Ý chí kiên cường vượt qua nghịch cảnh

Nguyễn Thị Oanh sinh ra và lớn lên tại huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang (trước đây), nay là tỉnh Bắc Ninh. Cô bắt đầu theo nghiệp điền kinh từ năm 15 tuổi. Cô chia sẻ rằng bản thân suýt nữa đã không được tuyển khi đội điền kinh tỉnh chiêu sinh vì thể hình hạn chế do nặng chưa tới 40 kg và chỉ cao khoảng 1,5m. Trong điền kinh, chiều cao khiêm tốn thường bị xem là một yếu tố bất lợi do vận động viên phải thực hiện nhiều guồng chân hơn để đạt được cùng một quãng đường so với các đối thủ có chiều cao vượt trội. Nhưng nhờ chăm chỉ luyện tập, cô đã được Ban Huấn luyện tin tưởng và được gọi vào đội tuyển quốc gia.

Cuối năm 2014, sau khi kết thúc Ðại hội Thể dục Thể thao toàn quốc lần thứ VII một thời gian ngắn, Nguyễn Thị Oanh được chẩn đoán mắc hội chứng viêm cầu thận. Cô từng chia sẻ về quãng thời gian này: “Tôi từng bị bệnh rất nặng, tưởng chừng phải bỏ nghiệp thể thao. Ðó là quãng thời gian khủng hoảng, nhiều suy nghĩ tiêu cực. Nhưng may mắn tôi đã được gia đình, thầy cô và bạn bè động viên để vượt qua. Nhưng nghĩ lại, cũng nhờ thể thao mà quá trình điều trị của tôi thuận lợi hơn.”

Sau khoảng 6 tháng tích cực điều trị, Nguyễn Thị Oanh bắt đầu quá trình phục hồi chức năng và trở lại tập luyện vào năm 2015. Kể từ năm 2017 đến nay, cứ ra thi đấu tại SEA Games là cô lại giành được huy chương Vàng.

Kỷ lục gia tại SEA Games

Một trong những cột mốc đáng nhớ nhất trong sự nghiệp của Nguyễn Thị Oanh phải kể đến SEA Games 32 tại Campuchia. Do những điều chỉnh từ phía Ban tổ chức, lịch thi đấu của nội dung chung kết 1.500m và chung kết 3.000m vượt chướng ngại vật chỉ các nhau 20 phút. Bất chấp khó khăn, “cô gái vàng” của điền kinh Việt Nam vẫn xuất sắc chinh phục cả 2 đường chạy và giành cú đúp Huy chương Vàng trong chưa đầy nửa giờ đồng hồ, gây chấn động truyền thông Ðông Nam Á. Kết thúc giải đấu, Nguyễn Thị Oanh lập kỉ lục khi trở thành vận động viên Việt Nam đầu tiên giành 4 Huy chương Vàng cá nhân môn điền kinh trong một kỳ SEA Games.

Ở SEA Games 33 tại Thái Lan 2 năm sau, cô giành thêm 3 Huy chương Vàng nữa, nâng tổng số Huy chương Vàng tại các kỳ Ðại hội lên 15, cân bằng kỷ lục này với 2 vận động viên Jennifer Tin Lay (Myanmar) và Elma Muros (Philippines). 15 Huy chương Vàng của Nguyễn Thị Oanh tới từ các nội dung chạy 1.500m (SEA Games 29, 30, 31, 32), 5.000m (SEA Games 29, 30, 31, 32, 33), 10.000m (SEA Games 32, 33) và 3.000m vượt chướng ngại vật (SEA Games 30, 31, 32, 33). Ngoài ra cô còn giành một Huy chương Bạc 3.000m vượt chướng ngại vật tại SEA Games 27.

Thu nhập của vận động viên - Tín hiệu tích cực từ chính sách

Dù mang vinh quang về cho đất nước, mức thu nhập cơ bản của Nguyễn Thị Oanh cũng như phần lớn các vận động viên điền kinh lại là một câu chuyện khác. Theo các quy định hiện hành của Nhà nước đối với chế độ của vận động viên thể thao thành tích cao, nguồn thu nhập cố định chủ yếu đến từ tiền công tập luyện tính theo ngày.

Thực tế, một tuyển thủ quốc gia khi lên tập trung đội tuyển sẽ nhận mức tiền công 270.000 đồng/người/ngày. Với trung bình 26 ngày công mỗi tháng, mức lương thực lãnh của các vận động viên rơi vào khoảng 7 triệu đồng. Bên cạnh đó, họ được hưởng chế độ tiền ăn 320.000 đồng/ngày. Khoản tiền ăn này được các trung tâm huấn luyện sử dụng để nấu ăn tại bếp ăn tập thể, đảm bảo dinh dưỡng theo thực đơn chuyên biệt chứ không phát bằng tiền mặt. Khi về thi đấu cho đơn vị chủ quản (địa phương), mức tiền công và tiền ăn thường thấp hơn, tùy thuộc vào ngân sách của từng tỉnh, thành.

Ðối với một nghề nghiệp đặc thù có tuổi thọ ngắn, thường chỉ kéo dài từ 10 đến 15 năm đỉnh cao, rủi ro chấn thương cao và phải đánh đổi cả tuổi trẻ lẫn cơ hội học tập, mức thu nhập khoảng 7 - 8 triệu đồng/tháng là một con số khá khiêm tốn. Không ít vận động viên điền kinh chia sẻ rằng nếu không có thành tích xuất sắc để nhận tiền thưởng từ các giải đấu lớn, thu nhập cơ bản chỉ đủ để họ trang trải những chi phí sinh hoạt cá nhân thiết yếu, rất khó để tích lũy cho tương lai sau khi giải nghệ hay chăm lo cho gia đình.

