Một thương hiệu trong ký ức phố thị
Thuở ấy, Hiệu ảnh Photo Uyên tọa lạc tại vị trí đắc địa trên đường Độc Lập (sau đổi thành đường Trần Phú và Thống Nhất, nay là đường Lê Duẩn, đoạn gần chợ Hàn và sông Hàn). Vào thời kỳ 1950–1975, đây được xem là trục trung tâm thương mại với đời sống đô thị sầm uất nhất Đà Nẵng, nơi hội tụ những studio chân dung nghệ thuật tên tuổi. Giữa không gian nhộn nhịp đó, Photo Uyên nổi lên như một điểm sáng về uy tín và tay nghề chụp ảnh, tráng rửa, phục chế ảnh.
Chủ hiệu ảnh là ông Phạm Công Uyên – người con trai trưởng của ông Phạm Công Tế. Gia tộc họ Phạm Công vốn có bề dày truyền thống yêu nước và cách mạng. Trước năm 1930, ông Phạm Công Tế từng là Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy Thừa Thiên. Trong thời kỳ hoạt động bí mật, ông bị địch bắt giam, trở thành tử tù và trút hơi thở cuối cùng tại nhà lao Ban Mê Thuột.
Ông Phạm Công Tế chính là anh ruột của ông Phạm Công Hải (cũng là lão thành cách mạng thời kỳ tiền khởi nghĩa). Cụ thân sinh của các ông là cụ Phạm Công Oanh - người đã có công nuôi dưỡng, che chở nhiều cán bộ cách mạng tiền bối .
Trưởng thành từ một gia đình giàu khí phách ấy, ông Phạm Công Uyên đã chọn con đường nghệ thuật nhiếp ảnh, gây dựng nên thương hiệu Photo Uyên danh tiếng, đóng góp một phần quan trọng vào việc lưu giữ tư liệu hình ảnh đô thị và con người Đà Nẵng qua nhiều giai đoạn.
Dấu ấn kỹ thuật nhiếp ảnh buồng tối
Cũng như nhiều hiệu ảnh danh tiếng tại Sài Gòn, Huế hay Đà Nẵng thời bấy giờ, Photo Uyên ghi dấu ấn sâu đậm nhờ tay nghề nhiếp ảnh buồng tối (darkroom) điêu luyện.
Kỹ thuật buồng tối & Retouch thủ công: Nhờ xử lý ánh sáng trong studio chỉn chu, tráng rửa phim thủ công cẩn trọng và kỹ thuật chấm sửa (retouch) tinh tế trên phim âm bản khổ trung và khổ lớn (medium & large format). Chính sự chăm chút ấy làm nên chất lượng và dấu ấn riêng cho những bức ảnh mang tên Photo Uyên.
Qua ống kính của hiệu ảnh, chân dung thiếu nữ trong tà áo dài, những bức ảnh gia đình hay ảnh kỷ niệm đều mang vẻ thanh lịch, trang nhã. Nước ảnh đen trắng mịn màng, sắc độ tương phản có chiều sâu cùng cách tạo dáng nền nã thể hiện rõ thị hiếu thẩm mỹ của cư dân đô thị miền Trung trong những thập niên 1960–1970.
Dòng chảy nối nghiệp qua các thế hệ
Từ Photo Uyên, nghề ảnh như một cơ duyên được nhiều thành viên trong đại gia đình họ Phạm Công tiếp nối, tạo nên dòng chảy nghệ thuật bền bỉ qua các thế hệ.
Tiếp nối bước chân của ông Phạm Công Uyên , ông Phạm Công Dũng cũng theo đuổi nghiệp cầm máy.
Ở thế hệ kế tiếp, mang trong mình niềm đam mê nhiếp ảnh gia truyền, NSNA Phạm Công Thắng được học nghề trực tiếp từ hiệu ảnh Photo Uyên, sau đó tiếp tục được đạo tạo tại Khoa Nhiếp ảnh, Trường Văn hóa nghệ thuật Thanh Hóa. Với quá trình học tập và rèn nghề nghiêm túc, tác giả đã làm chủ kỹ thuật tinh xảo của cả buồng tối (darkroom) lẫn buồng sáng, từng bước đạt tay nghề bậc cao.
