Xây dựng luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Bộ trưởng cho biết, trên cơ sở tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, ngày 2/10/2026, Chính phủ đã có Tờ trình số 811 trình Quốc hội về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

 Về sự cần thiết và quan điểm xây dựng dự án luật, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, đây là luật mới, được xây dựng nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Nghị quyết 80 của Bộ chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Kết luận 18 của Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV và các kết luận chỉ đạo có liên quan của lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Đồng thời, việc xây dựng luật xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm giải phóng sức sáng tạo, khơi thông nguồn lực và tạo bệ phóng đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước.

Bộ trưởng cho biết, dự thảo luật được xây dựng trên 3 quan điểm chính: 

Thứ nhất, tiếp cận công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị, phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế chiến lược của quốc gia. 

Thứ hai, không quy định lại các chính sách đã có trong luật chuyên ngành, thay vào đó, bổ sung quy định đối với những khoảng trống pháp lý, tập trung làm rõ điểm mờ trong tổ chức thực thi và tháo gỡ các điểm nghẽn đã được nhận diện trong pháp luật hiện hành. 

Thứ ba, Luật tập trung quy định những nguyên tắc, cơ chế, chính sách then chốt thuộc thẩm quyền Quốc hội nhằm tạo khung pháp lý thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời hạn chế phát sinh thủ tục hành chính mới và tăng cường phân cấp, hậu kiểm. 

Về những nội dung cơ bản của dự thảo luật, Bộ trưởng cho biết, dự thảo luật gồm 8 chương, 39 điều tập trung vào 6 nhóm chính sách trọng tâm:

Nhóm thứ nhất, lần đầu tiên quy định phần mềm phục vụ sáng tạo và nền tảng số, hỗ trợ về quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa là hạ tầng có chức năng hỗ trợ sáng tạo, đồng thời lưu vết quá trình sáng tạo để có thể chứng minh, bảo hộ và khai thác thương mại. Quy định căn cứ pháp lý rõ ràng hơn đối với việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa và hỗ trợ nâng cao năng lực xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa. 

Nhóm thứ hai, thiết lập quy định về thu hút phát triển nhân lực trong các ngành công nghiệp văn hóa với nội dung trọng tâm quy định về khung năng lực nhân lực theo vị trí việc làm, cơ chế chính sách đặc thù nhằm thu hút nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyên gia trong phát triển nhân lực công nghiệp văn hóa, quy định về học bổng, miễn học phí, hỗ trợ sinh hoạt phí, tín dụng và đầu tư cơ sở vật chất phục vụ đào tạo các ngành công nghiệp văn hóa. 

Nhóm thứ ba, thiết lập quy định mới về tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm khu công nghiệp sáng tạo văn hóa nhằm tạo mô hình hạ tầng tập trung cho phát triển công nghiệp văn hóa với nội dung trọng tâm quy định về công trình, thiết chế phục vụ công nghiệp văn hóa, tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm khu công nghiệp sáng tạo văn hóa với cơ chế tổ chức hoạt động sự kiện ở trong đó. Quy định về đánh giá hiệu quả đối với hạ tầng và sử dụng không gian công cộng trong hoạt động công nghiệp văn hóa, hoạt động phát triển công nghiệp văn hóa trong các dự án đầu tư công trình xây dựng và hạ tầng văn hóa số. 

Nhóm thứ tư, quy định các hoạt động phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa có giá trị gắn với bản sắc văn hóa Việt Nam. 

Nhóm thứ năm, quy định các nội dung về hình thành sàn giao dịch công nghiệp văn hóa để tạo lập thiết chế trung gian có vai trò kết nối chủ thể sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ, sản phẩm, nhà đầu tư và người sử dụng, đồng thời quy định các nội dung hỗ trợ nâng cao năng lực phát triển đối với doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã công nghiệp văn hóa, phát triển thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa, hỗ trợ phát triển thị trường và thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm công nghiệp văn hóa. 

