3.2. Thảo luận

Xuất phát từ bối cảnh truyền thông số đang định hình lại cách thức biểu đạt các giá trị xã hội, nghiên cứu đặt ra vấn đề: liệu lòng yêu nước của giới trẻ trên nền tảng TikTok còn giữ nguyên tính chất tư tưởng truyền thống, hay đang trải qua quá trình biến đổi và tái cấu trúc? Kết quả phân tích nội dung cho thấy, lòng yêu nước không chỉ dừng lại ở một hệ giá trị mang tính định hướng mà đang được biểu đạt theo những hình thức mới, chịu ảnh hưởng rõ nét từ đặc trưng của môi trường số.

Cụ thể, việc khảo sát các video trên TikTok đã làm nổi bật 3 vấn đề đáng chú ý. Thứ nhất, lòng yêu nước có xu hướng được lan tỏa thông qua các sản phẩm mang tính giải trí số, làm mờ ranh giới giữa giáo dục giá trị và tiêu dùng nội dung. Thứ hai, hiện tượng này gắn chặt với sự kết hợp cùng các yếu tố của văn hóa đại chúng, góp phần tạo nên những biểu đạt gần gũi, dễ tiếp nhận nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ giản lược ý nghĩa. Thứ ba, các biểu hiện cảm xúc mang tính lan truyền nhanh trên nền tảng số không chỉ thúc đẩy sự cộng hưởng xã hội mà còn đặt ra nguy cơ lệch chuẩn trong nhận thức và hành vi.

Sự lan tỏa lòng yêu nước trong các sản phẩm giải trí số

Một trong những phát hiện đáng chú ý là sự lan tỏa lòng yêu nước trong các sản phẩm giải trí số. Các nội dung thể hiện tình cảm dân tộc không còn giới hạn trong những hình thức trang nghiêm, chính thống mà được chuyển tải qua video ngắn, âm nhạc, hiệu ứng hình ảnh và các tình huống mang tính hài hước hoặc cảm xúc cao. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Kurniawati, D. (2025): Nội dung trên TikTok thường được định hình bởi logic giải trí và khả năng lan truyền nhanh. Trong bối cảnh Việt Nam, xu hướng này cũng phản ánh sự thích ứng của truyền thông với nhu cầu tiếp nhận thông tin mang tính nhanh, trực quan và cảm xúc của công chúng trẻ. Phần lớn người dùng tiếp cận các nội dung yêu nước thông qua các video mang tính giải trí. Yếu tố “dễ xem - dễ chia sẻ - dễ lan truyền” đóng vai trò quyết định trong việc thu hút tương tác.

Hiện tượng này có thể được lý giải thông qua đặc trưng của TikTok - nơi thuật toán ưu tiên những nội dung có khả năng giữ chân người xem và kích thích phản ứng nhanh. Trong bối cảnh đó, lòng yêu nước trở thành một “chủ đề nội dung” có thể được đóng gói lại theo logic của giải trí số. Điều này góp phần mở rộng phạm vi tiếp cận của các giá trị dân tộc, đặc biệt đối với thế hệ trẻ; tuy nhiên, cũng làm dấy lên câu hỏi về độ sâu và tính bền vững của những biểu hiện này khi chúng phụ thuộc nhiều vào xu hướng và chu kỳ chú ý ngắn hạn.

Sự kết hợp giữa yêu nước và văn hóa đại chúng

Bên cạnh xu hướng giải trí hóa, nghiên cứu cũng cho thấy sự giao thoa rõ nét giữa lòng yêu nước và văn hóa đại chúng. Các nội dung phổ biến thường kết hợp yếu tố dân tộc với âm nhạc thịnh hành, phong cách trình diễn của người nổi tiếng, hoặc các “trend” đang lan rộng trên nền tảng. Hiện tượng này phản ánh xu hướng giới trẻ tái tạo các biểu tượng văn hóa theo cách sáng tạo và mang tính cá nhân hóa (Li, T., (2025).). Đồng thời, nó cũng cho thấy vai trò của truyền thông xã hội trong việc hình thành dư luận và nhận thức xã hội tại Việt Nam của tác giả Lê Thanh Bình. Dữ liệu khảo sát cho thấy một tỷ lệ đáng kể người dùng tham gia sáng tạo hoặc chia sẻ nội dung yêu nước trong bối cảnh “bắt trend”, thay vì xuất phát hoàn toàn từ động cơ chính trị - xã hội truyền thống.

Từ góc độ lý thuyết, hiện tượng này phản ánh sự chuyển dịch từ “yêu nước như một nghĩa vụ” sang “yêu nước như một thực hành văn hóa linh hoạt”, nơi cá nhân có thể tự do lựa chọn cách thể hiện phù hợp với bản sắc và thị hiếu của mình. Văn hóa đại chúng đóng vai trò như một “cầu nối”, giúp các thông điệp về quốc gia - dân tộc trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận và dễ lan truyền hơn. Tuy nhiên, sự lai ghép này cũng có thể dẫn đến việc giản lược hoặc làm mờ đi các giá trị cốt lõi của lòng yêu nước, khi nội dung bị chi phối bởi logic của tính hấp dẫn và khả năng lan truyền.

