Ðáng chú ý, nhiều doanh nhân không chỉ là nhà tài trợ mà còn trực tiếp tham gia xây dựng các mô hình phát triển bền vững. Họ đang trở thành những “Mạnh Thường Quân” thời kỳ mới, tạo thêm động lực để Thể thao Việt Nam hướng tới các mục tiêu cao hơn trên đấu trường quốc tế.

Từ “bầu” Hiển với mô hình đầu tư dài hạn

Trong số những doanh nhân gắn bó với Thể thao Việt Nam trong nhiều năm qua, ông Ðỗ Quang Hiển (thường gọi là bầu Hiển) được xem là một trong những trường hợp tiêu biểu. Nhắc đến ông Ðỗ Quang Hiển, nhiều người nghĩ ngay đến CLB bóng đá Hà Nội, một trong những biểu tượng thành công nhất của bóng đá Việt Nam. Nhưng nếu chỉ nhìn vào những chiếc Cúp, có lẽ vẫn chưa đủ. Tròn 20 năm đồng hành cùng Thể thao Việt Nam (CLB bóng đá T&T - tiền thân của Hà Nội FC hiện nay - ra mắt vào năm 2006), hành trình của “bầu” Hiển gắn một triết lý khác biệt: Không đặt lợi nhuận làm trung tâm.

Với ông, thể thao trước hết là một sứ mệnh xã hội. Ðó là nơi nuôi dưỡng tinh thần dân tộc, là kênh lan tỏa giá trị tích cực và là con đường để đóng góp cho đất nước. Thông qua T&T Group, doanh nghiệp này đã đầu tư cho bóng đá chuyên nghiệp từ rất sớm. Không chỉ bỏ tiền xây dựng 1 đội bóng đủ mạnh, ngay từ khi mới làm bóng đá, T&T đã chủ trương xây dựng hệ thống đào tạo trẻ với mục tiêu tạo nguồn cầu thủ kế cận. Mô hình này góp phần hình thành một trong những “lò đào tạo” có khả năng cung cấp nhiều cầu thủ cho các cấp độ đội tuyển quốc gia.

Thay vì tập trung hoàn toàn vào hoạt động chuyển nhượng hoặc thành tích ngắn hạn, hệ thống đào tạo của T&T chú trọng phát hiện và bồi dưỡng cầu thủ từ lứa tuổi thiếu niên với hệ thống “chân rết” phát hiện tài năng tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Ðiều đáng nói hơn là cách đội bóng này vận hành như một hệ sinh thái: đào tạo trẻ bài bản, liên tục cung cấp nhân sự cho các đội tuyển quốc gia, từ những cái tên như Hùng Dũng, Duy Mạnh, Quang Hải, Văn Hậu, Ðình Trọng… đến Thành Chung, Hai Long, Tuấn Hải, Việt Anh, Xuân Mạnh...

Không chỉ làm bóng đá nam, T&T của bầu Hiển còn đầu tư vào bóng đá nữ, phạm trù mang màu sắc nhân văn. Việc tiếp quản và tái thiết đội nữ Thái Nguyên không chỉ giúp một đội bóng tồn tại, mà còn thay đổi cách nhìn về nghề nghiệp của cầu thủ nữ. Từ chỗ đá bóng vì đam mê chuyển sang sống được bằng chơi bóng đá!

Bên cạnh đó, T&T cũng đầu tư vào bóng bàn một cách khá âm thầm nhưng hiệu quả. Từ CLB bóng bàn Hà Nội T&T đến mô hình CAND - T&T, một thế lực mới đã hình thành. Thành quả tiêu biểu là huy chương vàng SEA Games của cặp Ðinh Anh Hoàng - Trần Mai Ngọc năm 2023. Huy chương Vàng đôi nam nữ sau 26 năm chờ đợi, từ khi Vũ Mạnh Cường và Ngô Thu Thủy đạt được tại SEA Games Jakarta 1997. Ðó không chỉ là một tấm huy chương, đó là minh chứng rõ ràng cho giá trị của đầu tư dài hạn.

