Đáp ứng yêu cầu phát triển của hoạt động xuất bản trong tình hình mới

Trước khi các đại biểu biểu quyết, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh trình bày tiếp thu, giải trình, chỉnh lý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. 

Bộ trưởng cho biết, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản đã nhận được sự quan tâm và nhiều ý kiến đóng góp sâu sắc, toàn diện, sác đáng của các vị đại biểu Quốc hội với 77 lượt ý kiến phát biểu tại tổ và 17 lượt ý kiến phát biểu tại hội trường, 5 đại biểu Quốc hội gửi ý kiến bằng văn bản, cùng nhiều ý kiến tại các phiên họp của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, các ý kiến đã được Chính phủ nghiên cứu kỹ lưỡng, nghiêm túc tiếp thu, giải trình. Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật số 609 của Chính phủ đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành và cũng đã được gửi tới các vị đại biểu Quốc hội cùng với dự thảo luật. 

Những vấn đề lớn của dự thảo luật đã được tiếp thu hoàn thiện theo hướng tập trung vào các nhóm chính sách then chốt có tính nền tảng, khắc phục những hạn chế, bất cập sau hơn 13 năm thi hành Luật Xuất bản và đáp ứng yêu cầu phát triển của hoạt động xuất bản trong tình hình mới; đã đạt được sự thống nhất cao giữa Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, các mục tiêu quan trọng đặt ra trong quá trình xây dựng dự thảo luật đạt được đó là:

Một là, bảo đảm thể chế hóa những chủ trương, định hướng lớn của Đảng, trọng tâm là Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chỉ thị 04 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Qua đó khẳng định xuất bản là lĩnh vực tư tưởng văn hóa quan trọng, đồng thời là ngành kinh tế công nghệ, hạ tầng tri thức quốc gia và một bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, góp phần nâng cao vị thế, sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam.

Hai là, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền của các cơ quan có liên quan trong hoạt động xuất bản, vừa bảo đảm quyền chủ động và không gian sáng tạo, không thay đổi quyền quyết định xuất bản và trách nhiệm về nội dung của nhà xuất bản. Đồng thời cũng làm rõ và tăng cường nâng cao trách nhiệm của nhà xuất bản, của cơ quan chủ quản trong quy trình xuất bản, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong hoạt động xuất bản, nhất là đối với một số nhóm xuất bản có nội dung liên quan đến lịch sử cách mạng, chủ quyền an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc.

Ba là, về các cơ chế chính sách phát triển hoạt động xuất bản. Dự thảo luật quy định các chính sách ưu đãi, miễn giảm thuế, tín dụng, đầu tư theo hướng bảo đảm áp dụng pháp luật chuyên ngành có liên quan đến các chính sách này. 

Các chính sách khác tập trung hỗ trợ phát triển xuất bản, chuyển đổi số, xuất bản điện tử, xây dựng văn hóa đọc, hỗ trợ tác giả, đồng bào dân tộc thiểu số, các địa bàn khó khăn, hội nhập quốc tế trong hoạt động xuất bản. Đồng thời, có các chính sách đào tạo, thu hút và phát triển nguồn nhân lực, phát huy vai trò của hội, hiệp hội như là Hội Xuất bản Việt Nam, các hội, hiệp hội in, đáp ứng yêu cầu phát triển ngành xuất bản.

Bốn là, về định hướng mô hình xuất bản thời gian tới, dự thảo Luật quy định theo hướng tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành, phát triển các mô hình tổ chức xuất bản phù hợp, phát huy vai trò của các cơ quan chủ quản, chủ lực trong lĩnh vực xuất bản và truyền thông. Quy định chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm và cơ chế quản lý phù hợp với yêu cầu phát triển ngành Xuất bản trong tình hình mới.

Năm là, về hoạt động xuất bản trong môi trường số, bảo vệ quyền tác giả và phát triển hệ sinh thái xuất bản. Tiếp thu rất nhiều ý kiến sát đáng của đại biểu Quốc hội đối với vấn đề này, Chính phủ đã rà soát dự thảo Luật theo hướng quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản, tăng cường bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan trong môi trường số, bảo đảm thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật về xuất bản và pháp luật về sở hữu trí tuệ. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đa dạng hóa sản phẩm và phương thức khai thác giá trị tác phẩm, hình thành và phát triển hệ sinh thái xuất bản hiện đại.

Đồng thời, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính gắn với quản lý, kết nối và khai thác dữ liệu, xác định trách nhiệm của cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian, phát hành xuất bản phẩm và nền tảng xuyên biên giới tham gia hoạt động xuất bản, bổ sung quy định quản lý việc phổ biến sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng.

