Giữ trọn niềm đam mê
Trong kho tàng văn hóa dân gian xứ Thanh, hát Chèo phổ biến ở nhiều làng quê, âm thầm lưu truyền qua các thế hệ, là món ăn tinh thần được người dân yêu thích. Dù vậy, ở mỗi địa phương, Chèo lại có “màu sắc” khác nhau, tạo nên nét riêng đặc sắc... Giữa những ngày Xuân, cùng với lễ hội truyền thống, tiếng trống Chèo náo nức, lời hát “í ơi, tang tình” lại rộn vang khắp miền quê Thanh.
Xã Tây Đô là một trong những địa phương có phong trào hát Chèo nổi tiếng của mảnh đất xứ Thanh. Từ lâu, người dân nơi đây luôn dành cho môn nghệ thuật này niềm yêu mến đặc biệt. Một câu Chèo cũng làm mái đình nghiêng ngả, câu “ới a” lơi lả cả trời chiều... Hiếm có vùng quê nào như xã Tây Đô lại thấm đẫm những làn điệu Chèo mượt mà, đằm thắm, thiết tha đến vậy. Với người dân ở thôn Xuân Áng, xã Tây Đô, Chèo là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần. Hát Chèo đã có từ rất lâu, bản thân người dân nơi đây cũng không nhớ chính xác, chỉ biết rằng mỗi người dân trong thôn sinh ra, lớn lên đã gắn liền với những làn điệu Chèo mượt mà, đằm thắm, trữ tình ấy. Trước đây, hát Chèo thường được người dân biểu diễn hàng đêm tại sân đình và tại các sự kiện của thôn. Cũng nhờ những lần được đi xem biểu diễn Chèo mà bao thế hệ người dân nơi đây cũng biết hát chèo, gắn bó và thêm yêu nghệ thuật Chèo. Bởi vậy, để gìn giữ và đưa nghệ thuật Chèo ngày càng khẳng định được vị trí, sức sống trong cộng đồng, năm 2001, những người yêu Chèo trong thôn đã thành lập CLB Chèo Xuân Áng. Bà Hà Thị Điền, Chủ nhiệm CLB Chèo Xuân Áng cho biết: “Bản thân tôi cũng sinh ra và lớn lên giữa những làn điệu dân ca ngọt ngào, nên những lời ngân nga của các làn điệu Chèo thấm sâu vào tâm hồn từ lúc nào không hay. Tôi đã dành trọn tình yêu cho nghệ thuật Chèo; tham gia sáng tác kịch bản, đạo diễn và cũng là diễn viên đóng nhiều vai diễn như, dì ghẻ trong vở Tấm Cám, Thị Mầu trong Quan Âm Thị Kính, bà Nghị Quế trong vở chị Dậu... Điều đáng mừng là, hiện nay tình yêu với nghệ thuật Chèo không chỉ ở người trung, cao tuổi mà còn được truyền sang những người trẻ tuổi.
Các câu lạc bộ (CLB) nghệ thuật dân gian đã trở thành sân chơi tinh thần không thể thiếu của người dân quê sau những ngày làm việc vất vả, mệt nhọc. Từ đây, các CLB lại cống hiến những hạt nhân văn nghệ xuất sắc cho những cuộc thi, những cuộc Liên hoan văn hóa văn nghệ quần chúng do tỉnh tổ chức. Những khuôn mặt đã ghi dấu thời gian. Những đôi bàn tay chai sần bởi công việc đồng áng. Giọng hát cũng không được trong trẻo, thánh thót như diễn viên chuyên nghiệp. Thế nhưng, tâm hồn các nghệ sỹ dân gian vẫn thăng hoa trong từng vở diễn. Những người nông dân mê văn nghệ, những con người của ruộng đồng đang cố gắng bảo tồn nghệ thuật truyền thống. Và điều đáng trân trọng ở những người nông dân chất phác này, là họ đang lặng thầm bảo tồn giá trị vĩnh hằng của nền nghệ thuật dân tộc, đồng thời góp phần quan trọng xây dựng nếp sống văn hóa ở địa phương. Trong suốt hàng trăm năm lịch sử, những chiếu Chèo đã từng làm chao đảo các sân đình trong những dịp hội hè của người dân nơi đây. “Chẳng thèm ăn chả ăn nem/ Thèm no cơm tẻ, thèm xem hát Chèo”.
Bảo tồn và phát huy nghệ thuật Chèo
Đến xã Tây Đô, du khách sẽ được hòa mình trong không gian văn hóa thấm đẫm hồn dân tộc, được tham quan, khám phá Di sản Văn hóa Thế giới Thành nhà Hồ. Nơi đây, mỗi thôn, làng đều có từ 1 đến 2 đội văn nghệ truyền thống. Ngay cả trong những lúc lao động, các “nghệ sỹ làng” vẫn tranh thủ nghe các làn điệu cổ qua radio để học theo. Dẫu còn phải bươn chải với nỗi lo cơm áo, vướng bận việc ruộng đồng, nhà cửa nhưng họ vẫn chuyên tâm luyện tập. Và chính tình yêu với nghệ thuật giúp cho những người nông dân có được đời sống tinh thần nhẹ nhõm vui tươi, công việc bớt phần nặng nhọc, cuộc sống thanh thản hơn. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ cũng động viên, khích lệ bà con hăng say lao động sản xuất, thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội trên địa bàn.
Mỗi du khách đến với mảnh đất Tây Đô không chỉ được ngắm nhìn kiến trúc thành đá kỳ vĩ, cổ kính mà còn được thưởng thức món “đặc sản tinh thần”, đó chính là những lời ca tiếng hát của người dân quê. Đây cũng là yếu tố góp phần thu hút du khách đến tham quan Thành nhà Hồ và các thắng tích trên địa bàn xã ngày càng nhiều hơn. Những CLB văn hóa, văn nghệ ở miền quê di sản này ra đời và phát triển đang làm cho đời sống văn hóa cơ sở ngày càng thêm phong phú. Bên cạnh sự ồn ào, náo nhiệt của cuộc sống hiện đại thì những nghệ sỹ đồng quê với tâm huyết, với sự cống hiến của mình, đang làm cho dòng chảy văn hóa trên vùng đất di sản được tiếp nối, thấm đẫm tình yêu cuộc sống, yêu quê hương, cùng tình cảm giản dị mà ấm áp, chân tình của đất và người nơi đây.
Tây Đô chỉ là một trong số hàng trăm CLB Chèo trên khắp mọi miền quê Thanh. Cùng với các loại hình văn hóa dân gian, điệu Chèo được cất lên không chỉ làm phong phú thêm đời sống tinh thần cho người dân mà còn tạo nên nét đẹp văn hóa đặc sắc của mỗi làng quê. Trong những ngày Xuân ấm áp, cùng với tiếng trống hội giục giã ngoài đình, đền của làng, tiếng hát Chèo vang lên khiến lòng người rộn ràng, tươi vui biết bao...
Bài và ảnh: LÊ HƯỜNG
Nguồn: Tạp chí VHNT số 637, tháng 3-2026