Ngoài ra, T&T Group còn tham gia tổ chức, đồng hành với nhiều giải đấu, từ các Giải bóng đá Công an, Cảnh sát ASEAN đến các Giải Bóng đá nữ quốc tế. Những hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn, mà còn góp phần xây dựng hình ảnh, kết nối và lan tỏa thể thao như một giá trị văn hóa. 

Ngay cả những hành động tưởng như ngoài chuyên môn, ví dụ như việc thuê chuyên cơ đưa hàng trăm cổ động viên và gia đình cầu thủ sang Thái Lan cổ vũ đội tuyển tại ASEAN Cup 2024, qua đó phản ánh rất rõ là khi làm thể thao là làm cả tinh thần. Ðó là thứ không thể đo đếm bằng tiền, nhưng lại là yếu tố tạo nên sức mạnh thật sự của một nền thể thao.

Theo giới chuyên môn, điểm khác biệt trong cách tiếp cận của doanh nghiệp này nằm ở việc đầu tư theo hệ sinh thái. Bên cạnh nguồn lực tài chính, doanh nghiệp còn tham gia xây dựng cơ sở vật chất, hỗ trợ tổ chức giải đấu, phát triển mô hình quản trị và tạo điều kiện để vận động viên được tiếp cận môi trường thi đấu chuyên nghiệp. 

Bởi vậy, hoàn toàn không quá lời khi người ta nhận xét, cùng với doanh nhân Ðoàn Nguyên Ðức của Hoàng Anh Gia Lai, doanh nhân Ðỗ Quang Hiển cũng là “ông bầu” có nhiều đóng góp và bền bỉ bậc nhất cho bóng đá nói riêng và thể thao nước nhà nói chung.

Tới “ông bầu” lớn của MMA Việt Nam

Nếu bóng đá là lĩnh vực thu hút sự quan tâm lớn nhất của doanh nghiệp trong nhiều năm qua, thì những năm gần đây, làn sóng xã hội hóa đã mở rộng sang nhiều môn thể thao khác. Võ thuật tổng hợp (MMA), bóng rổ, bóng chuyền, cờ vua hay các môn Olympic vốn ít nhận được sự chú ý của nhà tài trợ cũng đang từng bước xây dựng mô hình phát triển dựa trên sự đồng hành của khu vực tư nhân.

Trong bức tranh đó, sự ra đời và phát triển của Liên đoàn Võ thuật Tổng hợp Việt Nam (VMMAF - ra mắt vào năm 2020) được xem là một ví dụ đáng chú ý về cách một môn thể thao mới có thể phát triển nhanh khi kết hợp giữa quản lý nhà nước và nguồn lực xã hội. MMA tại Việt Nam chỉ chính thức được công nhận trong vài năm gần đây. Khi bắt đầu xây dựng hệ thống quản lý, môn thể thao này gần như chưa có nền tảng về giải đấu, đội ngũ trọng tài, huấn luyện viên hay hệ thống đào tạo thống nhất. Mọi thứ đều phải được xây dựng từ đầu. Thay vì chờ đợi nguồn lực công, nhiều hoạt động được triển khai theo hướng huy động sự tham gia của các doanh nghiệp và câu lạc bộ tư nhân!

Dưới sự điều hành của Chủ tịch Liên đoàn Võ thuật Tổng hợp Việt Nam - ông Ngô Ðức Quỳnh, Liên đoàn Võ thuật Tổng hợp Việt Nam đã lựa chọn hướng phát triển theo mô hình mở, trong đó doanh nghiệp, câu lạc bộ và các địa phương cùng tham gia xây dựng hệ sinh thái cho môn thể thao này.

