Toàn cảnh chương trình

Tối 3/7/2026, tại Vinpearl Theatre (Ocean City, Hưng Yên), Vingroup chính thức giới thiệu “Đất Nước Thiên Hùng Ca” chương trình sử thi sân khấu nhập vai quy mô lớn được truyền thông gọi là “kỳ quan sân khấu” của ngành giải trí biểu diễn Việt Nam. Trong 75 phút, chương trình đưa khán giả đi qua 6 chương, tương ứng với những cột mốc tiêu biểu của 4.000 năm dựng nước và giữ nước: từ huyền sử Lạc Long Quân – Âu Cơ, nền văn minh lúa nước thời Hùng Vương, hào khí Đông A trên sông Bạch Đằng, cho đến các cuộc đấu tranh giành độc lập và hình ảnh một Việt Nam hòa bình, phát triển hôm nay. Chương trình công diễn chính thức từ ngày 10/7/2026, tại nhà hát tiêu chuẩn quốc tế có sức chứa gần 1.500 chỗ ngồi.

Điểm khác biệt cốt lõi của “Đất Nước Thiên Hùng Ca” nằm ở mô hình sân khấu: đây là sản phẩm đầu tiên tại Việt Nam vận hành theo hướng Immersive Theatre (sân khấu nhập vai) – xu hướng đang thịnh hành trong ngành công nghiệp giải trí trình diễn thế giới. Khán đài khổng lồ ôm trọn hai bên cánh gà tạo thành sân khấu panorama với chiều sâu 3D, cho phép 12 công nghệ trình diễn – từ sân khấu cơ khí đa tầng, sân khấu nước, LED panorama, mapping kết hợp hologram, đến hệ thống zipline và hiệu ứng đạn nổ được đồng thời vận hành, biến khán phòng thành một không gian kể chuyện sống động thay vì chỉ là sân khấu đơn thuần. Ê-kíp sản xuất, với hơn 100 nghệ sĩ và hơn 10.000 giờ nghiên cứu, khổ luyện, đã dồn tâm sức để chắt lọc khối lượng chất liệu lịch sử – văn hóa đồ sộ thành một trải nghiệm sân khấu cô đọng, có nhịp điệu cảm xúc rõ ràng.

Những giá trị bước đầu trong không gian công nghiệp sáng tạo

Nhìn từ góc độ công nghiệp văn hóa, giá trị đầu tiên và rõ ràng nhất của “Đất Nước Thiên Hùng Ca” là khỏa lấp khoảng trống hạ tầng tồn tại từ lâu trong ngành biểu diễn Việt Nam: sự thiếu vắng một nhà hát đạt chuẩn công nghệ quốc tế, đủ sức hiện thực hóa những ý tưởng dàn dựng quy mô lớn. Vinpearl Theatre, với toàn bộ hệ thống kỹ thuật được đầu tư đồng bộ, đã tạo ra tiền đề vật chất mà nhiều người trong giới nghề đã chờ đợi. Nếu thiếu hạ tầng tương xứng, những tham vọng về một sản phẩm biểu diễn “đẳng cấp thế giới nhưng mang hồn cốt Việt” sẽ khó có cơ sở để hiện thực hóa, dù kịch bản hay ý tưởng nghệ thuật có xuất sắc đến đâu.

Giá trị thứ hai nằm ở việc chương trình được nhìn nhận như một tài sản trí tuệ (IP) văn hóa do người Việt nắm giữ. Trong bối cảnh Việt Nam sở hữu kho tàng lịch sử và di sản phong phú nhưng vẫn thiếu những sản phẩm trình diễn quy mô lớn đủ sức trở thành điểm neo giữ chân du khách, “Đất Nước Thiên Hùng Ca” đã bước đầu định hình một chương trình “must-see” (đáng xem). Chương trình vì vậy không chỉ là một sản phẩm giải trí đơn thuần, mà còn được giới chuyên gia kinh tế và nghiên cứu văn hóa đặt trong khung phân tích rộng hơn về xây dựng quyền lực mềm quốc gia, khi nghệ thuật và công nghiệp văn hóa ngày càng trở thành công cụ cạnh tranh song song với sức mạnh kinh tế và chính trị.

Ở góc độ tiếp cận nội dung, cách chương trình xử lý chất liệu lịch sử cũng đáng được ghi nhận. Theo nhận định của giới nghiên cứu lịch sử, “Đất Nước Thiên Hùng Ca” không đặt mục tiêu tường thuật sự kiện theo trình tự biên niên, mà lấy lịch sử làm cảm hứng để chuyển hóa thành trải nghiệm cảm xúc – một lựa chọn phù hợp với đặc thù của loại hình sân khấu nhập vai, vốn ưu tiên sự thẩm thấu qua giác quan hơn là truyền đạt thông tin tuyến tính. Về mặt thiết kế, sự phối hợp giữa kiến trúc không gian, mỹ thuật sân khấu, ánh sáng và công nghệ được đánh giá đã tạo nên một tổng thể thống nhất, nơi các chất liệu văn hóa truyền thống - từ phục trang, đạo cụ đến ngôn ngữ âm nhạc pha trộn giữa chất liệu dân gian và sáng tác mới, được chuyển hóa bằng tư duy tạo hình đương đại mà vẫn giữ được chất Việt Nam.

