Sáng 25/9, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang đã tổ chức lễ kỷ niệm 50 năm ngày thành lập (1976-2026) với chủ đề “Nửa thế kỷ vang vọng hồn dân tộc”, với sự tham dự của lãnh đạo thành phố cùng đông đảo nghệ sĩ, khán giả.
Lễ kỷ niệm là dịp để nhiều thế hệ nghệ sĩ gặp gỡ, cùng nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ, tri ân những người đã góp phần làm nên Nhà hát hôm nay và đặt ra những yêu cầu mới cho chặng đường phía trước.
Từ những viên gạch đầu tiên
Ra đời năm 1976, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang (gọi tắt: Nhà hát) được hình thành trên cơ sở quy tụ lực lượng từ Đoàn Cải lương Giải phóng, Đoàn Cải lương Nam Bộ và các nghệ sĩ cải lương hoạt động tại Sài Gòn trước năm 1975. Nhà hát mang tên soạn giả, liệt sĩ Trần Hữu Trang - một tên tuổi lớn của sân khấu cải lương và văn nghệ cách mạng miền Nam, tác giả của những tác phẩm nổi tiếng như Đời cô Lựu, Tô Ánh Nguyệt, Lan và Điệp.
Tại lễ kỷ niệm, NSƯT Phan Quốc Kiệt - Giám đốc Nhà hát nhìn lại hành trình 50 năm qua các giai đoạn: hình thành và đặt nền móng; xây dựng lực lượng, khẳng định thương hiệu; phát triển nghệ thuật, phục vụ công chúng; thích nghi với những thay đổi của đời sống xã hội; tiếp nối, đổi mới và hướng tới tương lai.
Những năm đầu là giai đoạn đặt nền móng cho một đơn vị nghệ thuật cải lương chuyên nghiệp của thành phố. Trong điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, đời sống nghệ sĩ nhiều thiếu thốn, các thế hệ đầu tiên vẫn từng bước xây dựng lực lượng, tổ chức biểu diễn, tạo dựng phong cách và bản sắc riêng. Từ đó, Nhà hát dần trưởng thành, trở thành một địa chỉ nghệ thuật gắn bó với đời sống văn hóa thành phố và đông đảo khán giả yêu cải lương.
Cùng với quá trình xây dựng lực lượng, từ tác giả, đạo diễn, diễn viên đến những người làm việc phía sau sân khấu, Nhà hát từng bước hình thành một đội ngũ sáng tạo. Nhiều nghệ sĩ trưởng thành từ môi trường này, góp phần tạo nên những tác phẩm có chất lượng nghệ thuật và đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng.
Trong 50 năm, Nhà hát đã dàn dựng hơn 60 kịch bản, thực hiện hàng nghìn suất diễn và đạt hơn 100 huy chương tại các hội diễn toàn quốc. Những tác phẩm kinh điển như Nàng Xê-đa, Thái hậu Dương Vân Nga, Tô Ánh Nguyệt, Đời cô Lựu... để lại dấu ấn trong đời sống sân khấu. Ở thời kỳ đổi mới, những tìm tòi tiếp tục được thể hiện qua Kim Vân Kiều, Chiếc áo Thiên Nga, Rồng Phượng, Chiến binh, Cội nguồn...
Lịch sử, truyền thống, chiến tranh cách mạng, tình yêu quê hương đất nước, những vấn đề của đời sống và thân phận con người... được chuyển tải bằng ngôn ngữ sân khấu cải lương. Qua mỗi tác phẩm, sân khấu vừa đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật, vừa góp phần bồi đắp tâm hồn, giáo dục truyền thống và nuôi dưỡng những giá trị nhân văn.
Với Nhà hát, phục vụ công chúng không chỉ là đưa một chương trình lên sân khấu, mà còn là trách nhiệm giữ gìn, trao truyền một di sản nghệ thuật và đưa những giá trị tốt đẹp của dân tộc đến với công chúng hôm nay, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Giữ hồn xưa trong đời sống mới
Bước vào những năm gần đây, cách công chúng tiếp cận nghệ thuật thay đổi nhanh chóng. Công nghệ phát triển, các loại hình giải trí ngày càng đa dạng, sân khấu truyền thống vì thế đứng trước những yêu cầu mới.