Ngay từ khi đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Liên đoàn Võ thuật Tổng hợp Việt Nam, ông Ngô Ðức Quỳnh đã xác định phát triển MMA theo hướng bài bản, chuyên nghiệp và xã hội hóa, với mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái bền vững cho môn thể thao còn khá mới tại Việt Nam. Dưới sự điều hành của ông, Liên đoàn lựa chọn mô hình mở, huy động sự tham gia của doanh nghiệp, các câu lạc bộ, địa phương và những người làm chuyên môn trong quá trình đào tạo, tổ chức thi đấu và phát triển lực lượng.

Một trong những dấu ấn nổi bật là việc Liên đoàn xây dựng và duy trì hệ thống giải MMA chuyên nghiệp LION Championship (ra mắt vào năm 2022). Sau 4 mùa giải, LION Championship không chỉ trở thành sân chơi chính thức của các võ sĩ trong nước mà còn góp phần hình thành hệ thống thi đấu xuyên suốt từ phong trào đến chuyên nghiệp, tạo nguồn vận động viên chất lượng cao cho đội tuyển quốc gia để tham gia thi đấu quốc tế. Cùng với đó, Liên đoàn cũng đẩy mạnh chuẩn hóa công tác tổ chức, đào tạo huấn luyện viên, trọng tài và cán bộ điều hành theo các tiêu chuẩn quốc tế, tạo nền tảng để MMA Việt Nam phát triển ổn định và bền vững.

Song song với việc xây dựng hệ thống trong nước, dưới sự dẫn dắt của Chủ tịch Ngô Ðức Quỳnh, Liên đoàn tích cực mở rộng hợp tác với các tổ chức MMA quốc tế, cập nhật luật thi đấu, chương trình đào tạo và kinh nghiệm quản lý hiện đại. Nhờ quá trình đầu tư đồng bộ, các võ sĩ Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trên đấu trường quốc tế với nhiều thành tích đáng ghi nhận tại các Giải vô địch châu Á, Giải trẻ và các giải đấu chuyên nghiệp trong khu vực. Ðặc biệt, giải đấu quốc tế gần đây cũng như các Ðại hội Thể thao khu vực và châu lục, khi MMA được đưa vào chương trình thi đấu, đội tuyển Việt Nam đã giành nhiều huy chương, góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có phong trào MMA phát triển nhanh ở Ðông Nam Á.

Những kết quả đạt được trong thời gian qua cũng cho thấy hiệu quả của mô hình xã hội hóa mà Liên đoàn Võ thuật Tổng hợp Việt Nam theo đuổi, trong đó sự đồng hành của doanh nghiệp, các câu lạc bộ và địa phương đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của môn thể thao này.

Khi doanh nghiệp trở thành đối tác phát triển

Không chỉ ở MMA, nhiều Liên đoàn thể thao khác cũng đang thay đổi cách tiếp cận đối với doanh nghiệp. Thay vì coi doanh nghiệp đơn thuần là nhà tài trợ, nhiều liên đoàn hướng tới mô hình hợp tác dài hạn, trong đó doanh nghiệp tham gia từ giai đoạn xây dựng chiến lược phát triển, tổ chức giải đấu, quảng bá hình ảnh cho đến huy động thêm các nguồn lực xã hội.

Ở môn bóng rổ, sự phát triển của giải đấu chuyên nghiệp trong gần một thập kỷ qua cho thấy vai trò đáng kể của khu vực tư nhân trong việc nâng cao tính chuyên nghiệp của giải đấu, thu hút khán giả và mở rộng thị trường cho môn thể thao này.

Trong bóng chuyền, nhiều câu lạc bộ hiện hoạt động chủ yếu dựa trên nguồn đầu tư của doanh nghiệp. Ðiều này giúp các đội bóng có điều kiện nâng cấp cơ sở vật chất, cải thiện chế độ cho vận động viên và mời chuyên gia hoặc ngoại binh chất lượng cao, qua đó nâng mặt bằng chuyên môn của giải đấu.