Hơn thế nữa, sự xuất hiện của một tác phẩm như “Đất Nước Thiên Hùng Ca” còn mở ra triển vọng về kinh tế di sản - một mắt xích cốt lõi trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam. Lịch sử không nên chỉ nằm yên trong bảo tàng hay trên trang sách giáo khoa, mà cần phải được “sống” lại trong tâm thức của thế hệ trẻ thông qua ngôn ngữ của thời đại. Khi đó, lịch sử được chuyển hóa thành một trải nghiệm giải trí trực diện, vừa giải quyết được bài toán bảo tồn bản sắc, vừa tạo ra chuỗi giá trị gia tăng kinh tế trực tiếp thông qua bán vé, dịch vụ đi kèm và kích cầu du lịch. Đây là mô hình “dùng văn hóa nuôi văn hóa” mà các quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc hay Pháp đã áp dụng thành công.

Những giới hạn và độ căng mang tính cấu trúc

Bên cạnh những giá trị nói trên, “Đất Nước Thiên Hùng Ca” cũng bộc lộ những giới hạn mang tính cấu trúc, xuất phát từ chính đặc thù của thể loại mà chương trình theo đuổi. Thách thức lớn nhất, có lẽ, nằm ở bài toán nén 4.000 năm lịch sử vào một khung thời lượng 75 phút. Đây là một phép chuyển hóa được khái quát: mọi giai đoạn lịch sử, dù được lựa chọn kỹ lưỡng đến đâu, cũng chỉ có thể xuất hiện dưới dạng những lát cắt biểu tượng thay vì một tự sự đầy đủ.

Với công chúng vốn quen thuộc với lịch sử qua sách giáo khoa hoặc phim ảnh có thời lượng dài hơn nhiều, việc một số giai đoạn  đặc biệt là thời kỳ viễn sử, buổi đầu dựng nước, nơi tư liệu gốc (nhất là tư liệu âm nhạc, mỹ thuật) còn rất hạn chế, nên phải dựa nhiều vào tưởng tượng và ước lệ hóa là điều khó tránh khỏi. Đây chính là bài toán khó nhất mà bất kỳ nỗ lực sân khấu hóa chất liệu lịch sử dân tộc nào cũng phải đối diện: làm sao vừa giữ được tính xác thực tương đối của lịch sử, vừa đủ hoành tráng và giàu sức hút thị giác để chinh phục khán giả đại chúng.

Hai mục tiêu này, trong nhiều trường hợp, tồn tại một độ căng nhất định - sự hoành tráng về công nghệ và hiệu ứng thị giác đôi khi có nguy cơ lấn át sự tinh tế cần thiết trong việc xử lý các chi tiết lịch sử, khiến các giai đoạn được chọn tái hiện dễ nghiêng về tính biểu tượng hóa nhiều hơn là chiều sâu ký ức. Mặt khác, việc lồng ghép quá nhiều công nghệ hiện đại trong một không gian nhập vai cũng đặt ra một vấn đề mang tính thẩm mỹ: nguy cơ kỹ nghệ hóa cảm xúc. Nếu không có sự tiết chế nhịp nhàng, những hiệu ứng âm thanh, ánh sáng hay hologram dồn dập có thể khiến khán giả bị choáng ngợp về mặt thị giác nhưng lại thiếu đi những khoảng lặng cần thiết để chiêm nghiệm và chạm vào độ sâu về ký ức dân tộc.

Bên cạnh đó, việc chương trình là sản phẩm sân khấu thực cảnh có quy mô lớn như vậy tại Việt Nam đồng nghĩa với việc thiếu vắng một hệ quy chiếu trong nước để đối sánh và rút kinh nghiệm. Toàn bộ ê-kíp, dù có tham khảo các mô hình quốc tế, vẫn phải tự mình xây dựng quy trình sản xuất, vận hành công nghệ và đào tạo diễn viên cho một thể loại chưa từng có tiền lệ trong ngành biểu diễn Việt Nam. Trong một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa còn non trẻ - nơi hạ tầng, nhân lực chuyên môn và cả thói quen thưởng thức của công chúng đối với loại hình sân khấu quy mô lớn đều còn ở giai đoạn hình thành - những khiếm khuyết về nhịp điệu dàn dựng, độ cân bằng giữa các chương, hay độ vừa vặn giữa công nghệ và cảm xúc là điều gần như tất yếu ở một sản phẩm tiên phong, khó có thể đòi hỏi sự hoàn thiện tuyệt đối ngay từ lần ra mắt đầu tiên.

