Năm 2025, sân khấu TP.HCM hiện lên như một bức tranh đa sắc: sôi động nhưng không kém phần thách thức; tràn đầy năng lượng trẻ nhưng vẫn lắng lại trong những nỗ lực bảo tồn giá trị truyền thống, đồng thời mạnh mẽ đổi mới để chinh phục công chúng trẻ.

Mấy năm trước, sân khấu TP.HCM trải qua giai đoạn khó khăn, khi thói quen giải trí dịch chuyển mạnh mẽ sang phim ảnh, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến - những lựa chọn gần như mặc định của giới trẻ. Sân khấu xã hội hóa vốn được xem là “linh hồn” của đời sống kịch phía Nam, đối mặt hàng loạt áp lực: vận hành, nhân sự, chi phí và doanh thu. Nhưng năm 2025, sân khấu TP.HCM cho thấy một sức sống mới mạnh mẽ, sáng tạo và đa dạng cùng nỗ lực của những người làm nghề.

Kịch nói xã hội hóa - động lực sáng tạo của sân khấu TP.HCM

TP.HCM tiếp tục là “cái nôi” của Kịch nói với mạng lưới sân khấu xã hội hóa như Hoàng Thái Thanh, 5B, Hồng Vân, Idecaf, Hồng Hạc, Quốc Thảo, Xóm Kịch, Thế Giới Trẻ, Nhà hát Thế Giới Trẻ, Sân khấu Mới… Năm 2025 nhiều sân khấu đổi mới nội dung và cách kể chuyện, chú trọng dàn dựng, diễn xuất để tạo tác phẩm chỉn chu, giàu chiều sâu, thu hút khán giả, đặc biệt là giới trẻ.

Các sân khấu kịch nói không còn bó hẹp trong mô típ gia đình - tâm lý, mà mở rộng sang đời sống đô thị, công nghệ, trinh thám, thriller, sci-fi với nhịp kể hiện đại, trực tiếp phản ánh đời sống giới trẻ, khai thác áp lực nghề nghiệp, khủng hoảng tuổi trưởng thành, mối quan hệ xã hội số hay cân bằng giữa công việc và gia đình. Đạo diễn Thành Hội nhận định: “Người xem bây giờ rất tinh. Họ đòi hỏi chiều sâu cảm xúc lẫn tính thời sự.”

Năm 2025, dòng kịch kinh dị - trinh thám lên ngôi với Suối linh hồn, 3D Cung tâm kế, Phục Diện Pháp Y, Truy tâm, Oán linh nhi, Những con ma nhà hát...khai thác nhịp dựng nhanh, âm thanh và ánh sáng hiệu quả. Hài kịch nổi bật với Cái gì vui vẻ mình ưu tiên, Ngôi nhà trong mây, Ngũ quý tương phùng, Ngày mai người ta lấy chồng, Náo loạn tiếu lâm đường, Đảo hoa hậu, Quạ hồng tung cánh, Hồn ai nấy giữ...

Kịch tâm lý - tình cảm vẫn hút khán giả qua Ghen, Dâu ngọt, Chạy đến ngày hôm qua, Cô giáo Duyên, Nơi kết thúc bắt đầu, Một mối tình... Kịch chuyển thể và làm mới kịch kinh điển tiếp tục được quan tâm: Hạc Vỹ Lan, Bóng ma rạp hát Lệ Hoa, 30 năm sau, Bút máu ...hòa hợp tinh hoa cũ/chất văn học với hơi thở hiện đại. Đặc biệt, Dưới bóng giai nhân (cảm tác từ Truyện Kiều) được dàn dựng rất công phu trong từng phân cảnh từ âm thanh, ánh sáng, âm nhạc, lời thoại, nét diễn xuất, trang phục... 

