Từ di sản dân tộc đến biểu tượng của Thái Lan

Thành công của Muay Thái không đến từ những chiến thắng trên võ đài, mà từ tầm nhìn phát triển dài hạn. Từ khoảng nửa thế kỷ trước, Chính phủ Thái Lan đã sớm xác định Muay Thái là một tài sản văn hóa đặc biệt, cần được bảo tồn nhưng đồng thời phải tạo ra giá trị mới trong bối cảnh hội nhập. Vì vậy, quá trình phát triển Muay Thái luôn gắn với chiến lược phát triển văn hóa, thể thao, du lịch và ngoại giao.

Vì vậy, không chỉ phát triển cực mạnh trong nước, Muay Thái giờ đây đã hiện diện ở hàng trăm quốc gia và vùng lãnh thổ thông qua các câu lạc bộ, học viện, giải đấu và chương trình đào tạo. Ðối với nhiều du khách quốc tế, trải nghiệm một lớp học Muay Thái hay xem một trận đấu tại đấu trường Lumpinee lừng danh ở thủ đô Bangkok đã trở thành điểm nhấn không thể thiếu trong hành trình khám phá Thái Lan. Môn võ này vì thế không chỉ mang lại giá trị tinh thần mà còn góp phần đáng kể cho ngành du lịch, dịch vụ và kinh tế sáng tạo.

Ðiều đáng học hỏi nhất từ Muay Thái không phải kỹ thuật thi đấu (vốn đã được chuẩn hóa về luật lệ từ lâu để có thể thu hút đông người nước ngoài tập luyện và dễ dàng tổ chức các giải đấu) mà là cách Thái Lan xây dựng một hệ sinh thái phát triển đồng bộ.

Trước hết là vai trò của nhà nước. Muay Thái được xem là một phần của bản sắc quốc gia, được lồng ghép trong các chiến lược phát triển văn hóa và du lịch. Nhà nước ban hành chính sách, hoàn thiện khung pháp lý, hỗ trợ quảng bá quốc tế, trong khi các liên đoàn và tổ chức chuyên môn chịu trách nhiệm chuẩn hóa luật thi đấu, đào tạo huấn luyện viên, trọng tài và phát triển phong trào. Tính thực chiến trong Muay Thái cũng rất cao, nên được ưa chuộng bởi nhiều võ sĩ trên khắp thế giới ở cả các môn khác như kick-boxing hay MMA (võ thuật tổng hợp).

Song song với đó là hệ thống thi đấu chuyên nghiệp. Những sân vận động nổi tiếng như Rajadamnern hay Lumpinee không chỉ là nơi tranh tài của các võ sĩ hàng đầu mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách. Các giải đấu quốc tế, các sự kiện chuyên nghiệp và sự tham gia của những tổ chức võ thuật lớn đã góp phần đưa Muay Thái trở thành một sản phẩm giải trí có sức hút toàn cầu.

Một trụ cột khác là giáo dục và cộng đồng. Muay Thái được giảng dạy tại nhiều trường học, học viện và trung tâm thể thao. Trẻ em được tiếp cận môn võ như một phương thức rèn luyện sức khỏe, kỷ luật và ý chí, trong khi các võ đường đóng vai trò gìn giữ truyền thống và phát hiện tài năng.

Ðặc biệt, Thái Lan rất thành công trong việc kết nối Muay Thái với du lịch và công nghiệp văn hóa. Các tour trải nghiệm, chương trình biểu diễn, phim ảnh (diễn viên võ thuật Tony Jaa là ngôi sao nổi bật nhất khi đưa Muay Thái vào nhiều bộ phim của Hong Kong và cả Hollywood), truyền hình, nền tảng số và các sản phẩm lưu niệm đều góp phần lan tỏa hình ảnh môn võ này. Giá trị kinh tế tạo ra từ du lịch, truyền thông và dịch vụ lại tiếp tục được tái đầu tư cho hệ thống đào tạo, giải đấu và quảng bá. Có thể nói, Thái Lan đã tạo nên một vòng tuần hoàn, trong đó bảo tồn và phát triển hỗ trợ lẫn nhau.

Quan trọng hơn cả là tư duy quốc tế hóa. Muay Thái được quảng bá thông qua các đại sứ quán, các trung tâm văn hóa, mạng lưới liên đoàn quốc tế và các giải đấu trên nhiều châu lục. Môn võ trở thành cầu nối để bạn bè quốc tế hiểu hơn về văn hóa và con người Thái Lan, góp phần gia tăng sức mạnh mềm của quốc gia.

Những bài học mang tính gợi mở cho Võ cổ truyền Việt Nam

Từ câu chuyện của Muay Thái có thể rút ra nhiều bài học với Võ cổ truyền Việt Nam.

Trước hết, cần chuyển từ tư duy bảo tồn từng môn võ sang xây dựng một hệ sinh thái phát triển. Một môn võ chỉ thực sự có sức sống khi được kết nối với giáo dục, du lịch, truyền thông, công nghiệp văn hóa và thị trường, thay vì chỉ tồn tại trong các giải đấu hoặc lễ hội.

Bên cạnh đó, cần coi quốc tế hóa là một giải pháp bảo tồn. Càng nhiều người trên thế giới học và thực hành Võ cổ truyền Việt Nam, giá trị của di sản càng được lan tỏa. Sự phát triển của Liên đoàn Thế giới Võ cổ truyền Việt Nam, các giải vô địch thế giới, liên hoan quốc tế và việc xây dựng hồ sơ UNESCO cho Võ cổ truyền Bình Ðịnh là những nền tảng quan trọng cần tiếp tục phát huy.

Một bài học khác là huy động nguồn lực xã hội. Kinh nghiệm của Thái Lan cho thấy ngân sách nhà nước chỉ đóng vai trò dẫn dắt. Sự tham gia của doanh nghiệp trong phát triển võ đường, tổ chức sự kiện, sản phẩm du lịch, phim ảnh (phim “Hộ Linh tráng sĩ” mới đây rất đáng chú ý) truyền thông và bản quyền mới tạo nên nguồn lực bền vững để môn võ phát triển.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, các giới chức lãnh đạo, quản lý Võ cổ truyền Việt Nam cũng cần đầu tư mạnh hơn vào số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển nền tảng học trực tuyến và các sản phẩm truyền thông đa phương tiện. Ðây không chỉ là giải pháp bảo tồn mà còn là con đường để tiếp cận thế hệ trẻ và cộng đồng quốc tế.

Ðiều quan trọng nhất mà Muay Thái gợi mở không phải là cách tổ chức một giải đấu hay xây dựng một võ đường, mà là cách biến một giá trị truyền thống thành nguồn lực phát triển quốc gia. Khi được đặt trong một chiến lược phát triển tổng thể, kết hợp giữa bảo tồn, giáo dục, văn hóa, du lịch và hội nhập quốc tế, 1 môn võ truyền thống sẽ không chỉ là di sản của quá khứ mà còn có thể trở thành một thương hiệu văn hóa của đất nước.  

KIỀU PHONG

Nguồn: Đặc san Thể thao & Đời sống, số 3, tháng 8/2026