Từ ngã rẽ tình cờ đến thành tích thi đấu nổi bật
Quang Dương, sinh năm 2006, bắt đầu tập luyện thể thao chuyên nghiệp với bộ môn quần vợt từ khi lên 5 tuổi. Tuy nhiên, bước ngoặt đến với tay vợt trẻ vào năm 2020 khi đại dịch bùng phát. Khi các sân tập lớn phải đóng cửa, anh tình cờ bén duyên với Pickleball như một phương pháp duy trì thể lực tại nhà. Nhờ nền tảng quần vợt bài bản từ nhỏ dưới sự hướng dẫn của cha, anh hình thành nền tảng thể lực cơ sở, khả năng di chuyển và kỹ thuật đánh trái tay bằng hai tay. Sau khi nhận thấy những thay đổi trong hệ thống thi đấu và tiềm năng của môn Pickleball, đội ngũ huấn luyện của Quang Dương quyết định chuyển hướng sang thi đấu Pickleball chuyên nghiệp trên hệ thống giải vô địch Hiệp hội Pickleball chuyên nghiệp (PPA Tour).
Cho dù có những nét tương đồng cơ bản, sự khác biệt giữa 2 môn thể thao vẫn tương đối đáng kể. Sân Pickleball tiêu chuẩn có kích thước 6,1m x 13,4m, chỉ bằng khoảng một phần tư diện tích sân quần vợt. Ðặc điểm cấu trúc sân bao gồm khu vực không được vô lê (non-volley zone, thường gọi là kitchen) kéo dài 2,13m tính từ lưới về mỗi bên. Trang thiết bị thi đấu cũng có thông số vật lý khác biệt. Vợt Pickleball được cấu tạo từ các vật liệu composite, sợi carbon với lõi tổ ong, bề mặt nhám và không sử dụng dây cước. Bóng thi đấu làm từ nhựa cứng, có nhiều lỗ tròn trên bề mặt để tạo lực cản khí động học, làm giảm tốc độ bay của bóng khi di chuyển trong không khí.
Ðể thích nghi với những thay đổi này, Quang Dương áp dụng lực đánh mạnh từ vạch cuối sân của quần vợt, đồng thời tinh chỉnh biên độ vung vợt để kiểm soát bóng trong không gian hẹp. Ðiểm nổi bật trong chuyên môn của vận động viên này là khả năng sử dụng cú đánh trái tay bằng hai tay để tạo ra độ xoáy lên liên tục. Cùng với đó, anh tập trung cải thiện tốc độ phản xạ tay ở khu vực sát lưới. Thay vì phải di chuyển trên những quãng đường dài như trong quần vợt, Pickleball đòi hỏi vận động viên phải thực hiện các chuỗi phản xạ cực nhanh trong những pha đôi công cự ly ngắn. Sự điều chỉnh cơ học này giúp anh thích nghi nhanh chóng với nhịp độ thi đấu của môn thể thao mới, đánh bại nhiều vận động viên kỳ cựu và duy trì vị trí cao trên bảng xếp hạng quốc tế.
Chỉ trong một thời gian ngắn, chàng trai sinh năm 2006 đã đi từ một hiện tượng mạng để trở thành một tên tuổi thực sự với chiến thắng trước những tay vợt đang dẫn đầu bảng xếp hạng thế giới. Tháng 6/2024, tại vòng tứ kết của giải đấu Select Medical Orange County Cup thuộc hệ thống PPA Tour, anh đã giành chiến thắng trước tay vợt số 1 thế giới khi đó là Ben Johns ở nội dung đơn nam. Kết quả này khiến giới chuyên môn phải nhìn nhận Quang Dương như một đối trọng cạnh tranh trực tiếp cho các danh hiệu vô địch.
Dấu mốc đáng nhớ bậc nhất trong sự nghiệp của anh phải kể đến giải PPA Bristol Open tổ chức ở Vương quốc Anh vào tháng 8 năm 2024. Ở nội dung đơn nam, Quang Dương đã vượt qua tay vợt Connor Garnett để giành tấm huy chương Vàng PPA Tour đầu tiên trong sự nghiệp. Tại nội dung đôi nam, anh đứng chung với vận động viên Christian Alshon và tiếp tục giành chiến thắng trước cặp đôi hạt giống là Ben Johns và Collin Johns, qua đó mang về tấm huy chương Vàng thứ hai. Thành tựu này đưa tên tuổi Quang Dương vào hàng ngũ những ngôi sao toàn diện nhất có khả năng thống trị các giải đấu quốc tế. Nhờ việc liên tục tiến vào các vòng chung kết và tích lũy điểm số, đến cuối năm 2024, thứ hạng của anh đã vươn lên vị trí thứ 4 thế giới ở nội dung đơn nam và số 1 châu Á. Hiện tại, Quang Dương vẫn duy trì vị trí ổn định trong top 3 châu Á của bảng xếp hạng DUPR. Những kết quả ấn tượng này đã góp phần thu hút sự chú ý và thúc đẩy phong trào tập luyện Pickleball tại thị trường Việt Nam.
Phong cách thi đấu của Quang Dương được giới chuyên môn đánh giá là lối chơi tấn công chủ động, dựa trên nền tảng vận động được chuyển đổi từ bộ môn quần vợt. Ðặc điểm nổi bật nhất của anh là việc duy trì tốc độ vung vợt nhanh kết hợp với lực cổ tay, tạo ra các đường bóng có độ xoáy lên với lực tác động lớn. Kỹ thuật này thường xuyên ép đối phương phải lùi sâu về phía vạch cuối sân để thực hiện các động tác phòng ngự.