Bộ trưởng cho biết, ngoài các nội dung nêu trên, Chính phủ đã tiếp thu nhiều ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp của dự thảo Luật như thể hiện trong Báo cáo đầy đủ số 609 gửi đến các vị đại biểu Quốc hội.

Hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản đã quy định nhiều chính sách thiết thực của Nhà nước hỗ trợ hoạt động xuất bản trong giai đoạn mới.

Cụ thể, tại Điều 7, nêu rõ:  Nhà nước miễn, giảm thuế, tiền thuê đất, thuê bất động sản là tài sản công đối với nhà xuất bản theo quy định của pháp luật.  Xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm.  Đầu tư xây dựng, phát triển hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ quản lý nhà nước, chuyển đổi số và phát triển thị trường xuất bản; đầu tư phát triển xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hoạt động xuất bản theo quy định của pháp luật về đầu tư và pháp luật có liên quan; ưu tiên, bố trí quỹ đất cho hoạt động xuất bản.

 Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu để xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm và mua, hỗ trợ chi phí vận chuyển xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, thông tin đối ngoại, ứng phó tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và các nhiệm vụ trọng yếu khác của đất nước; xuất bản phẩm phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số (tiếng Việt và tiếng dân tộc), miền núi, biên giới, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; xuất bản phẩm dành cho trẻ em, người khuyết tật nhìn và các đối tượng yếu thế khác theo quy định của pháp luật.

 Bên cạnh đó, ưu đãi thuế, tín dụng đối với cơ sở in đầu tư đổi mới công nghệ, hiện đại hóa thiết bị, ứng dụng công nghệ xanh, kinh tế tuần hoàn; đối với cơ sở phát hành và doanh nghiệp đầu tư phát triển hạ tầng số, mạng lưới phân phối xuất bản phẩm phục vụ các đối tượng, địa bàn quy định tại khoản 4 Điều này. 

 Ngoài ra, Nhà nước còn hỗ trợ nhà xuất bản mua bản quyền, dịch thuật, biên soạn, xuất bản, phát hành xuất bản phẩm có giá trị phục vụ nhiệm vụ chính trị, phát triển văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, hội nhập quốc tế; hỗ trợ xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số và nâng cao khả năng tiếp cận, khai thác và sử dụng xuất bản phẩm điện tử; hỗ trợ xúc tiến thương mại, truyền thông, quảng bá xuất bản phẩm trong nước và ra nước ngoài.  Đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ làm công tác xuất bản, in và phát hành xuất bản phẩm; thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển hoạt động xuất bản; khuyến khích liên kết giữa cơ sở đào tạo với nhà xuất bản, cơ sở in, cơ sở phát hành trong đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực...

Tổ chức thẩm định  tác phẩm, tài liệu đối với một số nội dung trước khi xuất bản, tái bản

Theo đó, tại Điều 24, Luật quy định tác phẩm, tài liệu phải thẩm định nội dung trước khi xuất bản, tái bản.

Tác phẩm, tài liệu có nội dung về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc thuộc danh mục theo quy định của Chính phủ thì nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản.

Tác phẩm, tài liệu sau đây nếu nội dung có dấu hiệu vi phạm quy định tại khoản 1, Điều 10 của Luật này thì nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản để tái bản: Tác phẩm, tài liệu xuất bản trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945; tác phẩm, tài liệu xuất bản từ năm 1945 đến năm 1954 trong vùng bị tạm chiếm; Tác phẩm, tài liệu xuất bản từ năm 1954 đến ngày 30/4/1975 ở miền Nam Việt Nam không do Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam cho phép; Tác phẩm, tài liệu xuất bản ở nước ngoài.

Quy định về hoạt động xuất bản trên không gian mạng

Tại Điều 45, Luật quy định về điều kiện, yêu cầu đối với xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử và cung cấp dịch vụ trung gian phát hành.

Nhà xuất bản thực hiện xuất bản điện tử khi có đủ các điều kiện sau đây: Có năng lực về thiết bị, công nghệ, nhân lực kỹ thuật để điều hành và quản lý quá trình xuất bản điện tử; Có biện pháp kỹ thuật phù hợp với quy định của pháp luật để ngăn chặn sao chép, can thiệp bất hợp pháp vào nội dung xuất bản phẩm; Có tên miền quốc gia Việt Nam “.vn” theo quy định của pháp luật để thực hiện xuất bản điện tử trên môi trường Internet và hệ thống thông tin;

Trường hợp xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử qua ứng dụng trên thiết bị di động thì ngoài việc tuân thủ các quy định tại các điểm a và điểm b khoản này phải tuân thủ các quy định của pháp luật về quản lý hoạt động thương mại điện tử qua ứng dụng trên thiết bị di động; thực hiện đăng ký hoạt động xuất bản xuất bản phẩm điện tử với Bộ VHTTDL; trường hợp kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử của tổ chức, cá nhân khác phải thực hiện thông báo theo quy định tại khoản 2 Điều này.

