Chuyển thể tác phẩm văn học lên sân khấu nhạc kịch 

Theo NSƯT Sĩ Tiến, Giám đốc Nhà hát Tuổi Trẻ, đây không chỉ là một vở diễn mới mà còn là mong muốn của Nhà hát để những trang sách từng làm rơi nước mắt hàng triệu độc giả tiếp tục được kể lại cho thế hệ hôm nay bằng ngôn ngữ nghệ thuật của thế kỷ XXI. Việc chuyển thể một tác phẩm văn học đồ sộ, chứa đựng chiều sâu bi tráng như Tuổi thơ dữ dội lên sân khấu nhạc kịch là một thử thách lớn. Tuy nhiên, ê-kíp sáng tạo của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam đã khéo léo tái hiện sống động hình ảnh Đội thiếu niên trinh sát Trung đoàn Trần Cao Vân ở chiến khu Huế trong những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp. 

Đạo diễn, NSƯT Ánh Tuyết cho biết: Tuổi thơ dữ dội không chỉ nằm lại ở vùng ký ức, mà còn mang trong mình sức mạnh cảm xúc mãnh liệt của tuổi trẻ - khát vọng sống có ý nghĩa, được yêu thương và được cống hiến. Đưa tác phẩm lên sân khấu nhạc kịch vào lúc này là một lựa chọn đúng thời điểm bởi giữa một thế giới chuyển động vội vã và nhiều biến động, người trẻ ngày nay càng cần những câu chuyện bồi đắp lòng can đảm, tình bạn và lý tưởng sống. Với thế mạnh kết hợp giữa âm nhạc, hình thể và nhịp điệu sân khấu, nhạc kịch có khả năng chạm đến cảm xúc một cách trực diện nhất. “Đối với tôi, Tuổi thơ dữ dội chưa từng cũ; ẩn sâu trong tác phẩm ấy là một nguồn năng lượng vô cùng hiện đại: hình ảnh những đứa trẻ dám cháy hết mình vì những lý tưởng cao đẹp” - NSƯT Ánh Tuyết chia sẻ.

Điểm sáng nổi bật trong cấu trúc tác phẩm là góc nhìn nhân văn và hiện đại. Ê-kíp đã khéo léo lồng ghép lăng kính đời sống hôm nay, tạo ra không gian đối thoại tự nhiên giữa giới trẻ hiện đại và thế hệ cha ông qua từng trang sách. Đạo diễn, NSƯT Ánh Tuyết cho biết việc dàn dựng tác phẩm này là nỗ lực cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 80/NQ-TW về phát triển văn hóa Việt Nam, xem văn hóa là nền tảng xây dựng con người phát triển toàn diện, giàu lòng yêu nước, bản lĩnh và trách nhiệm xã hội. Tác phẩm nhờ đó không dừng lại ở giá trị thưởng thức mà còn hướng đến giáo dục lý tưởng sống đẹp cho thanh thiếu niên hiện nay. 

Không chọn lối kể toàn cục, kịch bản đi sâu vào mạch cảm xúc của nhân vật Mừng - cậu bé có hoàn cảnh éo le, sở hữu tâm hồn trong sáng cùng lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng. Xoay quanh Mừng là những gương mặt thiếu niên dũng cảm: Quỳnh Sơn Ca mang tâm hồn nghệ sĩ; cùng Lượm, Vịnh Sưa, Tư Dát, Bồng Da Rắn... Mỗi nhân vật mang một cá tính riêng nhưng đều chung nhịp đập yêu nước nồng nàn và ý chí sắt đá.

Âm nhạc và không gian nội tâm trong “Tuổi thơ dữ dội”

Âm nhạc của nhạc sĩ An Hiếu giữ vai trò là mạch kể xuyên suốt, góp phần khắc họa vẻ đẹp trong sáng của tuổi thơ giữa khói lửa chiến tranh và lan tỏa khát vọng hòa bình, lòng nhân ái cùng niềm tự hào dân tộc. Đại tá, nhạc sĩ An Hiếu đã dồn tâm sức sáng tác hơn 10 ca khúc mới dành riêng cho vở diễn, kết hợp hài hòa cùng các giai điệu cách mạng quen thuộc như Đoàn Vệ quốc quân, Mười chín tháng Tám. Bức tranh âm nhạc này là sự đan xen giữa nét hùng tráng của cảm hứng anh hùng ca và những khoảng lặng trữ tình, da diết khắc họa nỗi nhớ nhà hay nỗi đau bom đạn.

Với Tuổi thơ dữ dội, âm nhạc vừa dẫn dắt câu chuyện và tâm lý nhân vật, vừa chuyển tải được chất trẻ thơ, tinh thần chiến đấu, tình bạn, tình cảm gia đình và những mất mát do chiến tranh. Ở góc độ thể hiện nhân vật, nghệ sĩ trẻ tài năng Nam Anh (vai Mừng) chia sẻ: “Âm nhạc và lời ca trong vở nhạc kịch đã lột tả vô cùng sắc nét nội tâm cũng như tính cách của nhân vật Mừng. Qua từng ca khúc, khán giả cảm nhận trọn vẹn nỗi nhớ thương, lòng dũng cảm khi cậu đi tìm thuốc cứu mẹ, cùng những gian khổ và nỗi oan khuất cay đắng khi bị đồng đội nghi ngờ là Việt gian. Những cảm xúc ấy được thể hiện sâu sắc qua từng lời ca”.