Ðứng trước thực trạng đời sống của vận động viên còn nhiều khó khăn, ngành Thể thao đã có những động thái thay đổi chính sách để đảm bảo ổn định đời sống vật chất và tinh thần cho vật động viên. Từ đầu năm 2026, Cục TDTT Việt Nam (Bộ VHTTDL) đã hoàn thiện và trình dự thảo đề xuất tăng chế độ dinh dưỡng và tiền công cho huấn luyện viên, vận động viên thể thao thành tích cao.

Ðiểm đáng chú ý nhất trong đề xuất này là tăng gấp đôi mức tiền công tập luyện và thi đấu so với quy định cũ. Mức tiền công tập luyện của tuyển thủ quốc gia sẽ tăng từ 270.000 đồng lên 550.000 đồng/ngày. Ðiều này đồng nghĩa với việc thu nhập cơ bản hàng tháng của các vận động viên sẽ đạt mức 14 - 15 triệu đồng. Trên cơ sở đề nghị của Bộ VHTTDL, Chính phủ đã có ý kiến chỉ đạo, đồng ý với đề nghị của Bộ về việc xây dựng nghị định thay thế Nghị định 152/2018/NÐ-CP. Theo Nghị định 152 sửa đổi, toàn bộ chế độ tiền lương, tiền dinh dưỡng, thưởng huy chương, chế độ đãi ngộ đặc biệt cho các vận động viên sẽ được nâng lên đáng kể. Ngoài mức tiền lương của vận động viên được tăng đến 100%, tiền thưởng huy chương cũng được đề xuất tăng đến 10 lần. Cụ thể, khi giành HCV, HCB, HCÐ Olympic trước đây được thưởng lần lượt là 350, 220, 140 triệu đồng và 140 triệu đồng nếu phá kỷ lục; thì nay mức đề xuất thưởng sẽ là: 3,5 tỉ đồng, 1,75 tỉ đồng, 875 triệu đồng với HCV, HCB, HCÐ Olympic và thêm 875 triệu đồng nếu phá kỷ lục đại hội.

Ðây được xem là một bước tiến lớn của thể thao Việt Nam. Dù nguồn ngân sách nhà nước còn hạn hẹp và phải dàn trải cho hàng nghìn vận động viên ở nhiều môn thể thao khác nhau, việc nỗ lực nâng cao thu nhập cơ bản cho thấy sự ghi nhận xứng đáng đối với những cống hiến của lực lượng vận động viên. Chính sách này không chỉ giúp các tuyển thủ yên tâm tập trung chuyên môn, cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn tạo động lực lớn để thu hút các tài năng trẻ gắn bó với con đường thể thao chuyên nghiệp.

Bài toán xã hội hóa và vai trò đồng hành của các nhãn hàng

Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào nguồn ngân sách nhà nước thì thể thao Việt Nam khó lòng tạo ra những bước nhảy vọt. Ðể các vận động viên đỉnh cao thực sự có một cuộc sống sung túc và yên tâm cống hiến, bài toán xã hội hóa thể thao là yếu tố mang tính quyết định. Trường hợp của Nguyễn Thị Oanh là minh chứng sinh động nhất cho hiệu quả của việc xã hội hóa. Sau những kỳ tích tại SEA Games, cô đã nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng và các doanh nghiệp với những hiện vật, các khoản tiền thưởng lớn và đặc biệt là các hợp đồng tài trợ, đại sứ thương hiệu dài hạn. Ðây không chỉ là sự công nhận cho “cô gái vàng” của điền kinh Việt Nam mà còn là nguồn hỗ trợ tài chính rất đáng quý.

Sự tham gia của các doanh nghiệp vào thể thao không chỉ dừng lại ở việc trao thưởng “nóng” mang tính thời điểm. Ngày càng có nhiều nhãn hàng nhận ra giá trị truyền thông từ hình ảnh kiên cường và đầy nỗ lực của các vận động viên. Ðổi lại, nguồn tiền từ các bản hợp đồng thương mại giúp vận động viên có thêm kinh phí để đầu tư vào thực phẩm bổ sung, thiết bị tập luyện chuyên dụng, hoặc tìm kiếm các dịch vụ y tế phục hồi.

Nguyễn Thị Oanh đã hai lần được chọn làm vận động viên tiêu biểu toàn quốc vào các năm 2019, 2022, 2025. Với 15 Huy chương Vàng đã giành được tại SEA Games, cô cũng là vận động viên Việt Nam thành công thứ hai trong lịch sử đại hội, sau Nguyễn Thị Ánh Viên ở môn bơi (25 Huy chương Vàng). Có thể thấy thể thao Việt Nam đang từng bước chuyển mình để chuyên nghiệp hóa không chỉ về mặt chuyên môn mà còn cải thiện chế độ đãi ngộ. Khi những cơ chế chính sách đã đảm bảo nguồn thu ổn định và sự khích lệ cần có cho vận động viên kết hợp cùng sức mạnh tài chính từ khối doanh nghiệp tư nhân sẽ tạo ra một hệ sinh thái thể thao lành mạnh. Khi giải quyết được bài toán kinh tế một cách căn cơ từ cả hai phía - Nhà nước và xã hội, thể thao Việt Nam mới có nhiều hơn những tài năng tài năng như Nguyễn Thị Oanh tỏa sáng trên đường chạy, mang về những tấm huy chương danh giá mà không còn phải vướng bận nỗi lo thường nhật. 

KIM ANH

Nguồn: Đặc san Thể thao & Đời sống, số 2, tháng 7/2026