Đồng hành cùng tác giả là người vợ, nhiếp ảnh gia Nguyễn Thúy Loan, được đào tạo bài bản tại Trường Văn hóa Nghệ thuật tỉnh. Bên cạnh khả năng chụp ảnh chân dung trong studio, bà còn có sở trường tô màu, chấm sửa ảnh thủ công với sự tinh tế trong từng chi tiết. Sự đồng điệu trong tình yêu nghề cùng những thế mạnh bổ trợ cho nhau đã giúp hai vợ chồng sáng lập và phát triển Hiệu ảnh – Minilab Thắng Loan.
Từng tọa lạc tại số 332 Lê Hoàn, phường Ba Đình, thành phố Thanh Hóa, hiệu ảnh Thắng Loan là địa chỉ quen thuộc với người dân khu vực trung tâm thành phố trong giai đoạn trước năm 2000. Hiệu ảnh tạo dựng được uy tín, trở thành địa chỉ được nhiều người tin chọn để tráng rửa ảnh, chụp ảnh chân dung, lưu niệm, ảnh hiếu hỉ.
Từ nền tảng ấy, Phạm Công Thắng tiếp tục phát triển sự nghiệp tại Thủ đô Hà Nội, trở thành một nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh, rồi được Tổ chức kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục “Người sáng lập ký ức nhiếp ảnh” mang chiều sâu văn hóa – xã hội, độc nhất vô nhị tại Việt Nam.
Tiếp nối ngọn lửa nghề từ cha mẹ và gia tộc, con trai của tác giả - Phạm Công Thành- hiện là một nhiếp ảnh gia đang nổi tại TP.HCM. Anh được đào tạo cơ bản tại Khoa Nhiếp ảnh, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, khẳng định phong cách riêng trong mảng chụp ảnh thời trang nghệ thuật và giới nghệ sĩ, showbiz tại Nam Bộ. Con gái trưởng Phạm Thùy Dung cũng có tay nghề chụp ảnh studio, trang điểm và nghiên cứu sâu về lĩnh vực nhiếp ảnh. Cô từng thi đỗ vào Khoa Nhiếp ảnh, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, nhưng sau đó lại chọn học đại học báo chí, nối nghiệp cha là nhà báo, Nghệ sĩ nhiếp ảnh.
Gìn giữ ký ức, tiếp nối đam mê
Những câu chuyện về Photo Uyên, từ tên khai sinh của người chủ hiệu ảnh đến hành trình nối nghiệp của các thành viên trong gia tộc, vẫn được người trong họ lưu giữ, đối chiếu và truyền lại. Hiện nay, anh Phạm Khánh Phương, người gọi ông Phạm Công Uyên là bác, đang sinh sống tại thành phố Nha Trang, là người nắm giữ nhiều tư liệu quý về thân thế và sự nghiệp của ông.
Qua thời gian, diện mạo Đà Nẵng đã có nhiều thay đổi, nhất là từ sau dấu mốc lịch sử năm 1975. Những con đường, góc phố và nếp sinh hoạt xưa dần chuyển mình cùng sự phát triển của thành phố. Dẫu vậy, Photo Uyên vẫn là một cái tên được nhắc nhớ mỗi khi ai đó hoài niệm về phố thị sông Hàn một thuở.
Từ hiệu ảnh bên sông Hàn năm nào đến Minilab Thắng Loan ở xứ Thanh, từ “Không gian Văn hóa Ký ức nhiếp ảnh” tại Hà Nội đến những khung hình thời trang đương đại ở TP.HCM, hành trình nhiếp ảnh của gia tộc họ Phạm Công không chỉ là chuyện mưu sinh hay lập nghiệp, mà đã trở thành một sợi dây bền chặt - nơi ánh sáng và ký ức được gìn giữ, truyền nối qua nhiều thế hệ.
Bài, ảnh: LƯU BÍCH