Nghệ thuật dàn dựng công phu và ngôn ngữ thị giác hiện đại

Sự đầu tư nghiêm túc của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam được thể hiện rõ nét qua không gian sân khấu chiến khu Huế, vừa hoang sơ, dữ dội, vừa đậm chất văn hóa miền Trung. Bằng tư duy xử lý không gian đa chiều tinh tế, họa sĩ Đặng Minh Tuấn đã kết hợp nhuần nhuyễn hệ thống ánh sáng cùng kỹ thuật thị giác hiện đại, biến chuyển mượt mà giữa các bối cảnh: từ khu phố cổ trầm mặc, mái nhà tranh nghèo khó cho đến chiến trường mịt mù khói lửa. Cảnh trí với những hàng cây, căn cứ chiến đấu được tạo hình độc đáo, cộng hưởng cùng hiệu ứng ánh sáng biến ảo đã mang lại thị giác vô cùng sống động. Đặc biệt, phân cảnh “Mừng nhớ mẹ” được đánh giá cao - nơi các lớp múa nối tiếp nhau khắc họa từng dáng hình thân thương của người mẹ trong sinh hoạt thường nhật - từ nhịp cuốc đất, tấm áo đang may... cho đến lời ru êm ái. 

Sứ mệnh giáo dục và nhịp cầu nối liền quá khứ - hiện tại

Nằm trong khuôn khổ Đề án “Sân khấu học đường”, nhạc kịch Tuổi thơ dữ dội mang sứ mệnh đưa nghệ thuật đến gần hơn với giới trẻ, giúp học sinh, sinh viên nâng cao năng lực cảm thụ thẩm mỹ và nuôi dưỡng tư duy sáng tạo. Trong thời đại số, việc tái hiện lịch sử bằng ngôn ngữ nhạc kịch đã tạo ra trải nghiệm đa giác quan, giúp thế hệ hôm nay không chỉ “đọc” lịch sử qua sách vở mà thực sự được “sống” cùng những năm tháng hào hùng của dân tộc.

Điểm sáng nghệ thuật của tác phẩm nằm ở tư duy dàn dựng hiện đại: sự xuất hiện của các nhân vật đại diện cho thế hệ trẻ hôm nay đã phá vỡ trình tự tuyến tính thời gian, mở ra cuộc đối thoại không hồi kết giữa quá khứ và hiện tại. Bối cảnh sân khấu khéo léo đặt sóng đôi hai hình ảnh đối lập - những bạn trẻ thời công nghệ gắn liền với chiếc điện thoại thông minh bên cạnh các thiếu niên trinh sát kiên cường năm xưa, tạo nên khoảng lặng đắt giá để thế hệ trẻ tự soi chiếu lý tưởng sống của chính mình.

Gửi gắm tâm tư qua vai diễn Mừng, nghệ sĩ Nam Anh chia sẻ: “Qua nhân vật Mừng, tôi muốn gửi tới các bạn trẻ lời nhắn nhủ về lòng biết ơn. Cha anh chúng ta đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ để giành lại hòa bình cho đất nước. Được sống trong thời bình, thế hệ trẻ hôm nay cần khắc ghi công ơn ấy, nỗ lực dựng xây Tổ quốc và tiếp nối tinh thần bất khuất của thế hệ đi trước”.

NSƯT Sĩ Tiến, Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam khẳng định Tuổi thơ dữ dội mang hơi thở mới nhưng vẫn giữ vẹn nguyên những giá trị cốt lõi về lòng yêu nước, tình bạn và khát vọng hòa bình từ nguyên tác của nhà văn Phùng Quán. Đây cũng là kim chỉ nam của Nhà hát khi liên tục đưa đến học đường các tác phẩm giàu giá trị nội dung và nghệ thuật như Trại hoa vàng, Chú mèo dạy hải âu bay, Quân khu Nam Đồng, Không gia đình... Mỗi tác phẩm là một lát cắt đời sống nhân văn, đồng hành cùng các em học sinh trên hành trình trưởng thành, bồi đắp tình yêu thương và trách nhiệm với xã hội.

Khép lại bức màn nhung của Tuổi thơ dữ dội, điều đọng lại trong lòng khán giả không chỉ là âm vang của những khúc tráng ca hay dư âm của một thời đạn bom khốc liệt, mà là ngọn lửa lý tưởng vẫn đang âm ỉ cháy trong tim thế hệ hôm nay. Bằng sự giao thoa tinh tế giữa nghệ thuật nhạc kịch hiện đại và những trang văn bất hủ của Phùng Quán, vở nhạc kịch không chỉ thắp sáng lại ký ức hào hùng của cha ông, mà còn trao truyền cho người trẻ hôm nay một nhịp cầu nối liền quá khứ - nơi lòng yêu nước, tình bạn và khát vọng sống đẹp tiếp tục được nuôi dưỡng, vươn xa. 

Bài: Hiền Anh - Ảnh: NHTT

Nguồn: Tạp chí VHNT số 656, tháng 9/2026