Đối với cơ sở phát hành, cá nhân kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử ngoài việc tuân thủ các quy định tại điểm a và điểm b khoản 2, Điều 36 của Luật này phải đáp ứng các yêu cầu: Có năng lực thiết bị, công nghệ, nhân lực kỹ thuật để điều hành và quản lý quá trình phát hành xuất bản phẩm điện tử; Có tên miền quốc gia Việt Nam “.vn” trong trường hợp hoạt động kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử trên môi trường Internet và hệ thống thông tin; Xuất bản phẩm điện tử được phát hành phải có nguồn gốc hợp pháp hoặc được phát hành theo quyết định phát hành của giám đốc nhà xuất bản;  Phải đáp ứng các yêu cầu tại điểm a và điểm b khoản này trước khi thực hiện thông báo hoạt động kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử với Bộ VHTTDL…

Tại Điều 50, Luật quy định trách nhiệm của nhà xuất bản, tổ chức, cá nhân phát hành, nhập khẩu xuất bản phẩm điện tử cung cấp dịch vụ trung gian phát hành xuất bản phẩm.

Về trách nhiệm của nhà xuất bản phải thực hiện quy định tại các điều 18, 21, 22, 23, 24, 27, 45, 46, 47, 48, 49 và 52 của Luật này; Bảo đảm nội dung xuất bản phẩm điện tử được phát hành đúng với nội dung xuất bản phẩm điện tử nộp lưu chiểu; thực hiện lưu trữ, quản lý và bảo đảm khả năng truy xuất dữ liệu xuất bản phẩm điện tử phục vụ công tác quản lý nhà nước;

Đối với xuất bản phẩm đã được xuất bản hợp pháp chuyển sang hình thức xuất bản phẩm điện tử, việc ra quyết định xuất bản, quyết định phát hành và nộp lưu chiểu xuất bản phẩm điện tử thực hiện theo quy định của Luật này.

Đồng thời, thực hiện các biện pháp kỹ thuật ngăn chặn việc can thiệp vào nội dung xuất bản phẩm hoặc gỡ bỏ xuất bản phẩm vi phạm pháp luật theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Dừng phát hành xuất bản phẩm khi có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; Kiểm tra, giám sát nội dung xuất bản phẩm liên kết và thiết lập hệ thống giám sát hoạt động phát hành trên môi trường số; Không được sao chép, số hóa, lưu trữ, truyền đưa, phát tán hoặc phát hành xuất bản phẩm trên môi trường điện tử, nền tảng số vi phạm quy định của pháp luật về xuất bản và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân phát hành xuất bản phẩm điện tử, phải thực hiện quy định tại các điều 23, 45, 46, 47 và 49 của Luật này; thực hiện đúng nội dung bản mẫu đã được tổng giám đốc hoặc giám đốc nhà xuất bản ký duyệt; thực hiện các biện pháp kỹ thuật ngăn chặn việc can thiệp vào nội dung xuất bản phẩm hoặc gỡ bỏ xuất bản phẩm vi phạm pháp luật theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền và phối hợp cung cấp thông tin, dữ liệu liên quan phục vụ công tác quản lý nhà nước; Dừng phát hành xuất bản phẩm điện tử khi có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. 

Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức phát hành xuất bản phẩm điện tử là tài liệu không kinh doanh: Thực hiện đúng quy định tại Điều 46 của Luật này và các điểm b, c và d khoản 2 Điều này; Thực hiện đúng văn bản chấp thuận của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả; Chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc phát hành xuất bản phẩm điện tử, đồng thời thực hiện lưu trữ và cung cấp dữ liệu phát hành theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. 

Trách nhiệm của cá nhân kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử:, phải thông báo với Bộ VHTTDL trước khi hoạt động, chấm dứt hoạt động kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử; Thực hiện hoạt động kinh doanh đúng nội dung đã thông báo với Bộ VHTTDL; Có hóa đơn, chứng từ hoặc tài liệu chứng minh nguồn gốc xuất xứ của xuất bản phẩm điện tử được kinh doanh; Không kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 10 của Luật này và xuất bản phẩm điện tử thuộc loại không kinh doanh; Xuất trình các giấy tờ, tài liệu quy định tại điểm c khoản này với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền; Ngăn chặn, gỡ bỏ xuất bản phẩm điện tử có nội dung vi phạm theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền và cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước…

Luật Xuất bản có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.