Từ di sản dân tộc đến “sức mạnh mềm” quốc gia

Thế giới ngày nay chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ của các phương thức ngoại giao, trong đó văn hóa đóng vai trò cốt lõi để các quốc gia gia tăng ảnh hưởng và định vị thương hiệu. Trong bối cảnh đó, Võ cổ truyền Việt Nam mang trong mình tiềm năng to lớn để trở thành một “đại sứ văn hóa” đặc biệt của đất nước.

Không đơn thuần là hệ thống kỹ năng chiến đấu hay phương pháp rèn luyện thể chất, Võ cổ truyền là nơi kết tinh triết lý nhân sinh, đạo lý làm người và tâm hồn của dân tộc Việt Nam. Những giá trị này biến võ thuật từ một công cụ tự vệ trở thành phương tiện bảo vệ lẽ phải, rèn luyện nhân cách và gìn giữ tinh thần thượng võ. Nhìn từ góc độ “sức mạnh mềm”, sự lan tỏa của văn hóa võ thuật góp phần trực tiếp vào việc củng cố “thương hiệu quốc gia”. Theo đánh giá của tổ chức tư vấn định giá thương hiệu quốc gia hàng đầu thế giới Brand Finance, giá trị thương hiệu quốc gia của Việt Nam vào năm 2025 đạt mức 519,6 tỉ USD. Con số này giúp Việt Nam xếp thứ 32 trên toàn thế giới, đánh dấu mức tăng trưởng ấn tượng hơn 200 tỉ USD so với thời điểm năm 2020. Những dữ liệu này là minh chứng rõ nét cho thấy vai trò ngày càng thiết yếu của văn hóa, trong đó có thể thao truyền thống, trong quá trình nâng tầm vị thế quốc gia trên bản đồ thế giới.

Vì vậy, việc đưa Võ cổ truyền vươn tầm thế giới không chỉ là nhiệm vụ của ngành TDTT, mà còn là chiến lược ngoại giao văn hóa, đòi hỏi năng lực “kể chuyện quốc gia” (National Storytelling) một cách bài bản, chuyên nghiệp và có định hướng rõ ràng.

Những bước tiến đáng ghi nhận trong hội nhập

Hành trình quốc tế hóa của Võ cổ truyền Việt Nam trong thập kỷ qua đã ghi nhận những cột mốc mang tính bản lề. Một trong những dấu mốc quan trọng nhất phải kể đến là việc thành lập Liên đoàn thế giới Võ cổ truyền Việt Nam (WFVV) vào năm 2015. Kể từ khi ra đời, mạng lưới của WFVV đã không ngừng mở rộng. Tính đến nay, Võ cổ truyền Việt Nam đã thiết lập được mạng lưới hoạt động tại hơn 50 quốc gia khác nhau. Hơn thế nữa, các phong trào và hoạt động của Võ cổ truyền đã được quảng bá rộng rãi tới hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu.

Những thành tựu ban đầu này phần lớn xuất phát từ những nỗ lực tự thân của các cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Theo Phó Cục trưởng Cục TDTTVN Nguyễn Hồng Minh, con đường lan tỏa Võ cổ truyền ra quốc tế trong thời gian qua chủ yếu phụ thuộc vào các kiều bào. Những người yêu võ thuật mang theo kỹ năng từ các môn phái khác nhau sang các quốc gia sở tại, từ đó tự gây dựng cơ sở, mở võ đường và truyền bá văn hóa Việt Nam tới bạn bè quốc tế.

Mặc dù đã có sự hiện diện tại nhiều quốc gia, nhưng hiện tại Võ cổ truyền Việt Nam trên trường quốc tế vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Quá trình phát triển đang bộc lộ những lực cản khiến bộ môn này chưa thể tạo ra sức bật tương xứng với bề dày lịch sử và tiềm năng vốn có.

 Phó Cục trưởng Nguyễn Hồng Minh đã thẳng thắn chỉ ra rằng, Việt Nam hiện tại chưa có được một chiến lược tổng thể và cách làm bài bản để phát triển võ thuật như những gì Hàn Quốc và Nhật Bản đã làm thành công. Theo ông, đặc thù lớn nhất của Võ cổ truyền Việt Nam là có quá nhiều môn phái khác nhau. Chính vì đặc tính này, sự phát triển của môn võ ở các quốc gia khác trở nên thiếu tính đồng nhất. Khi các võ sư, kiều bào mang các hệ phái khác nhau đi truyền bá tự phát, hình ảnh của Võ cổ truyền Việt Nam bị phân tán, thiếu một quy chuẩn chung để cộng đồng quốc tế dễ dàng nhận diện và tham gia tập luyện bài bản. Theo ông, để đạt được độ “phủ sóng” mạnh mẽ, các môn võ lớn trên thế giới đều cần một quá trình dài lâu. Lịch sử ghi nhận Karatedo đã du nhập vào lãnh thổ Việt Nam từ những năm 1940. Tương tự, môn Taekwondo đã xuất hiện tại Việt Nam từ năm 1962. Môn võ Pencak Silat của Indonesia cũng được du nhập vào Việt Nam từ năm 1989. Ðiều này cho thấy, Võ cổ truyền Việt Nam cũng cần một lộ trình dài hạn, bền bỉ và không thể nóng vội. (1)