Dù ưu tiên doanh thu, sân khấu xã hội hóa vẫn mạnh dạn đầu tư vở diễn lịch sử: Đức Thượng công Tả quân Lê Văn Duyệt - Người mang 9 án tử, Bí mật vườn Lệ Chi, Nữ sĩ Hồ Xuân Hương...Tại Liên hoan Nghệ thuật sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc về Hình tượng người chiến sĩ Công an lần V, sân khấu TP.HCM có Một cuộc chiến khác, Sâu đêm, Cuộc đoàn tụ cảm xúc, Viên đạn bọc đường thể hiện chất chính luận cao và giàu cảm xúc.

Giữ hồn cốt dân tộc trong dòng chảy đổi mới của sân khấu đô thị

Trong năm 2025, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang cùng các sân khấu xã hội hóa đồng loạt đẩy mạnh chiến lược bảo tồn - đổi mới, hướng Cải lương tới công chúng trẻ. Các vở kinh điển như Giấc mộng đêm xuân, Sấm vang dòng Như Nguyệt, Hồn thơ ngọc được nâng tầm chuẩn mực biểu diễn. Bản dựng mới Bức ngôn đồ Đại Việt, Gánh cỏ sông Hàn, Câu thơ yên ngựa, Tiếng hò sông Hậu vẫn giữ trọn tinh hoa/linh hồn truyền thống nhưng kết hợp trình chiếu, ánh sáng LED, mapping, múa đương đại và âm nhạc dân gian, màu sắc hiện đại ...mở hướng tiếp cận “đa vùng - đa bản sắc”, giúp Cải lương chạm đến nhiều lớp khán giả hơn.

Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM phát huy thế mạnh với các vở lịch sử (Anh hùng, Hiền thần) và rất tích cực đưa hát Bội trở thành sản phẩm văn hóa du lịch gắn với trình diễn đường phố, bảo tàng, di tích và tour nội đô... Mừng nhất là khán giả trẻ đang quay trở lại. Các buổi diễn kết hợp talkshow, giao lưu nghệ sĩ, workshop tìm hiểu Cải lương/hát Bội thu hút rất đông học sinh- sinh viên và người yêu văn hóa, du khách quốc tế...cho thấy nghệ thuật dân tộc không chỉ được bảo tồn mà đang hòa vào nhịp sống hôm nay.

Xây dựng thế hệ khán giả mới từ sân khấu thiếu nhi và học đường

Sau thời gian gián đoạn, kịch thiếu nhi đã trở lại mạnh mẽ. Tại nhiều sân khấu như Idecaf, 5B, Trương Hùng Minh… suất diễn thiếu nhi đã trở thành hạng mục không thể thiếu. Sân khấu Ban Mai cùng nhiều đơn vị Rối - Xiếc cũng mở rộng hoạt động, tiếp tục khẳng định sức hút ngày càng tăng của nghệ thuật dành cho trẻ em. Những vở như Colora - Xứ sở rực rỡ, Đại náo Long cung, Biệt đội gà vịt, Bộ lạc nanh trắng, Tấm Cám đại chiến… cho thấy các đơn vị biểu diễn rất chú trọng phục vụ khán giả gia đình và trẻ em - nhóm công chúng có nhu cầu “vừa giải trí, vừa giáo dục” với những đề tài về kỹ năng, STEM, bảo vệ môi trường, an toàn mạng hay phát triển cảm xúc - tâm lý trẻ em. Đặc biệt, Vùng đất kỳ bí - vở Kịch xiếc đạt đến 300 suất diễn hay Ngày xửa ngày xưa 36: Hậu duệ Thần Mặt Trời, Cuộc phiêu lưu vào Vương quốc tâm hồn... đều gây ấn tượng bởi cách kết hợp tương tác, âm nhạc, vũ đạo và công nghệ.

Song song đó, sân khấu học đường rất được quan tâm. Nhiều trường học và tổ chức xã hội đặt hàng các vở kịch về tâm lý tuổi teen, bạo lực học đường, môi trường, trí tuệ nhân tạo… Các suất diễn/ chương trình quảng bá nghệ thuật truyền thống (hát Bội, Cải lương) dành cho học sinh - sinh viên tăng đáng kể, góp phần bồi dưỡng thế hệ khán giả mới và giữ vững vai trò “giáo dục- giải trí - cộng đồng” của sân khấu.