Sự bao dung và cái nhìn tích cực từ công chúng

Chính vì vậy, việc nhìn nhận “Đất Nước Thiên Hùng Ca” cần đặt trong một tâm thế cởi mở hơn là khắt khe tuyệt đối. Công nghiệp văn hóa ở Việt Nam, với tư cách một ngành kinh tế được xác lập rõ ràng trong chính sách phát triển, vẫn còn là một lĩnh vực rất mới, thiếu cả kinh nghiệm sản xuất công nghiệp quy mô lớn lẫn một truyền thống thẩm định phê bình dành riêng cho các sản phẩm giải trí sân khấu đại chúng.

Trong bối cảnh đó, một chương trình tiên phong về mô hình, công nghệ và quy mô đầu tư như “Đất Nước Thiên Hùng Ca” không thể tránh khỏi những khiếm khuyết – và những khiếm khuyết ấy, ở một mức độ nào đó, chính là cái giá cần thiết của sự tiên phong. Đòi hỏi một sản phẩm đầu tay phải hoàn hảo như những sản phẩm đã được tinh chỉnh qua nhiều thế hệ ở các nền công nghiệp văn hóa lâu đời hơn là một tiêu chuẩn không công bằng, và có nguy cơ triệt tiêu động lực thử nghiệm – vốn là điều kiện tiên quyết để một ngành công nghiệp còn non trẻ có cơ hội trưởng thành.

Điều đáng ghi nhận hơn cả, do đó, không hẳn là chương trình đã hoàn hảo, mà là việc đã có một chủ thể dám đầu tư nguồn lực lớn để thử nghiệm một mô hình hoàn toàn mới, dám đặt cược vào việc sân khấu hóa chất liệu lịch sử dân tộc theo một ngôn ngữ trình diễn quốc tế. Sự bao dung của công chúng, trong trường hợp này, không đồng nghĩa với việc bỏ qua phản biện chuyên môn, mà là việc đặt phản biện ấy trong đúng bối cảnh phát triển của ngành – để những góp ý mang tính xây dựng có thể trở thành cơ sở cho các sản phẩm tiếp theo, thay vì trở thành rào cản khiến các nhà đầu tư e ngại thử nghiệm.

Hướng đến tương lai của công nghiệp văn hóa Việt Nam

Nhìn xa hơn từ chương trình, “Đất Nước Thiên Hùng Ca” đặt ra câu hỏi lớn hơn về hướng đi của công nghiệp văn hóa Việt Nam: làm thế nào để những nỗ lực đơn lẻ, dù quy mô lớn, có thể kết nối thành một hệ sinh thái bền vững, thay vì chỉ là những điểm sáng rời rạc?

Thực tế cho thấy, một sản phẩm sân khấu dù xuất sắc đến đâu cũng không thể đơn độc gánh vác cả một nền công nghiệp. Hạ tầng biểu diễn đạt chuẩn quốc tế, đội ngũ sáng tạo được đào tạo bài bản, và các sản phẩm IP văn hóa có bản sắc riêng là ba yếu tố cần song hành, nhưng đó mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở việc xây dựng một hệ sinh thái chính sách hỗ trợ toàn diện - từ cơ chế ưu đãi đầu tư, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, đào tạo nhân lực chuyên ngành công nghệ trình diễn (như kỹ sư âm thanh, ánh sáng, đạo diễn kỹ thuật sân khấu), đến việc phát triển văn hóa thẩm định và phê bình chuyên nghiệp cho các sản phẩm giải trí quy mô công nghiệp.

Đồng thời, cần có sự liên kết chặt chẽ hơn giữa các tập đoàn kinh tế tư nhân, những đơn vị có tiềm lực tài chính và hạ tầng với giới nghiên cứu văn hóa, sử học và các nghệ sĩ sáng tạo độc lập. Sự kết hợp giữa dòng vốn lớn, năng lực quản trị doanh nghiệp và tri thức sâu sắc về văn hóa chính là công thức cốt lõi để tạo ra những tác phẩm vừa đạt chuẩn thương mại, vừa bảo tồn được tính chính xác và sâu sắc của di sản.

Chỉ khi những nỗ lực tiên phong như “Đất Nước Thiên Hùng Ca” không đứng đơn độc mà trở thành chất xúc tác cho một làn sóng sản xuất tiếp theo, các sản phẩm sân khấu hóa lịch sử và di sản dân tộc mới có cơ hội tích lũy kinh nghiệm qua từng thế hệ sản phẩm. Khi đó, khoảng cách giữa tham vọng nghệ thuật và năng lực thực thi mới dần được thu hẹp, giúp công nghiệp văn hóa Việt Nam thực sự trở thành một ngành kinh tế sáng tạo có khả năng cạnh tranh sòng phẳng trong khu vực, khẳng định vị thế và bản sắc Việt Nam trên bản đồ văn hóa toàn cầu.

NGUYỄN NGỌC

Nguồn: Tạp chí VHNT số 650, tháng 7-2026