Biểu hiện cảm xúc lan truyền và nguy cơ lệch chuẩn trong môi trường số

Bên cạnh những tác động tích cực, nghiên cứu cũng chỉ ra một xu hướng đáng lo ngại: biểu hiện cảm xúc lan truyền và nguy cơ lệch chuẩn trong môi trường số. Một số video có xu hướng khuếch đại cảm xúc theo hướng đối kháng, thậm chí dẫn đến các bình luận mang tính công kích hoặc loại trừ. Một bộ phận người dùng sẵn sàng chia sẻ hoặc ủng hộ nội dung mà chưa kiểm chứng đầy đủ thông tin, chủ yếu do bị cuốn theo cảm xúc chung của cộng đồng. Hiện tượng này có thể được lý giải thông qua cơ chế lan truyền cảm xúc trong môi trường số, nơi các nội dung giàu tính kích thích (đặc biệt là cảm xúc mạnh như tự hào, phẫn nộ) thường được ưu tiên hiển thị. Khi kết hợp với thuật toán đề xuất của TikTok, các “làn sóng cảm xúc” có thể nhanh chóng được khuếch đại, tạo ra hiệu ứng cộng hưởng và dẫn đến hành vi tập thể thiếu kiểm soát. Điều này đặt ra thách thức không nhỏ đối với việc định hướng nhận thức và hành vi của giới trẻ, đặc biệt trong các vấn đề nhạy cảm liên quan đến quốc gia, dân tộc.

Ba xu hướng trên cho thấy, lòng yêu nước trong môi trường số đang vận động theo hướng vừa mở rộng về hình thức biểu đạt, vừa phức tạp hơn về bản chất. Điều này củng cố lập luận rằng lòng yêu nước của giới trẻ trên TikTok không thể được nhìn nhận đơn thuần như một giá trị tĩnh, mà cần được tiếp cận như một thực hành truyền thông mang tính động, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ công nghệ, văn hóa và cấu trúc nền tảng.

4. Kết luận

Lòng yêu nước của giới trẻ Việt Nam trong bối cảnh truyền thông số đang có sự chuyển hóa rõ nét cả về hình thức lẫn cách thức biểu đạt. Trên nền tảng TikTok, chủ nghĩa dân tộc không chỉ thể hiện qua những nội dung chính luận mà còn được “mềm hóa” thông qua các sản phẩm giải trí, sáng tạo và gắn với văn hóa đại chúng. Điều này góp phần đưa chủ nghĩa yêu nước đến gần hơn với đời sống thường nhật của người trẻ, đồng thời mở rộng khả năng lan tỏa trong cộng đồng. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng đặt ra yêu cầu cần có sự định hướng phù hợp nhằm tránh xu hướng cảm xúc bề nổi hoặc cực đoan hóa trong không gian mạng. Việc nhận diện đúng chủ nghĩa dân tộc, lòng yêu nước trong môi trường số không chỉ có ý nghĩa về mặt học thuật mà còn góp phần quan trọng trong việc xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh và bền vững trong xã hội đương đại.

____________________

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Chính trị. (2022). Nghị quyết số 52-NQ/TW về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp Lần thứ tư. https://nghean.dcs.vn/vivn/tin/nghi-quyet-so-52-nq-tw-ngay-27-9-2019-cua-bochinh-tri-ve-mot-so-chu-truong—chinh-sach-chu-dong-tham-gia-cuoc-cach-mang-cong-nghiep-lan-thu-tu/405132-165451-14398

2. Datareportal, Simon Kemp. (2025). Báo cáo kỹ thuật số 2026: Việt Nam. https://datareportal.com/reports/digital-2024-vietnam

3. Kurniawati, D. (2025). Changing social norms in digital youth culture: A case study of TikTok among students (Thay đổi chuẩn mực xã hội trong văn hóa giới trẻ kỹ thuật số: Nghiên cứu điển hình về TikTok trong sinh viên). Jurnal Humaniora dan Ilmu Sosial.

4. Lê Thanh Bình. (2020). Truyền thông xã hội và dư luận xã hội ở Việt Nam hiện nay. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.

5. Li, T. (2025). Global youth re-create symbols from past popular culture: Discussion about the popularity of retro culture on TikTok - (Giới trẻ toàn cầu tái tạo các biểu tượng từ văn hóa đại chúng trong quá khứ: Thảo luận về sự phổ biến trên TikTok). Communications in Humanities Research.

6. Nguyễn Thị Trường Giang. (2021). Truyền thông đại chúng và phát triển văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.

Ngày Tòa soạn nhận bài: 22/4/2026; Ngày phản biện, đánh giá, sửa chữa: 8/5/2026; Ngày duyệt đăng: 20/5/2026.

TS LẠI THỊ HẢI BÌNH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 645, tháng 6-2026