Nhóm thứ sáu, quy định về các nội dung tài chính và hỗ trợ ưu đãi đầu tư cho phát triển công nghiệp văn hóa nhằm khắc phục khoảng trống của pháp luật hiện hành, tạo động lực đủ mạnh để huy động nguồn lực xã hội, hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa Việt Nam. 

Về nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành luật, Bộ trưởng cho biết, nguồn lực dự kiến gồm ngân sách trung ương, địa phương và các nguồn kinh phí khác theo quy định của pháp luật, cơ bản không phát sinh bộ máy ở trung ương cũng như ở địa phương. 

Tiếp tục hoàn thiện các chính sách ưu đãi đầu tư phát triển những ngành công nghiệp văn hóa

Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, ngày 12/10/2026, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã gửi đến các vị đại biểu Quốc hội Báo cáo số 1218 thẩm tra dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. 

Ông Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh, Ủy ban nhất trí sự cần thiết ban hành luật, hồ sơ dự án luật được chuẩn bị đầy đủ, bảo đảm trình tự, thủ tục theo quy định. Dự thảo luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp với Hiến pháp, cơ bản bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan. 

Dự án luật được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn. Ủy ban ghi nhận, đánh giá cao cơ quan soạn thảo đã chủ động xây dựng báo cáo đánh giá tác động chính sách.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, tuy nhiên, đây là dự án luật mới, xác lập nhiều nội dung, cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có các quy định về ưu đãi, hỗ trợ tài chính và đầu tư, tác động trực tiếp đến ngân sách nhà nước, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trên nhiều lĩnh vực. Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; luật chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, thuộc thẩm quyền của Quốc hội, không quy định lại các chính sách đã được quy định trong luật chuyên ngành.

Đồng thời, Ủy ban đề nghị đánh giá cụ thể hơn tác động và tính khả thi của các quy định, chính sách mới, nhất là các chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước.

Bên cạnh đó, tiếp tục rà soát các quy định về phân quyền, phân cấp; đối với những nội dung có phạm vi cả nước, liên quan đến yếu tố quốc tế, cần giao Chính phủ và các bộ quy định theo thẩm quyền. Việc phân quyền, phân cấp cho địa phương cần bảo đảm phù hợp, khả thi.

Ủy ban cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về bình đẳng giới, chính sách dân tộc theo từng nội dung chính sách, trong đó có các quy định nhằm bảo vệ lao động nữ và trẻ em.

Về một số nội dung lớn của dự thảo luật, ông Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban cơ bản nhất trí bố cục của dự thảo luật, đề nghị rà soát, nghiên cứu quy định đầy đủ các nội dung gắn với chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa từ sáng tạo, sản xuất, phân phối, tiêu dùng để tái đầu tư. 

Đối với 6 nhóm chính sách của dự thảo luật, Ủy ban cơ bản thống nhất, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các chính sách ưu đãi đầu tư phát triển những ngành công nghiệp văn hóa mà Việt Nam có thế mạnh, bảo đảm có trọng tâm, trọng điểm, lấy chủ thể sáng tạo và doanh nghiệp làm trung tâm.

Thứ nhất, về phát triển hệ sinh thái và công cụ hỗ trợ, thử nghiệm có kiểm soát trong các ngành công nghiệp văn hóa (từ Điều 8 đến Điều 10): Ủy ban đề nghị rà soát, quy định thống nhất về chủ thể sáng tạo, bảo đảm tính mở, bao quát cộng đồng dân cư, gia đình, làng nghề; không quy định các nội dung ưu tiên đối với mô hình du lịch chữa bệnh do không thuộc các ngành công nghiệp văn hóa, chỉ quy định những nội dung đặc thù về thử nghiệm có kiểm soát trong các ngành công nghiệp văn hóa, tránh chồng chéo với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đồng thời, cần cân nhắc kỹ cơ chế, quyền hạn, trình tự, thủ tục, hồ sơ, phương thức giám sát, chế độ báo cáo và các nội dung kỹ thuật cần thiết để tổ chức thực hiện thử nghiệm có kiểm soát, bảo đảm tính thống nhất.