Tại khu vực sát lưới, hay còn gọi là khu vực không được vô lê (vạch kitchen), Quang Dương thường xuyên sử dụng kỹ thuật đánh trái tay bằng hai tay mang tính đặc trưng. Ðộng tác này cho phép anh kiểm soát và hóa giải các đường bóng ngắn có quỹ đạo phức tạp của đối phương, đồng thời tạo cơ hội chuyển đổi trạng thái từ phòng thủ sang tấn công trực diện trong thời gian rất ngắn. Bên cạnh kỹ năng xử lý bằng tay, tốc độ di chuyển bộ pháp linh hoạt giúp vận động viên này kiểm soát và bao quát tốt không gian mặt sân. Trong các tình huống đọ phản xạ nhanh trên lưới, Quang Dương duy trì khả năng bắt vô-lê chính xác, thể hiện kỹ năng xử lý tình huống tương đương với các tay vợt đã có nhiều năm kinh nghiệm thi đấu chuyên nghiệp.
Nghĩ về phong trào Pickleball tại Việt Nam
Cùng với những thành tích thi đấu của các tay vượt chuyên nghiệp, Pickleball ngày càng nhận được sự quan tâm của công chúng tại Việt Nam. Hiện tại, Pickleball đã phát triển thành một môn thể thao với hệ thống dịch vụ sân bãi, phụ kiện hoàn chỉnh tại nhiều tỉnh, thành phố lớn.
Về mặt hiệu quả kinh tế hạ tầng, diện tích một sân quần vợt tiêu chuẩn có thể cải tạo thành ba đến bốn sân Pickleball. Ðối với các đơn vị kinh doanh dịch vụ thể thao, việc chuyển đổi công năng này giúp tăng số lượng người thuê sân trong cùng một khung giờ, qua đó cải thiện biên lợi nhuận trên mỗi mét vuông đất. Chi phí đầu tư bề mặt sân, lưới và hệ thống chiếu sáng cho Pickleball cũng ở mức trung bình, thời gian thu hồi vốn nhanh hơn so với việc xây dựng các tổ hợp thể thao lớn. Toàn bộ quá trình phát triển hạ tầng, tổ chức các giải đấu phong trào có tổng giải thưởng cao, nhập khẩu và phân phối thiết bị thi đấu đều do khối kinh tế tư nhân tự điều tiết và thực hiện. Hoạt động này tạo ra một hệ sinh thái dịch vụ thể thao tự chủ, đáp ứng trực tiếp nhu cầu tập luyện và chi trả của người dân mà không cần sử dụng đến ngân sách nhà nước. Ngoài ra, nhờ những nét tương đồng với các môn thể thao đã phổ biến từ trước như Quần vợt hay Cầu lông nhưng lại có những yêu cầu thể chất đơn giản hơn, Pickleball đã nhanh chóng phổ biến nhờ khả năng dễ dàng làm quen và thuần thục với người chơi thuộc mọi lứa tuổi.
Nhìn vào sự phát triển của phong trào Pickleball, các cơ quan quản lý nhà nước về thể dục thể thao có thể tổng hợp và điều chỉnh các chính sách quản lý đối với các môn thể thao mới phát triển.
Theo đó, nên tối ưu hóa phương pháp tiếp cận và phân bổ nguồn lực đối với các bộ môn mới. Thay vì áp dụng phương pháp truyền thống là sử dụng ngân sách nhà nước để lập tức xây dựng đội tuyển, trả lương và đầu tư hạ tầng, nhà nước nên tập trung vào vai trò quản lý vĩ mô. Có thể thành lập các đơn vị thể thao chuyên trách, ban hành luật thi đấu theo tiêu chuẩn quốc tế, tổ chức hệ thống giải vô địch quốc gia và cấp chứng chỉ hành nghề cho các trọng tài, huấn luyện viên. Khi khung pháp lý và hệ thống giải đấu chính quy được thiết lập, xã hội sẽ tự động tham gia vào quá trình đầu tư hạ tầng và đào tạo vận động viên.
Ðể khuyến khích các nhãn hàng thương mại tham gia tài trợ cho vận động viên, tương tự như mô hình hợp tác giữa thương hiệu Wika và Quang Dương, đơn vị quản lý cần ban hành chính sách cho phép doanh nghiệp được khấu trừ thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các khoản chi phí tài trợ thể thao thành tích cao sẽ tạo động lực lớn để dòng vốn tư nhân liên tục chảy vào lĩnh vực thể thao. Việc này đảm bảo tính công khai, minh bạch và tạo ra lợi ích kinh tế cho cả nhà tài trợ lẫn vận động viên được nhận tài trợ.
Khi một môn thể thao mới như Pickleball xuất hiện, những vận động viên tài năng như Quang Dương sẽ là niềm cảm hứng lớn cho cộng đồng người chơi. Sự phát triển của Pickleball tại Việt Nam cho thấy hiệu quả của việc phân bổ nguồn lực dựa trên các nguyên tắc kinh tế và nhu cầu của thị trường. Việc áp dụng các phương thức xã hội hóa phù hợp sẽ giảm thiểu gánh nặng cho ngân sách công, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của các phong trào rèn luyện thể chất và nâng cao chất lượng của ngành dịch vụ thể thao.
TUẤN ANH
Nguồn: Đặc san Thể thao & Đời sống, số 2, tháng 7/2026