Mở rộng biên độ sáng tạo - con đường tất yếu của sân khấu hiện đại

Sân khấu TP.HCM năm 2025 rất tích cực đổi mới ngôn ngữ và mô hình dàn dựng, hướng tới nhu cầu thưởng thức đa tầng và giàu trải nghiệm của công chúng hiện đại. Các vở diễn tham gia Liên hoan Quốc tế Sân khấu Thử nghiệm 2025 là minh chứng rõ nét cho tinh thần thử nghiệm mới lạ. Trong đó Nguyệt hạ (Huy chương Vàng) dùng LED, kết hợp đối thoại giữa người hiện đại và Tuồng cổ, diễn viên vừa diễn xuất, vừa ca - múa - thoại song ngữ Anh - Việt. Ảo quan tối giản thoại, nhấn mạnh hình thể, múa và hiệu ứng thị giác - âm nhạc để nói về trầm cảm và đứt gãy kết nối các thế hệ. Cơn hồng thủy gây bất ngờ với sân khấu xoay; Hồn thơ ngọc kết hợp Cải lương, hát Bội, âm nhạc hiện đại và dàn đồng ca hơn 50 diễn viên, tạo nên vở “Opera phương Đông” hoành tráng; Sơn hà khai thác độc diễn, kết hợp nhạc cụ dân tộc và phương Tây cùng hiệu ứng laser, LED - Gauze...

Công nghệ ngày càng thâm nhập sâu vào mọi loại hình sân khấu TP.HCM. Nhiều sân khấu tư nhân như Trương Hùng Minh, Hồng Vân, 5B... ra mắt vở kết hợp công nghệ, ánh sáng điện ảnh, nhạc sống và dance theatre. Một số đơn vị thử nghiệm immersive theatre, tích hợp AR, cho khán giả chọn diễn biến qua ứng dụng, phù hợp với “thế hệ trải nghiệm”. Vở Cải lương San hô đỏ dùng màn hình 3D tái hiện không gian biển đảo, Đức Thượng công Tả quân Lê Văn Duyệt ứng dụng hiệu ứng thị giác để bối cảnh lịch sử sống động. Một số nhóm kịch chọn không gian cà phê, gallery, blackbox hay sân khấu mini để tạo trải nghiệm phi truyền thống, giúp khán giả gần gũi nghệ sĩ. Sự đổi mới này không chỉ nâng cao trải nghiệm, mà còn giữ vững bản chất sân khấu: câu chuyện, cảm xúc và sức mạnh diễn xuất.

Sự tiếp nối thế hệ và nguồn lực trẻ của sân khấu TP.HCM

Sân khấu TP.HCM năm nay nổi bật còn nhờ sự trở lại của các nghệ sĩ kỳ cựu và sự tham gia mạnh mẽ của lớp trẻ. Nghệ sĩ lớn tuổi giữ chiều sâu nghề nghiệp, trong khi lớp trẻ mang đến sự táo bạo, tinh thần thử nghiệm.

Bên cạnh các đạo diễn kỳ cựu như Hoa Hạ, Quang Thảo, Thành Lộc, Lê Nguyên Đạt...cũng tiên phong đổi mới kết hợp truyền thống và hiện đại...các đạo diễn trẻ như An Huy (vở Nơi kết thúc bắt đầu), Thanh Bình - Ngọc Giàu - Bảo Châu (Hiền thần), Công Hiển (Chạy đến ngày hôm qua), Hoàng Hải (Đứt dây tơ chùng), Tâm Anh (Cái gì vui vẻ thì mình ưu tiên), Huỳnh Nhu (Cây bút thần ), Trần Tuấn Kiệt (Đẹp bất chấp), Ngọc Duyên (30 năm sau), Thạch Thảo (Sơ hở là yêu)... mang đến tư duy sân khấu hiện đại, thể nghiệm dàn dựng mới, khai thác ánh sáng - âm nhạc - không gian theo phong cách điện ảnh, giúp sân khấu trẻ trung, tươi mới và gần gũi với khán giả trẻ.