Thứ hai, về hỗ trợ sáng tạo, xác lập và xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa (Điều 11 và Điều 12): Ủy ban tán thành việc tham chiếu các quy định của pháp luật về doanh nghiệp, tín dụng và giao dịch bảo đảm đối với việc góp vốn bằng tài sản, quyền sở hữu trí tuệ.

Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát quy định về phương án tiếp tục khai thác quyền sở hữu trí tuệ thông qua chuyển nhượng, chuyển quyền sử dụng hoặc các hình thức khai thác hợp pháp khác.

Đồng thời, cần xem xét kỹ quy định về miễn trách nhiệm của thẩm định viên về giá tại khoản 4 Điều 12. Trường hợp giữ quy định như dự thảo, cần bổ sung cơ chế kiểm tra, hậu kiểm nhằm phòng ngừa thông đồng, trục lợi.

Thứ ba, về nhân lực công nghiệp văn hóa (Điều 13 đến Điều 15): Ủy ban cơ bản tán thành các quy định của dự thảo luật. Tuy nhiên, việc công nhận nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân dân, nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân đáp ứng yêu cầu về trình độ học tập tại khoản 1 Điều 14 là chưa hợp lý, bởi đây là các danh hiệu vinh dự nhà nước, khác với trình độ đào tạo theo pháp luật về giáo dục.

Ủy ban cơ bản tán thành quy định về giảng viên cơ hữu, đồng thời đề nghị chỉ áp dụng đối với những trường hợp là nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân dân, nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân nhân dân hoặc chuyên gia được đào tạo chuyên sâu, có thành tích nổi trội trong các ngành công nghiệp văn hóa; đồng thời xây dựng cơ chế kiểm soát nhằm tránh trục lợi chính sách.

Ủy ban cũng đề nghị cân nhắc việc mở rộng đối tượng được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề để tránh mâu thuẫn với các quy định của Luật Nhà giáo.

Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị rà soát, chỉnh lý theo hướng làm rõ chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao, chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, bảo đảm rõ ràng, minh bạch. Đồng thời, nghiên cứu giao Chính phủ quy định tiêu chí và thẩm quyền xác định nhân lực chất lượng cao, nhân tài công nghiệp văn hóa.

Thứ tư, về hạ tầng công nghiệp văn hóa (Điều 16 đến Điều 22): Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về thành lập, điều chỉnh cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa để bảo đảm thống nhất với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) và Luật Quy hoạch.

Cần cân nhắc kỹ các quy định về thẩm quyền chấp thuận đầu tư không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu đối với dự án có vai trò hình thành và dẫn dắt hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Đồng thời, rà soát quy định về sử dụng tài sản công dôi dư, hình thức đối tác công tư và sử dụng không gian công cộng, bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Thứ năm, về thị trường công nghiệp văn hóa: Ủy ban cơ bản thống nhất với dự thảo luật, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, sử dụng thống nhất các khái niệm, thuật ngữ về tác phẩm, sản phẩm lõi, sản phẩm trọng điểm hoặc sản phẩm có bản sắc văn hóa Việt Nam. Cần làm rõ tiêu chí xác định sản phẩm công nghiệp văn hóa có bản sắc văn hóa Việt Nam và làm rõ các điều kiện cụ thể trong quy định về giao dịch tài sản, quyền tài sản.

Thứ sáu, về tài chính, hỗ trợ và ưu đãi đầu tư: Ủy ban đề nghị làm rõ phạm vi, điều kiện bảo lãnh của quỹ bảo lãnh tín dụng. Đồng thời, bổ sung các điều kiện bảo đảm quốc phòng, an ninh, cơ chế hậu kiểm và thu hồi ưu đãi trong trường hợp nhận vốn nước ngoài tại Điều 33.

Đối với các quy định về ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và hoàn thuế giá trị gia tăng, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, xác định nguyên tắc hoặc khung, mức trần và mức hoàn thuế, bảo đảm đồng bộ với các luật thuế đang được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2.