Từ tầm nhìn chính sách đến yêu cầu phát triển con người
Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước. Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và sự biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn gắn với năng lực sáng tạo, sức mạnh nội sinh và khả năng phát triển bền vững của mỗi địa phương.
Đối với Thái Nguyên, tinh thần ấy có ý nghĩa đặc biệt khi tỉnh bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian văn hóa mở rộng, quy tụ nhiều lớp trầm tích lịch sử, di sản và bản sắc đa tộc người. Từ những địa chỉ ghi dấu lịch sử cách mạng đến văn hóa trà, nghệ thuật dân gian và đời sống cộng đồng, nguồn lực văn hóa của tỉnh hiện diện sinh động trong tri thức, lối sống và ứng xử được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Cụ thể hóa định hướng chiến lược, ngày 10/12/2025, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Đề án số 18-ĐA/TU về “Phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026-2030”. Đề án xác định mục tiêu xây dựng con người Thái Nguyên phát triển toàn diện, có tri thức, nhân ái, trách nhiệm, kỷ luật, năng động, sáng tạo và khát vọng cống hiến; đồng thời bảo tồn, phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch và kinh tế - xã hội.
Về thể chế và chính sách, HĐND tỉnh đã ban hành hệ thống nghị quyết làm cơ sở pháp lý và bảo đảm nguồn lực. Tiêu biểu như Nghị quyết 43/2025/NQ-HĐND hỗ trợ các câu lạc bộ nghệ thuật dân gian; Nghị quyết 17/2026/NQ-HĐND (ngày 9/6/2026) quy định nguyên tắc phân bổ vốn Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035; và Nghị quyết 76/2026/NQ-HĐND (ngày 13/8/2026) về hỗ trợ phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030.

Trong Chương trình mục tiêu quốc gia, Thái Nguyên đề xuất 12 dự án với tổng nguồn vốn 2.291 tỷ đồng, ưu tiên tôn tạo hai di tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa và ATK Chợ Đồn, hướng tới kỷ niệm 80 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng về ATK lãnh đạo cuộc kháng chiến (5/1947–5/2027). Việc ban hành đồng bộ các chính sách thể hiện tư duy quản lý văn hóa mới: không dừng lại ở việc tổ chức sự kiện hay xây dựng công trình, mà kiến tạo môi trường để con người học hỏi, sáng tạo và trưởng thành.
Khi văn hóa hiện diện trong đời sống cộng đồng
Một chủ trương chỉ thực sự đi vào đời sống khi được cụ thể hóa bằng những mô hình nhận diện được tại cơ sở. Tại Thái Nguyên, quá trình triển khai Đề án 18 bước đầu lan tỏa qua các chương trình hướng tới cộng đồng dân cư và thế hệ trẻ.
Điểm sáng rõ nét là công tác phát triển thiết chế văn hóa cơ sở. Nhằm tối ưu hóa nguồn lực sau sắp xếp đơn vị hành chính, từ tháng 5/2026, toàn bộ 92 xã, phường trên địa bàn tỉnh đã đồng loạt triển khai mô hình Điểm thư viện và Trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng gắn với chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Mô hình tận dụng linh hoạt nhà văn hóa thôn, trụ sở cũ, trường học và trạm y tế. Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đã luân chuyển 1.700 bản sách (900 đầu sách) tới các điểm thư viện cơ sở, hỗ trợ kết nối phần mềm tra cứu thư viện số, đồng thời tạo ra không gian chăm sóc sức khỏe, kết nối cộng đồng.

Sức sống văn hóa cơ sở còn được minh chứng qua các hoạt động phong trào, cuộc thi quần chúng. Liên hoan các câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật, thể thao cấp xã, phường năm 2026 quy tụ gần 1.500 nghệ nhân, diễn viên từ 40 câu lạc bộ. Hay Cuộc thi sáng tác tranh thiếu nhi và Triển lãm tranh thiếu nhi tỉnh Thái Nguyên năm 2026 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức đã có gần 700 tác phẩm đủ điều kiện đưa vào chấm giải. Với chủ đề đa dạng từ quê hương, lịch sử đến gia đình, môi trường và những hành động đẹp trong xã hội, hoạt động góp phần đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với trẻ em, nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ và tình yêu quê hương từ những trải nghiệm đời thường.
Di sản và bản sắc - nền tảng bồi đắp sức mạnh con người
Thái Nguyên xác định bảo tồn và phát huy di sản cần được đặt trong mối quan hệ với giáo dục, sáng tạo và đời sống cộng đồng. Đây là vùng đất gắn với truyền thống cách mạng Việt Bắc, đồng thời lưu giữ kho tàng di sản đa dạng, từ thực hành Then của người Tày, Nùng đến văn hóa trà, các loại hình dân ca, dân vũ và tri thức dân gian của cộng đồng các dân tộc.

Trong Đề án 18, tỉnh Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030 thực hiện số hóa 100% hồ sơ khoa học của các di tích đã được xếp hạng và hồ sơ khoa học của các di sản văn hóa phi vật thể được ghi danh ở cấp quốc gia, quốc tế. Cùng với đó là nhiệm vụ hỗ trợ các mô hình câu lạc bộ thực hành, truyền dạy và bảo tồn di sản; bồi dưỡng đội ngũ cán bộ văn hóa, nghệ nhân và người có uy tín trong cộng đồng.
Khi di sản được tiếp nối, sáng tạo được khuyến khích, cơ hội thụ hưởng văn hóa được mở rộng và các chuẩn mực ứng xử trở thành một phần của đời sống thường nhật, văn hóa mới thực sự thấm sâu vào cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để sức mạnh con người Thái Nguyên được bồi đắp từ bên trong, góp phần tạo nên động lực phát triển bền vững cho tỉnh trong giai đoạn mới.
Thảo Anh