Hành trình “Di sản và Hòa bình” gồm nhiều hoạt động ý nghĩa như: dâng hương tại nghĩa trang Hàng Dương, thắp hương tại mộ Anh hùng liệt sĩ Võ Thị Sáu và các anh hùng liệt sĩ; tổ chức Lễ nguyện ước Hòa bình tại Cầu tàu 914 và chương trình trao “Nếp áo thanh xuân” cho nữ sinh và nữ giáo viên Trường THPT Võ Thị Sáu, tham quan các di tích lịch sử cách mạng tại Côn Đảo… 

Chương trình được thực hiện dưới sự chỉ đạo của Hội Di sản Văn hóa Việt Nam; Các đơn vị phối hợp thực hiện: Quỹ hỗ trợ bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam, Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Bảo tàng Côn Đảo, Công Ty Sen house Việt Nam.

Côn Đảo - di sản của ký ức và tinh thần dân tộc

Đến với Côn Đảo là đến với một hòn đảo thiêng liêng gắn liền với lịch sử dân tộc. Nơi đây không chỉ mang lại cảm giác bình yên, xao xuyến giữa thiên nhiên biển đảo, mà còn là không gian để mỗi người lắng lòng tri ân, suy ngẫm về những trang sử hào hùng của đất nước. Những con đường rợp bóng bàng cổ thụ, những bức tường đá rêu phong của hệ thống nhà tù, tiếng chuông chùa ngân vang trong gió biển hay không khí trang nghiêm tại các điểm tưởng niệm… tất cả hòa quyện, tạo nên một “bảo tàng sống” lưu giữ ký ức lịch sử Việt Nam.

Hệ thống di tích nhà tù Côn Đảo là chứng tích sâu sắc về những năm tháng đau thương nhưng kiên cường của dân tộc. Những địa danh như Trại Phú Hải, Trại Phú Tường, Chuồng Cọp, khu biệt giam hay hầm xay lúa không chỉ là nơi tham quan, mà là những không gian khiến người ta phải chậm lại để lắng nghe lịch sử. Mỗi cánh cửa sắt, mỗi hành lang tối, mỗi bức tường đá dường như vẫn lưu giữ dấu vết của sự chịu đựng, đồng thời là ý chí và niềm tin son sắt vào ngày độc lập.

Chính tại vùng đất ấy, hành trình “Di sản và Hòa bình” được tổ chức như một sự trở về với ký ức dân tộc, đồng thời mở ra một cách tiếp cận mới trong việc kết nối di sản lịch sử với các biểu tượng văn hóa Việt Nam.

Hoa sen - biểu tượng của sự thanh khiết và sức sống bền bỉ

Sự kiện quan trọng của chương trình là lễ khai mạc triển lãm “Sen trong đá” được tổ chức tại Bảo tàng Côn Đảo. Đây là hoạt động hướng tới kỷ niệm 136 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh; đồng thời là dịp tri ân, tôn vinh các nữ tù chính trị - những người đã hy sinh và dành trọn tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc; đồng thời góp phần giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm và ý chí vượt qua khó khăn, thử thách. Hoạt động còn tạo nên sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, thể hiện sự tiếp nối lý tưởng sống, tinh thần quật cường nhưng vẫn giàu nét mềm mại, nữ tính của phụ nữ Việt Nam hôm nay thông qua các hoạt động của Câu lạc bộ Phụ nữ với Di sản.

Điểm đặc biệt của triển lãm là bên cạnh hệ thống tư liệu và hình ảnh, không gian trưng bày còn giới thiệu 25 bức chân dung được tạo tác từ chất liệu lá sen, khắc họa 25 nữ tù chính trị. Đây là điểm nhấn giàu ý nghĩa, góp phần làm nổi bật chiều sâu nhân văn của toàn bộ triển lãm.

Những chân dung ấy gợi hình ảnh những đóa sen - tinh khôi, mềm mại nhưng bền bỉ và kiêu hãnh, luôn vươn lên trong mọi hoàn cảnh. Từ những thiếu nữ đang ở độ tuổi thanh xuân rực rỡ, họ đã lựa chọn dấn thân vào con đường cách mạng, mang theo lý tưởng và khát vọng tự do cho dân tộc.

Trong chốn lao tù khắc nghiệt, phải đối mặt với đòn roi, sự tàn bạo và vô nhân tính của kẻ thù, họ vẫn giữ được nụ cười bình thản, ánh mắt kiên định và giọng nói đanh thép. Chính trong nghịch cảnh ấy, khí phách hiên ngang của người chiến sĩ cách mạng vẫn tỏa sáng, như những đóa sen vươn lên từ bùn đất, thanh khiết và bất khuất.

Áo dài - sứ giả của văn hóa Việt

Song hành với biểu tượng hoa sen, áo dài Việt Nam cũng xuất hiện xuyên suốt trong các hoạt động của chương trình như một biểu tượng văn hóa đặc trưng của dân tộc. Trong suốt hành trình “Di sản và Hòa bình”, tất cả các thành viên tham dự mặc áo dài truyền thống, tạo nên một không gian văn hóa trang trọng và giàu cảm xúc. Hoa sen và áo dài là hai di sản văn hóa tiêu biểu của Việt Nam. Nếu hoa sen tượng trưng cho tâm hồn thanh khiết và sức sống bền bỉ của dân tộc, thì áo dài thể hiện vẻ đẹp, bản sắc và chiều sâu thẩm mỹ của văn hóa Việt.

Nếu chỉ nhìn Côn Đảo như một “đảo ngọc” với biển xanh, cát trắng và rừng nguyên sinh, thì vẫn chưa đủ. Vẻ đẹp của nơi này còn nằm ở sự hồi sinh của lịch sử. Từ một nơi từng được gọi là “địa ngục trần gian”, Côn Đảo hôm nay đã trở thành không gian bình yên để con người tìm đến chiêm nghiệm, tri ân và suy ngẫm về giá trị của hòa bình.

Di sản văn hóa của Côn Đảo còn được bồi đắp bởi những lớp văn hóa tâm linh, văn hóa biển đảo và đời sống cư dân. Những điểm đến như chùa Núi Một, các miếu, nhà thờ và không gian tín ngưỡng dân gian cùng nếp sống hiền hòa của người dân trên đảo đã tạo nên một Côn Đảo đa tầng giá trị: vừa linh thiêng, vừa đời thường; vừa chất chứa lịch sử, vừa mở ra sức sống mới.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Di sản Áo dài Việt Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam: Việc lựa chọn Côn Đảo làm điểm đến cho hành trình “Di sản và Hòa bình” mang ý nghĩa sâu sắc. Đây là hành trình trở về nguồn cội, bày tỏ lòng biết ơn với các thế hệ đi trước, đồng thời tiếp nối tinh thần dân tộc bằng ngôn ngữ của văn hóa. Thông qua chương trình, những người tổ chức mong muốn gửi đi một thông điệp: gìn giữ di sản không chỉ là bảo tồn những gì thuộc về quá khứ, mà còn là làm cho di sản sống trong hiện tại và trở thành nguồn cảm hứng cho tương lai.

NGỌC BÍCH

Nguồn: Đặc san Vietnam Destination Review, số 1, tháng 5-2026