Có thể đến với Cù lao Mây từ chợ Trà Ôn, qua phà giá vé 1.000 đồng/ người, xe máy 2.000 đồng/ chiếc. Cù lao Mây là tên cũ của cù lao Lục Sĩ Thành thuộc tỉnh Vĩnh Long ngày nay, có diện tích khoảng 4.000ha.
Theo truyền thuyết dân gian, do nơi đây cù lao nổi lên giữa bốn bề sông nước, trên có mây phủ nên dân đặt tên “Cù lao Mây”. Sách Đại Nam nhất thống chí gọi là Vân Châu. Khi hình thành địa giới hành chính, đất Cù lao Mây được mang tên xã Thạnh Mỹ Hưng. Xã có chiều dài 20 km, ngang từ 800 – 2.500m, có nhiêu cồn nổi lên bao bọc chung quanh. Diện tích tự nhiên của xã là 2.236 ha, kênh rạch chằng chịt. Năm 1906 – 1908, người Pháp đào con kênh nối sông Trà Ôn với sông Mang Thít, tạo ra con đường thủy nối từ Cà Mau lên Sài Gòn đi ngang Cù lao Mây.
Sách Đại Nam thực lục của Quốc sử quán nhà Nguyễn ghi lại: Vào những năm sau giữa thế kỷ 18, lúc Nguyễn Ánh lánh nạn Tây Sơn, khi bôn tẩu xuôi theo dòng sông Hậu, từ xa, Nguyễn Ánh nhìn thấy một dải đất trông giống như áng mây mờ xanh, thấp thoáng, bềnh bồng trên mặt nước. Khi đặt chân lên đất cù lao, ông nhận ra đây là nơi trú ẩn an toàn, quân Tây Sơn khó lòng phát hiện. Nguyễn Ánh đặt tên cho cù lao này là Vân Châu. Vân có nghĩa là Mây, Châu là cù lao nên dân gian ở đây gọi là Cù lao Mây. Sau Cách mạng Tháng Tám, chính quyền cách mạng lấy tên của một chiến sĩ vệ quốc đoàn hy sinh trong trận chiến đấu đầu tiên ở xã, đặt là xã Lục Sĩ Thành. Từ ấy, Cù lao Mây có tên là cù lao Lục Sĩ Thành.
Qua phà, lên đất cù lao, du khách có thể đi xe đạp hoặc xe máy dạo quanh vùng đất trù phú với những vườn cây ăn trái bạt ngàn, những vườn bưởi, cam sành, chôm chôm, vú sữa... Thỉnh thoảng, du khách dừng lại ở những làng nghề bánh tráng, sẽ chứng kiến sự cần cù, khéo tay của những người phụ nữ chân quê làm ra những chiếc bánh thơm, ngon cung cấp cho nhiều thị trường trong và ngoài nước. Ngoài bánh tráng nem, bánh tráng nhúng, bánh tráng ngọt, gần đây, nhiều hộ làm bánh còn sáng chế ra nhiều đồ ăn mới để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng, như bánh tráng nướng dừa béo, bánh tráng nướng tôm khô, bánh tráng nem lá dứa, bánh tráng củ dền… Khi mùa nước ở Đồng bằng sông Cửu Long bắt đầu rút, làng nghề bánh tráng Lục Sĩ Thành cũng khởi động cho vụ sản xuất bánh tráng Tết với không khí tất bật, náo nức, khẩn trương, bởi đây là mùa mà sản phẩm bánh tráng mang thương hiệu Cù lao Mây được xuất đi khắp nơi mang về nhiều lợi nhuận cho bà con! Làng nghề báng tráng Cù lao Mây ra đời gần 70 năm nay. Hiện có trên 70 hộ làm nghề với hơn 200 lao động, mỗi năm cung cấp cho thị trường hàng trăm tấn bánh các loại, một ngày bình quân một lò sản xuất được khoảng 500 bánh, riêng những ngày Tết thì năng suất tăng cao gấp 2- 3 lần. Khách hàng ưa chuộng bánh tráng Cù Lao Mây bởi hương vị đặc trưng, bánh mềm dẻo, vị mặn vừa, gói với tôm, thịt, rau, bún, chấm nước mắm me hay tương xay ăn rất hấp dẫn, làm nên nét độc đáo của người đồng bằng.
Cù lao Mây còn có di tích văn hóa đình Hậu Thạnh được Vua Tự Đức sắc phong Thành Hoàng Bổn Cảnh năm 1852. Đình có nền cao, lợp ngói vẩy cá, bao gồm 3 phần: gian chính thờ Thành Hoàng Bổn Cảnh, gian kế gọi là Võ môn quy - nơi hội họp, gian cuối gọi là nhà Võ ca, hai bên có hai hàng gươm giáo gỗ, đây là nơi dùng để đàn ca, diễn xướng tuồng tích khi có lễ hội. Phía sau đình là nền Xã Tắc thờ Thần Nông và cũng là nơi cúng hạ điền hàng năm. Chung quanh đình thâm u, rợp mát, được bao bọc bởi những cây dầu, sao, long não, có đến hàng trăm tuổi, xanh um, cao vút. Mỗi năm vào ngày 16 tháng Tư âm lịch, lễ hội cúng đình Hậu Thạnh diễn ra rất trang nghiêm, long trọng. Có rất đông Nhân dân và khách các nơi về tham quan, cúng bái, vui chơi, viếng cảnh trong không khí tưng bừng, náo nhiệt mang ít nhiều màu sắc văn hóa tâm linh.
Chợ nổi Trà Ôn nằm giáp với cù lao Lục Sĩ Thành là nơi diễn ra sinh hoạt mua bán trên sông rất sinh động. Du khách, thương lái và người dân có thể mua được những sản phẩm, hàng hóa của vùng Đồng bằng sông Cửu Long như trái cây, lương thực, thủy hải sản của nhiều nơi mang đến. Chợ nổi ở Nam Bộ là “hồn” của sông nước, đặc trưng độc đáo của cư dân đồng bằng.
Nếu đến nơi này, chắc chắn không khí trong lành mát mẻ, sông nước hữu tình, cảnh quan thơ mộng với những người dân chân tình, mến khách của Cù lao Mây sẽ làm cho bạn nhớ mãi!
Bài và ảnh: XUÂN NHI
Nguồn: Tạp chí VHNT số 655, tháng 9/2026