Theo NSƯT Phan Quốc Kiệt, “giữ gìn truyền thống không có nghĩa là đứng yên”. Bảo tồn cần gắn với đổi mới, thích ứng với đời sống xã hội để cải lương tiếp tục hiện diện và tìm được tiếng nói với công chúng hôm nay.
Từ yêu cầu đó, Nhà hát xác định tập trung xây dựng đội ngũ nghệ sĩ trẻ, nâng cao chất lượng tác phẩm, đổi mới phương thức tổ chức hoạt động, truyền thông, quảng bá và tiếp cận khán giả; đồng thời quan tâm ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, mở rộng không gian phục vụ công chúng và tăng cường kết nối với cộng đồng. Những tìm kiếm mới về phương thức dàn dựng, cách kể chuyện, đề tài cũng được Nhà hát đặt ra, nhưng trên nền tảng giữ gìn cốt cách và những giá trị cốt lõi của nghệ thuật cải lương.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, ông Trần Thế Thuận - Giám đốc Sở VHTT TP.HCM, tri ân các thế hệ lãnh đạo, văn nghệ sĩ và người lao động của Nhà hát, góp phần bảo tồn, phát triển nghệ thuật cải lương của thành phố và cả nước.
Theo định hướng của Sở VHTT TP.HCM, Nhà hát cần tiếp tục phát hiện, bồi dưỡng và thu hút biên kịch, đạo diễn, diễn viên trẻ, hướng tới xây dựng nơi đây thành “vườn ươm tài năng nghệ sĩ” của khu vực phía Nam. Cùng với đó là chú trọng nguồn nhân lực nghệ thuật chất lượng cao, có chính sách phù hợp để thu hút và giữ chân người tài.
Một hướng đi khác là xây dựng hệ sinh thái số, số hóa kho tư liệu quý của Nhà hát. Khi được lưu giữ bằng công nghệ và mở rộng khả năng tiếp cận, những tư liệu trong kho lưu trữ có thể trở thành nguồn tài nguyên cho nghiên cứu, sáng tạo và quảng bá cải lương đến những nhóm công chúng mới.
Cải lương cũng được đặt trong mối liên hệ với du lịch. Việc phát triển những sản phẩm nghệ thuật phù hợp, đưa Nhà hát trở thành một điểm đến trên bản đồ du lịch TP.HCM có thể mở thêm không gian gặp gỡ công chúng, đồng thời tạo thêm nguồn lực cho hoạt động sáng tạo.
Tại lễ kỷ niệm, Nhà hát dành phần trang trọng tri ân các thế hệ lãnh đạo, nghệ sĩ đi trước đã có nhiều đóng góp trong quản lý, sáng tạo, đào tạo và truyền nghề như cố NSƯT Chi Lăng, cố NSND Lương Đống, cố NSƯT Đoàn Bá, cố NSƯT Quốc Hùng và NSND Trần Ngọc Giàu cùng nhiều nguyên lãnh đạo Nhà hát.
Dịp này, UBND TP.HCM trao bằng khen cho 4 tập thể của Nhà hát gồm Rạp Hưng Đạo, Phòng Nghệ thuật - Biểu diễn, Đoàn 1 và Đoàn 2. Sở VHTT TP.HCM trao giấy khen cho 143 cá nhân thuộc nhiều thế hệ đã có đóng góp trong quá trình xây dựng, phát triển Nhà hát.
Nhà hát cũng trao biểu trưng và bằng tri ân cho các chương trình, mô hình xã hội hóa như Câu lạc bộ Cải lương 3 thế hệ (NSƯT Hoa Hạ), Những dấu ấn không phai (đạo diễn Thanh Hiệp), Đoàn Thắp sáng niềm tin (NSND Hữu Quốc), Sân khấu Vàng (NSND Minh Vương). Những mô hình này góp phần kết nối nghệ sĩ, công chúng và các thế hệ yêu cải lương, đồng thời mở rộng nguồn lực xã hội cho sân khấu.
Tối 26/9, Nhà hát sẽ tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt kỷ niệm 50 năm thành lập, quy tụ nhiều thế hệ nghệ sĩ tên tuổi trình diễn các trích đoạn nổi tiếng... bắt đầu lúc 19 giờ 30 tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang (136 Trần Hưng Đạo, phường Bến Thành).
