Tham dự Hội nghị có đại diện một số bộ, ngành, cơ quan liên quan; đại diện các cơ quan quản lý và thực thi về quyền tác giả, quyền liên quan tại địa phương; đại diện một số cơ quan, đơn vị thuộc Bộ VHTTDL; đại diện một số hội, hiệp hội, các tổ chức quản lý quyền tác giả, quyền liên quan; đại diện một số chủ sở hữu quyền tác giả, các đơn vị khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan; các cơ quan truyền thông báo chí.
Hơn hai thập kỷ kiến tạo hành lang pháp lý cho quyền tác giả và quyền liên quan
Luật Sở hữu trí tuệ được Quốc hội thông qua năm 2005 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2006. Trải qua hơn 20 năm triển khai cùng 5 lần sửa đổi, bổ sung, luật đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động sáng tạo, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có quyền tác giả, quyền liên quan.
Hệ thống pháp luật này đã góp phần: Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, người biểu diễn, các tổ chức và cá nhân sở hữu quyền; Tạo lập cơ sở pháp lý vững chắc cho việc khai thác giá trị kinh tế của các sản phẩm sáng tạo; Thúc đẩy sự phát triển của nền văn hóa và các ngành công nghiệp văn hóa nước nhà.
Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ An Phong nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện thể chế đồng bộ, hiệu quả và tăng cường thực thi luật pháp về quyền tác giả, quyền liên quan trong bối cảnh chuyển đổi số. Việc thực thi cần được triển khai một cách bình đẳng, vừa thận trọng vừa kiến tạo môi trường thuận lợi nhất để các bên liên quan bảo đảm lợi ích và đóng góp vào sự phát triển chung.
Thứ trưởng chỉ rõ văn hóa đang mở ra dư địa phát triển kinh tế to lớn từ nguồn tài nguyên đặc sắc bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử. Để chuyển hóa các giá trị ấy thành sản phẩm kinh tế có sức cạnh tranh cao và vươn tầm quốc tế, bắt buộc phải có cơ chế bảo hộ bản quyền hiệu quả. Nếu tình trạng sao chép, sử dụng trái phép không được ngăn chặn kịp thời sẽ làm suy giảm nghiêm trọng động lực sáng tạo và gây trở ngại cho thu hút đầu tư vào công nghiệp văn hóa.
Dấu ấn cải cách hành chính và những thách thức từ môi trường số
Theo báo cáo tổng kết, công tác quản lý và bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan giai đoạn vừa qua đã ghi nhận nhiều kết quả nổi bật:
Công tác đăng ký quyền: Từ năm 2021 đến hết tháng 6/2026, Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả đã thụ lý, cấp 61.003 giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan (bao gồm 60.622 giấy chứng nhận quyền tác giả và 381 giấy chứng nhận quyền liên quan). Việc triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn trình đã giúp cải cách triệt để thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và doanh nghiệp.
Tính chuyên nghiệp của các tổ chức đại diện: Hoạt động của các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan từng bước được nâng cao, tạo cầu nối hiệu quả giữa chủ thể sáng tạo và đơn vị khai thác, sử dụng.
Công tác thanh tra, xử lý vi phạm được triển khai đồng bộ bằng nhiều biện pháp từ dân sự, hành chính đến hình sự, nâng cao tính răn đe và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tác giả.
Tuy nhiên, thực tiễn thi hành vẫn bộc lộ không ít khó khăn, bất cập nảy sinh từ sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và các mô hình kinh doanh số.
Tiếng nói từ thực tiễn: Đấu tranh vi phạm và tháo gỡ điểm nghẽn thể chế
Tại Hội nghị, nhiều đại biểu đến từ các bộ, ngành, doanh nghiệp và hội nghề nghiệp đã thẳng thắn chỉ ra những vướng mắc thực tiễn và đề xuất nhiều giải pháp hoàn thiện thể chế:
Thượng tá Trần Hương Khuê (Phó Trưởng phòng 3, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu - Bộ Công an) cho biết, triển khai Công điện 38 của Thủ tướng Chính phủ và Điện số 38/ĐK:HT ngày 6/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Công an, lực lượng Công an đã đồng loạt ra quân đấu tranh với tội phạm xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Tính đến ngày 14/10/2026, cơ quan Công an đã khởi tố 39 vụ án với 107 bị can, triệt phá nhiều tổ chức, đường dây vi phạm quy mô lớn như mạng lưới web HiAnime/Sflix (do Nguyễn Đình Minh Khoa cầm đầu), cùng các trang web Xoilac TV, Buncha TV…
Đại tá Nguyễn Hà Thành (Phó Tổng Giám đốc Viettel Telecom) đề xuất hoàn thiện cơ chế phối hợp, đối soát thông tin và phương pháp tính tiền bản quyền đối với hoạt động truyền dẫn lại truyền hình; bảo đảm sự thống nhất giữa Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Báo chí; đồng thời chuẩn hóa quy trình kỹ thuật gỡ bỏ, ngăn chặn nội dung vi phạm trên Internet, rút ngắn tối đa thời gian xử lý các luồng phát trực tiếp (livestream).
Ông Nguyễn Văn Hiền (Phó Giám đốc Báo và Phát thanh truyền hình tỉnh Hà Tĩnh) kiến nghị xây dựng cơ chế bản quyền phù hợp với đặc thù cơ quan báo chí - truyền hình công lập địa phương; ban hành hướng dẫn rõ ràng về bản quyền trong môi trường số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); tăng cường tập huấn chuyên môn thực thi.
NSND Thanh Hoa (Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam - APPA) đề nghị tính toán mức phí biểu diễn các tác phẩm âm nhạc sao cho hợp lý, bảo đảm quyền lợi thỏa đáng cho nghệ sĩ biểu diễn nhưng vẫn tạo điều kiện cho các đơn vị sử dụng, khai thác.
Nền tảng xây dựng Luật Bản quyền tác giả trong giai đoạn mới
Bảo vệ bản quyền là tiền đề cốt lõi để kiến tạo môi trường sáng tạo minh bạch, bình đẳng, thúc đẩy thị trường bản quyền chuyên nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh, xuất khẩu sản phẩm văn hóa quốc gia. Đặc biệt, trước làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sáng tác, sản xuất và phát hành tác phẩm, hành lang pháp lý càng cần phải chuyển mình thích ứng kịp thời.
Những trao đổi, thảo luận tại Hội nghị là cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc phục vụ công tác rà soát, hoàn thiện thể chế trong thời gian tới. Việc nghiên cứu, đề xuất xây dựng một đạo luật chuyên biệt - Luật Bản quyền tác giả độc lập - không chỉ giải quyết triệt để các khoảng trống quản lý nhà nước mà còn mở đường bảo vệ giá trị sáng tạo, thu hút đầu tư, góp phần xây dựng thương hiệu văn hóa quốc gia và đưa bản sắc Việt Nam tự tin hội nhập thị trường quốc tế.
