận hệ sinh thái giúp Malaysia nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo dựng hình ảnh điểm đến chuyên biệt cho thị trường Halal.
Nhóm chính sách chuẩn hóa tiêu chuẩn và chứng nhận Halal trong dịch vụ du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính đồng bộ và uy tín của điểm đến. Malaysia xây dựng hệ thống tiêu chuẩn Halal áp dụng cho thực phẩm, đồ uống và các dịch vụ liên quan nhằm bảo đảm tuân thủ các quy định tôn giáo và tạo niềm tin cho du khách. Hoạt động chứng nhận được thực hiện bởi JAKIM, góp phần chuẩn hóa chất lượng dịch vụ trên phạm vi toàn quốc. Việc thiết lập cơ chế chứng nhận thống nhất không chỉ nâng cao năng lực quản lý nhà nước mà còn giúp các doanh nghiệp du lịch dễ dàng tiếp cận thị trường khách Halal quốc tế. Tại Malaysia, nơi Hồi giáo là quốc giáo và người Malay Hồi giáo chiếm đa số dân số, chính phủ đóng vai trò trung tâm trong phát triển ngành công nghiệp Halal. Cơ quan Phát triển Công nghiệp Halal và Cục Phát triển Hồi giáo Malaysia chịu trách nhiệm ban hành tiêu chuẩn, kiểm định và chứng nhận sản phẩm; đồng thời, xây dựng hệ thống quản lý đảm bảo Halal trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Hoạt động chứng nhận bao gồm kiểm tra thực địa, giám sát định kỳ và cho phép doanh nghiệp sử dụng logo Halal quốc gia khi đạt chuẩn. Nhờ đó, Malaysia định hướng trở thành trung tâm halal toàn cầu, thúc đẩy xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
Nhóm chính sách quảng bá và định vị hình ảnh điểm đến du lịch Halal được Malaysia triển khai mạnh mẽ thông qua các chiến lược truyền thông và marketing chuyên biệt. Quốc gia này được quảng bá như một điểm đến an toàn, thân thiện, có môi trường văn hóa quen thuộc và có khả năng đáp ứng đầy đủ nhu cầu của du khách Halal. Các hoạt động xúc tiến tập trung vào những thị trường nguồn khách Halal trọng điểm thay vì quảng bá đại trà. Đồng thời, Malaysia ban hành Kế hoạch tổng thể phát triển du lịch Halal vào năm 2012 nhằm tạo nền tảng cho việc triển khai các chương trình quảng bá dài hạn và có định hướng rõ ràng.
Nhóm chính sách phát triển sản phẩm du lịch Halal đặc thù được thực hiện thông qua việc khai thác các giá trị di sản văn hóa, kiến trúc và phong tục mang đặc trưng Halal để xây dựng sản phẩm du lịch chuyên đề. Nhiều điểm đến mang bản sắc văn hóa Halal được đầu tư và quảng bá nhằm gia tăng trải nghiệm cho du khách. Việc phát triển các sản phẩm đặc thù góp phần nâng cao tính khác biệt của điểm đến và tăng sức hấp dẫn đối với thị trường khách Halal quốc tế.
