Đột phá mở đường

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2026–2030. Đối với ngành VHTTDL, nhiệm vụ đặt ra là kịp thời cụ thể hóa các chủ trương lớn thành cơ chế, chính sách, tạo điều kiện phát huy tiềm năng văn hóa và sức sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ, doanh nghiệp, cộng đồng.

Bám sát chỉ đạo của Trung ương, Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Bộ VHTTDL chú trọng công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, tập trung giải quyết những vấn đề bức thiết từ thực tiễn. Một kết quả quan trọng là Bộ đã chủ trì soạn thảo, tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 ngày 24/4/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam, nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị.

Nghị quyết 28 được ban hành đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc tăng cường nguồn lực phát triển văn hóa. Nghị quyết quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển; đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội. Đây là cơ sở pháp lý để các bộ, ngành, địa phương chủ động bố trí kinh phí, đưa nhiệm vụ phát triển văn hóa vào quá trình xây dựng và thực hiện kế hoạch ngân sách.

Đánh giá về công tác xây dựng thể chế, PGS, TS, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh: Bộ VHTTDL đã thể hiện rõ hơn tư duy thiết kế chính sách phát triển. Nghĩa là không chỉ đặt câu hỏi “quản lý thế nào?”, mà đặt câu hỏi quan trọng hơn: “Cơ chế nào để văn hóa có nguồn lực?”, “Chính sách nào để người làm văn hóa sống được bằng nghề?”, “Mô hình nào để di sản trở thành tài sản phát triển?”, “Cách nào để công nghiệp văn hóa đóng góp xứng đáng cho tăng trưởng?”, “Làm sao để ngân sách nhà nước, nguồn lực xã hội, đất đai, thuế, công nghệ, nhân lực cùng được huy động cho văn hóa?”.

Bên cạnh ngân sách, Nghị quyết 28 mở thêm khả năng huy động vốn thông qua cơ chế thí điểm thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật ở trung ương và một số địa phương. Quỹ hoạt động theo mô hình hợp tác công tư, theo nguyên tắc thị trường; được cấp vốn điều lệ từ ngân sách và huy động các nguồn vốn hợp pháp khác nhằm tài trợ, hỗ trợ, đầu tư cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và các chương trình, dự án văn hóa, nghệ thuật đáp ứng điều kiện của Nghị quyết. Cơ chế này tạo thêm cơ hội tiếp cận nguồn lực cho những ý tưởng sáng tạo có tiềm năng thị trường và khả năng lan tỏa trong xã hội.

Việc quy định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương cũng tạo điều kiện mở rộng sự tham gia của người dân vào đời sống văn hóa. Chính sách góp phần nâng cao nhận thức về vị trí của văn hóa, khuyến khích nhu cầu trải nghiệm, sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa.

Kiến tạo thể chế

Trong công tác xây dựng luật, Bộ VHTTDL đã báo cáo Chính phủ trình Quốc hội Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản và đã được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. 

Bên cạnh việc tăng cường quản lý công tác nội dung, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản đã quy định nhiều chính sách thiết thực của Nhà nước hỗ trợ hoạt động xuất bản trong giai đoạn mới. Trong đó, Nhà nước miễn, giảm thuế, tiền thuê đất, thuê bất động sản là tài sản công đối với nhà xuất bản theo quy định của pháp luật.  Xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm.

Luật cũng quy định về việc nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu để xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm và mua, hỗ trợ chi phí vận chuyển xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, thông tin đối ngoại, ứng phó tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và các nhiệm vụ trọng yếu khác của đất nước.

Bên cạnh đó, ưu đãi thuế, tín dụng đối với cơ sở in đầu tư đổi mới công nghệ, hiện đại hóa thiết bị, ứng dụng công nghệ xanh, kinh tế tuần hoàn; đối với cơ sở phát hành và doanh nghiệp đầu tư phát triển hạ tầng số, mạng lưới phân phối xuất bản phẩm phục vụ các đối tượng, địa bàn. 