Được dìu dắt bởi các nghệ sĩ “bảo chứng phòng vé” như NSƯT Thành Lộc, NSND Mỹ Uyên, NSƯT Minh Nhí, Việt Hương, NSND Hồng Vân, Thanh Thủy, Đại Nghĩa…lớp diễn viên trẻ tại Thiên Đăng, Quốc Thảo, Hồng Vân, 5B, Thế Giới Trẻ, Trần Hữu Trang, Hát bội ...đang dần khẳng định bản lĩnh, diễn chắc tay, sáng sân khấu, có nội lực và tinh thần cầu tiến.

Chuyên nghiệp hóa truyền thông - chìa khóa giữ chân khán giả

Năm 2025, sân khấu TP.HCM ghi nhận tỷ lệ lấp đầy ghế tăng rõ rệt, nhất là vào cuối tuần và với các vở có chủ đề gia đình, nghệ sĩ nổi bật hoặc được lan truyền mạnh trên mạng xã hội. Khán giả trở lại rạp không còn vì thói quen mà vì nhu cầu trải nghiệm trực tiếp - điều nền tảng số khó thay thế.

Sự chuyên nghiệp hóa trong truyền thông được xem là yếu tố quan trọng giúp sân khấu tiếp cận nhóm khán giả trẻ. Các sân khấu đầu tư bài bản vào trailer, video hậu trường, poster chuẩn hóa, nội dung TikTok/YouTube, hợp tác KOL, chạy quảng cáo theo từng giai đoạn bán vé. Một số đơn vị thử nghiệm livestream trả phí phiên bản thu hình.

Hệ thống bán vé online trở thành chuẩn mới, đóng góp 30-40% doanh thu vé. Các gói ưu đãi sinh viên, combo gia đình, nhắc lịch diễn, cộng đồng fan, workshop giao lưu… giúp tăng tương tác và giữ chân người xem. Sân khấu biết cách truyền thông mạng xã hội tốt hơn với những clip thoại bắt trend, hậu trường vui nhộn... kéo người xem đến rạp. Các vở như Tấm Cám đại chiến, Thân sâu hồn bướm là ví dụ điển hình khi tạo hiệu ứng mạnh trên TikTok, giúp sân khấu đạt doanh thu ổn định và mở rộng tệp khán giả.

Thay lời kết

Năm 2025, sân khấu TP.HCM vẫn tiếp tục đối mặt nhiều thách thức. Nguồn kịch bản mới chất lượng, mang hơi thở đương đại và tính đột phá vẫn khan hiếm, buộc nhiều đơn vị phải tái sử dụng tác phẩm cũ hoặc phóng tác kịch bản nước ngoài. Không ít sân khấu xã hội hóa thiếu điểm diễn cố định, khiến ê-kíp khó làm chủ không gian, âm thanh, ánh sáng, dẫn đến nhiều ý tưởng sáng tạo bị bó hẹp. Thị trường vẫn phụ thuộc mùa cao điểm như lễ, Tết và cuối tuần. Dù lượng khán giả tăng trở lại, việc khôi phục thói quen “đi xem sân khấu” vẫn đòi hỏi chiến lược truyền thông dài hơi. Các đơn vị xã hội hóa muốn đổi mới/ đầu tư vở lớn phải cân nhắc bài toán kinh phí trong khi doanh thu/suất diễn xoay vòng còn thấp. Đội ngũ nghệ sĩ trẻ đông nhưng chưa nhiều gương mặt đủ độ chín để đảm trách vai dài hơi. Vì vậy, nhu cầu đào tạo bài bản trở nên cấp thiết, không chỉ cho diễn viên mà còn cho lực lượng thiết kế mỹ thuật, kỹ thuật âm thanh, ánh sáng và nhân sự marketing...

ĐAN KHANH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 629, tháng 12-2025