Ở các môn khác như cờ vua, điền kinh, bắn cung hay bắn súng, doanh nghiệp thường đồng hành thông qua các chương trình tài trợ tập huấn nước ngoài, mua sắm trang thiết bị hoặc trao học bổng cho vận động viên trẻ. Dù giá trị từng khoản hỗ trợ có thể không lớn bằng Bóng đá, nhưng lại mang ý nghĩa thiết thực đối với các môn thể thao vốn có nguồn kinh phí hạn chế.

Theo các chuyên gia, giá trị lớn nhất của quá trình xã hội hóa không chỉ nằm ở số tiền doanh nghiệp bỏ ra mà ở khả năng tạo dựng môi trường phát triển cho vận động viên. Một tài năng thể thao muốn vươn tới đỉnh cao cần nhiều hơn những buổi tập. Họ cần được tiếp cận hệ thống dinh dưỡng, y học thể thao, phục hồi chức năng, phân tích dữ liệu, trang thiết bị hiện đại và cơ hội thi đấu quốc tế. Ðây đều là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực lớn và sự đầu tư liên tục.

Trong bối cảnh ngân sách dành cho thể thao thành tích cao vẫn còn eo hẹp, sự đồng hành của doanh nghiệp giúp vận động viên có cơ hội tham gia các đợt tập huấn dài ngày ở nước ngoài, thi đấu cọ xát với đối thủ mạnh hoặc làm việc với chuyên gia quốc tế. Những trải nghiệm này khó có thể đo đếm ngay bằng huy chương, nhưng lại tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển lâu dài.

Theo giới chuyên môn, quá trình xã hội hóa Thể thao tại Việt Nam vẫn còn nhiều cơ hội phát triển. So với nhiều quốc gia trong khu vực, tỷ lệ đóng góp của khu vực tư nhân cho thể thao thành tích cao vẫn ở mức khiêm tốn. Tuy nhiên, những mô hình đã hình thành trong Bóng đá, MMA hay một số môn Olympic cho thấy sự tham gia của doanh nghiệp có thể tạo ra những thay đổi đáng kể nếu được đặt trong một cơ chế hợp tác rõ ràng và ổn định.

Những đóng góp này không phải lúc nào cũng được thể hiện bằng những con số dễ đo đếm hay những tấm huy chương ngay lập tức. Giá trị của chúng nằm ở việc tạo dựng nền tảng phát triển lâu dài, giúp các liên đoàn và câu lạc bộ có điều kiện xây dựng chiến lược nhiều năm thay vì chỉ hướng tới từng giải đấu.

Có thể con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, từ việc hoàn thiện cơ chế chính sách đến nâng cao hiệu quả hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn những năm gần đây cho thấy khi khu vực công và khu vực tư cùng chia sẻ mục tiêu phát triển, thể thao Việt Nam có thêm điều kiện để xây dựng nền tảng vững chắc hơn cho tương lai.

Quan sát quá trình phát triển của thể thao Việt Nam trong hơn một thập niên qua cho thấy vai trò của khu vực tư nhân ngày càng rõ nét. Từ bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền đến võ thuật tổng hợp hay nhiều môn Olympic, dấu ấn của doanh nghiệp xuất hiện ở nhiều khâu của chuỗi phát triển thể thao. Những đóng góp đó không chỉ đến từ các doanh nhân quen thuộc như Ðỗ Quang Hiển, Ðoàn Nguyên Ðức (bóng đá) hay Ngô Ðức Quỳnh (MMA), mà còn từ nhiều doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân lựa chọn đồng hành với thể thao bằng những cách khác nhau: tài trợ học bổng, xây dựng trung tâm đào tạo, hỗ trợ tập huấn nước ngoài, đầu tư trang thiết bị hoặc tổ chức các giải trẻ.

Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng khốc liệt, việc xây dựng một hệ sinh thái mà ở đó khu vực công giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là đối tác chiến lược và các liên đoàn là đơn vị tổ chức thực thi được xem là hướng đi phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh của thể thao Việt Nam trong những năm tới.  

MỸ HẠNH

Nguồn: Thể thao & Đời sống, số 2, tháng 7/2026