Ngoài ra, Nhà nước còn hỗ trợ nhà xuất bản mua bản quyền, dịch thuật, biên soạn, xuất bản, phát hành xuất bản phẩm có giá trị phục vụ nhiệm vụ chính trị, phát triển văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, hội nhập quốc tế… Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi giúp các nhà xuất bản hoạt động có hiệu quả hơn trong giai đoạn phát triển mới.

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, ngày 20/10/2026, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh đã trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo và Luật Báo chí. Các nội dung sửa đổi tập trung đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật và cơ bản nhất trí với phạm vi sửa đổi, bổ sung. Đối với điện ảnh, cơ quan thẩm tra đồng tình với việc rút ngắn thời hạn giải quyết thủ tục cấp phép và việc Nhà nước bảo đảm hoặc hỗ trợ ngân sách sản xuất phim phục vụ nhiệm vụ chính trị. Đối với báo chí, Ủy ban tán thành chuyển một số trường hợp thay đổi nội dung giấy phép từ thủ tục chấp thuận sang thông báo…

Tại phiên thảo luận tổ chiều 20/10, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh (Đoàn Thanh Hóa) đánh giá cao việc hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, có báo cáo đánh giá cụ thể về chi phí tuân thủ và thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) cũng ghi nhận, đánh giá cao việc tập trung sửa đổi các quy định về phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính. Những nội dung này hướng tới giảm thời gian, chi phí giải quyết công việc, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và các đơn vị hoạt động trong ngành.

Trong phiên họp sáng 24/10, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh trình Quốc hội dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Bộ trưởng nhấn mạnh: đây là dự án luật mới, được xây dựng nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Kết luận 18 của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV và các kết luận chỉ đạo có liên quan của lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Việc xây dựng luật xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm giải phóng sức sáng tạo, khơi thông nguồn lực và tạo bệ phóng đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước. Dự thảo luật gồm 8 chương, 39 điều tập trung vào 6 nhóm chính sách trọng tâm:

Nhóm thứ nhất, lần đầu tiên quy định phần mềm phục vụ sáng tạo và nền tảng số, hỗ trợ về quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa là hạ tầng có chức năng hỗ trợ sáng tạo, đồng thời lưu vết quá trình sáng tạo để có thể chứng minh, bảo hộ và khai thác thương mại.

Nhóm thứ hai, thiết lập quy định về thu hút phát triển nhân lực trong các ngành công nghiệp văn hóa với nội dung trọng tâm quy định về khung năng lực nhân lực theo vị trí việc làm, cơ chế chính sách đặc thù nhằm thu hút nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyên gia trong phát triển nhân lực công nghiệp văn hóa, quy định về học bổng, miễn học phí, hỗ trợ sinh hoạt phí, tín dụng và đầu tư cơ sở vật chất phục vụ đào tạo các ngành công nghiệp văn hóa. 

Nhóm thứ ba, thiết lập quy định mới về tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm khu công nghiệp sáng tạo văn hóa nhằm tạo mô hình hạ tầng tập trung cho phát triển công nghiệp văn hóa với nội dung trọng tâm quy định về công trình, thiết chế phục vụ công nghiệp văn hóa, tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm khu công nghiệp sáng tạo văn hóa với cơ chế tổ chức hoạt động sự kiện ở trong đó.

Nhóm thứ tư, quy định các hoạt động phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa có giá trị gắn với bản sắc văn hóa Việt Nam. 

Nhóm thứ năm, quy định các nội dung về hình thành sàn giao dịch công nghiệp văn hóa để tạo lập thiết chế trung gian có vai trò kết nối chủ thể sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ, sản phẩm, nhà đầu tư và người sử dụng…

Nhóm thứ sáu, quy định về các nội dung tài chính và hỗ trợ ưu đãi đầu tư cho phát triển công nghiệp văn hóa nhằm khắc phục khoảng trống của pháp luật hiện hành, tạo động lực đủ mạnh để huy động nguồn lực xã hội, hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa Việt Nam. 

Trong phiên thảo luận tổ chiều, NSƯT, đại biểu Dương Minh Ánh ghi nhận tinh thần cầu thị của cơ quan chủ trì soạn thảo trong tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo. Theo đại biểu, nếu được thiết kế phù hợp, Luật sẽ kết nối các luật chuyên ngành và pháp luật liên quan, tạo chuỗi giá trị liền mạch, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy thị trường và lan tỏa bản sắc Việt Nam.