Ðề án “Bảo tồn và phát triển Võ cổ truyền Việt Nam đến năm 2020” ban hành theo Quyết định số 10/QÐ-BVHTTDL, ngày 3/4/2014  của Bộ VHTTDL đã thu được kết quả trong việc bảo tồn lò võ và bài quyền cổ, nhưng để vươn tầm quốc tế, hệ thống này cần được nâng cấp toàn diện.

Giải pháp đồng bộ và hệ thống hóa

Việc đưa Võ cổ truyền Việt Nam ra thế giới cần được chuyển hóa thành các giải pháp chính sách, kỹ thuật và truyền thông cụ thể. Chiến lược này cần phải tiến hành đồng bộ với 4 trụ cột cơ bản.

 Hoàn thiện thể chế và xây dựng Chiến lược quốc gia về phát triển võ thuật

Ðể Võ cổ truyền thực sự cất cánh, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo nền tảng, cần phải xây dựng một chiến lược có tính tổng thể, được thực hiện dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chính phủ. Chiến lược này yêu cầu sự tham gia và phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ, ngành và các địa phương trên cả nước.

Một trong những nhiệm vụ cốt lõi là phải phát triển phong trào tập luyện và thi đấu rộng khắp, đặc biệt ưu tiên triển khai ngay trong hệ thống trường học các cấp giống như phương thức mà nhiều nước trên thế giới đã làm.

Nhà nước cần bố trí nguồn lực tài chính, đồng thời phối hợp chặt chẽ để thiết lập các cơ sở đào tạo Võ cổ truyền mang tính chất chính thống ở nước ngoài.

Ðội ngũ nhân lực cũng cần được quy hoạch rõ ràng thông qua việc đào tạo các võ sư có đủ trình độ chuyên môn, đảm nhận sứ mệnh truyền dạy những giá trị tinh hoa của võ thuật dân tộc.

Chuẩn hóa hệ thống kỹ thuật và quy chuẩn thi đấu quốc tế

Căn nguyên của việc Võ cổ truyền chậm phổ cập tại các đấu trường thể thao quốc tế nằm ở sự thiếu đồng bộ về quy chuẩn kỹ thuật. Chủ tịch Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam Nguyễn Ngọc Anh đã đề xuất các giải pháp cụ thể như: Ngành Thể thao cần tiến hành xây dựng và chuẩn hóa hệ thống kỹ thuật chung cho Võ cổ truyền từ cấp độ căn bản đến mức độ nâng cao. Hệ thống kỹ thuật này phải tập hợp được những nét đặc sắc nhất của các môn phái, đồng thời tạo thành các bài tập có tính thống nhất. Bên cạnh nền tảng 18 bài quyền và bài binh khí đã được tuyển chọn trước đây, Liên đoàn cần từng bước nghiên cứu để bổ sung thêm các bài quyền, binh khí của nhiều môn phái khác vào trong chương trình quy định; Về hệ thống thi đấu, cần phải hoàn thiện các quy chế về quản lý chuyên môn, đồng thời nâng cao chất lượng của các kỳ thi nâng đai, đổi đai và phong cấp.

Về lộ trình hội nhập thể thao thành tích cao, định hướng chiến lược đã được xác định: Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam đóng vai trò hỗ trợ trực tiếp để Liên đoàn Thế giới (WFVV) kiện toàn tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động. Nhiệm vụ trọng tâm trước mắt là hỗ trợ việc thành lập Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam tại khu vực Ðông Nam Á. Tổ chức này sẽ làm bàn đạp để tạo ra các cơ hội đưa Võ cổ truyền vào hệ thống thi đấu chính thức của các Ðại hội thể thao quy mô như Asean Games, trong đó mục tiêu ngắn hạn được xác định là kỳ SEA Games 2029. (2)

Nâng cao năng lực “kể chuyện quốc gia” và ngoại giao văn hóa

“Kể chuyện quốc gia” (National Storytelling) là một khái niệm mang tính đặc trưng, đang ngày càng trở nên thông dụng và phổ biến trong truyền thông đối ngoại hiện đại. Việc thuật lại câu chuyện quốc gia không chỉ là kể về lịch sử, mà còn là cách thức một quốc gia định nghĩa, quảng bá và lan tỏa bản sắc của mình tới công chúng toàn thế giới.