Từ góc độ phát triển thị trường, đại biểu Lê Hồng Hà cho rằng công nghiệp văn hóa là sự kết hợp giữa văn hóa, sáng tạo và kinh doanh; cần tạo được sản phẩm có sức cạnh tranh, doanh thu bền vững và sức lan tỏa quốc tế. Trong đó, Nhà nước xây dựng thể chế, bảo tồn di sản, đầu tư hạ tầng, hỗ trợ sáng tạo; doanh nghiệp phát triển sản phẩm, tổ chức thị trường và thương mại hóa các giá trị sáng tạo. Sự phân vai này cần được thể hiện nhất quán trong thiết kế luật.

Trước đó, trong hội thảo lấy ý kiến về dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa khu vực miền Bắc vào chiều 11/8/2026 tại Hà Nội, Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam Nguyễn Trường Sơn bày tỏ sự nhất trí cao với chủ trương soạn thảo Luật. Ông đánh giá đây là bước đi cần thiết, kịp thời để thể chế hóa chủ trương của Đảng, hoàn thiện pháp luật về văn hóa và huy động nguồn lực phát triển.

Đánh giá dự thảo, TS Nguyễn Thị Quý Phương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Báo chí – Truyền thông, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Tư vấn QP Việt Nam, cho rằng dự thảo thể hiện bước chuyển từ quản lý hoạt động văn hóa theo từng lĩnh vực sang tiếp cận công nghiệp văn hóa như một hệ thống hoạt động kinh tế dựa trên sáng tạo, tài nguyên văn hóa, công nghệ và tài sản trí tuệ. Việc xác lập chuỗi giá trị từ sáng tạo, phát triển, sản xuất, phân phối, thương mại hóa, trình diễn, tiêu dùng đến tái đầu tư là hướng tiếp cận phù hợp để liên kết chính sách văn hóa với thị trường, đầu tư, tài chính, công nghệ và sở hữu trí tuệ.

Tại Hội thảo tại khu vực miền Nam vào ngày 11/8/2026, bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo Dài cũng cho rằng việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là rất cần thiết để tạo cơ sở pháp lý cho những hoạt động lĩnh vực công nghiệp văn hóa đang diễn ra trên thực tế.

Bà kỳ vọng “ngành bảo tàng cũng có thể đủ sức đứng vào lĩnh vực công nghiệp văn hóa”. Theo bà, bên cạnh việc phục vụ khách tham quan, bảo tàng có thể phát triển các dịch vụ như ẩm thực gắn với đặc trưng lịch sử, văn hóa của mình. Nếu tổ chức phù hợp, các dịch vụ này vừa làm phong phú trải nghiệm của khách tham quan, vừa tạo thêm nguồn lực để bảo tàng duy trì và phát triển hoạt động.

Cùng với việc xây dựng, sửa đổi các luật chuyên ngành, Bộ VHTTDL đã chủ trì soạn thảo dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam để Chính phủ trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Qua thảo luận tại tổ và hội trường, các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết. Sáng 11/11, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ các tiêu chí, địa bàn và điều kiện áp dụng chính sách ưu đãi. Việc xây dựng và chỉnh lý dự thảo Nghị quyết là một bước trong quá trình hoàn thiện thể chế, hướng tới tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư, thúc đẩy phát triển sản phẩm và nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam.

Với những nỗ lực tập trung hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và khơi thông nguồn lực, Bộ VHTTDL đang  tạo nền tảng vững chắc phát triển toàn ngành. Cùng với sự chủ động của địa phương, sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng, việc triển khai đồng bộ các chính sách sẽ thúc đẩy sáng tạo văn hóa, nâng cao chất lượng hoạt động thể thao, phát triển sản phẩm và sức cạnh tranh của du lịch. Qua đó, nâng cao đời sống tinh thần, sức khỏe của Nhân dân, phát huy bản sắc và sức mạnh con người Việt Nam, đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế – xã hội, tăng trưởng hai con số, nâng cao vị thế đất nước trong kỷ nguyên mới.