Võ cổ truyền Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành chất liệu xuất sắc cho năng lực kể chuyện này với lợi thế của một loại hình văn hóa giàu tính biểu đạt, có khả năng tạo ra các dấu ấn thị giác mạnh mẽ và dễ dàng chạm đến cảm xúc con người trong kỷ nguyên truyền thông hiện đại. Nếu như Hàn Quốc ghi dấu ấn toàn cầu với K-pop, Nhật Bản quảng bá thành công thông qua anime cùng các môn võ đạo, Trung Quốc xây dựng thương hiệu nhờ công phu (kung fu), thì Võ cổ truyền hoàn toàn đủ tiềm năng để vươn lên thành một biểu tượng nhận diện văn hóa riêng biệt của Việt Nam trên bản đồ quốc tế. Hình ảnh của những võ sinh khoác trên mình bộ võ phục truyền thống, biểu diễn các bài quyền nghệ thuật kết hợp cùng âm nhạc từ nhạc cụ dân tộc đều sở hữu sức mạnh khơi gợi sự tò mò, lòng yêu thích và thiện cảm mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế.

Sự hấp dẫn này đã được kiểm chứng thực tế. Ðiển hình như võ sư Quốc tế Trần Việt (Phó Tổng thư ký Hội Võ thuật Hà Nội) đã thành công trong việc “kể nhiều câu chuyện” hấp dẫn xoay quanh các loại binh khí cổ truyền như kiếm, kích, thương, đao, khiên, cung, nỏ. Những câu chuyện này được truyền tải thông qua lăng kính lịch sử văn hóa dân tộc tại nhiều quốc gia, khiến cho bạn bè quốc tế cảm thấy say mê và khâm phục sâu sắc.

Do đó, định hướng tới đây cần tận dụng triệt để võ thuật trong ngoại giao. Trong các sự kiện ngoại giao văn hóa hoặc những kỳ tổ chức ngày văn hóa Việt Nam ở nước ngoài, bên cạnh âm nhạc, nghệ thuật, chúng ta cần lồng ghép các màn biểu diễn võ thuật. Việc quảng bá Võ cổ truyền không chỉ là giới thiệu một bộ môn thể thao, mà thực chất là quảng bá nét văn hóa vô cùng độc đáo của đất nước ra thế giới.

Chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa và hệ sinh thái du lịch thể thao

Một chiến lược hiện đại không thể tách rời sự phát triển của công nghệ và tính ứng dụng thương mại. Võ thuật truyền thống cần được định vị như một nguồn lực để phát triển công nghiệp văn hóa.

Chuyển đổi số trong bảo tồn: Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam đang hướng tới việc ứng dụng mạnh mẽ các công nghệ số vào hệ thống bảo tồn, lưu trữ cũng như số hóa toàn bộ nguồn tư liệu liên quan. Công nghệ sẽ giúp nâng cao đáng kể chất lượng quản lý chuyên môn, đồng thời tối ưu hóa việc phổ biến, hướng dẫn các kiến thức và kỹ thuật võ thuật.

Khai thác du lịch thể thao: Việc đưa võ thuật ra thế giới đôi khi có thể bắt đầu ngay trên chính sân nhà thông qua con đường du lịch. Chuyên gia mong muốn thúc đẩy sự phối hợp nhịp nhàng với ngành du lịch nhằm gắn kết Võ cổ truyền vào các hoạt động trải nghiệm của du khách. Mô hình kết hợp này vừa đóng vai trò quảng bá tinh hoa võ thuật của dân tộc, vừa tạo ra giá trị kinh tế bền vững để phát triển ngành “công nghiệp không khói”.

Hành trình quốc tế hóa Võ cổ truyền và các môn thể thao truyền thống của Việt Nam không phải là một bài toán có thể giải quyết trong ngắn hạn. Nó đòi hỏi tư duy chiến lược và sự chung tay của cả hệ thống chính trị - xã hội. Từ việc ban hành các chính sách giáo dục thể chất học đường, thiết lập trung tâm văn hóa tại nước ngoài, đến việc “số hóa” kho tàng võ học và kết nối với ngành du lịch; tất cả phải được đặt trong một chỉnh thể thống nhất mang tên “Chiến lược quốc gia về Thể thao truyền thống”.   

(1), (2) Nguồn: https://baovanhoa.vn/the-thao/hanh-trinh-dua-vo-co-truyen-viet-nam-ra-the-gioi-bai-cuoi%C2%A0can-chien-luoc-tong-the-dai-han-134.html

HỒNG ĐĂNG

Nguồn: Đặc san Thể thao & Đời sống, số 3, tháng 8/2026