Khi nghệ sĩ trở về với chất liệu truyền thống
Một trong những hướng đi nổi bật là sự phục dựng kết hợp biến tấu các kiểu dáng trang phục gắn liền với không gian văn hóa Bắc Bộ, tiêu biểu là áo tứ thân, áo yếm và nón quai thao. Điểm khác biệt trong cách khai thác thời trang truyền thống của giai đoạn hiện nay so với các thời kỳ trước nằm ở tư duy tạo hình. Các nghệ sĩ và đội ngũ thiết kế không chỉ đơn thuần mô phỏng nguyên mẫu lịch sử mà chủ động đưa vào các chất liệu, màu sắc và kỹ thuật may mặc đương đại nhằm tối ưu hóa hiệu ứng thị giác dưới góc máy quay điện ảnh độ phân giải cao.
Sản phẩm âm nhạc Thị Mầu phát hành năm 2023 của ca sĩ Hòa Minzy là ví dụ điển hình cho xu hướng này. Lấy cảm hứng từ nhân vật trong nghệ thuật chèo cổ, đội ngũ sản xuất đã thiết kế các bộ áo tứ thân mang tông màu đỏ và hồng rực rỡ, sử dụng chất liệu vải có độ bắt sáng cao kết hợp với kỹ thuật đính kết thủ công tỉ mỉ. Việc giữ lại phom dáng cơ bản của dải yếm và áo tứ thân nhưng kết hợp với màu sắc tương phản mạnh đã giúp trang phục truyền tải được tính cách nhân vật dân gian, đồng thời tương thích với giai điệu pop dance hiện đại. Tiếp nối thành công này, vào đầu năm 2025, nữ ca sĩ hợp tác cùng Nghệ sĩ Ưu tú Xuân Hinh và nhà sản xuất Masew trong sản phẩm Bắc Bling. Trong video âm nhạc cho ca khúc, hình ảnh trang phục quan họ Bắc Ninh và áo dài truyền thống được tái hiện trong một không gian nghệ thuật rực rỡ sắc màu, đan cài giữa nét cổ kính của làng quê Bắc Bộ và kỹ thuật chiếu sáng hiện đại, tạo nên một tổng thể thị giác vừa quen thuộc vừa có tính thẩm mỹ cao.
Bên cạnh không gian văn hóa Kinh, kho tàng trang phục của các dân tộc thiểu số cũng trở thành nguồn chất liệu phong phú cho các sản phẩm âm nhạc số. Một hướng đi đặc biệt là sự kết hợp giữa hoa văn thổ cẩm, trang sức bạc đặc trưng của vùng cao với phong cách thời trang đường phố hiện đại. Sự kết hợp này phá vỡ khoảng cách giữa nét cổ truyền vùng cao và sự năng động của giới trẻ thành thị. Video âm nhạc À lôi ra mắt năm 2023 của nghệ sĩ Bùi Xuân Trường (nghệ danh Double2T) minh họa rõ nét cho sự giao thoa này. Trong sản phẩm, hình ảnh bộ trang phục đặc trưng của dân tộc Tày với các tông màu chàm, kết hợp cùng họa tiết thổ cẩm và trang sức bạc vùng Tây Bắc, đã được phối hợp hài hòa với áo phông phom rộng, áo khoác bomber và giày thể thao. Việc đưa trang phục dân tộc vào bối cảnh âm nhạc hiphop không làm mất đi tính nguyên bản của chất liệu truyền thống mà ngược lại, tạo ra một phong cách thời trang trẻ trung, dễ tiếp cận với công chúng đại chúng.
Các dòng cổ phục thời phong kiến cũng có chỗ đứng của riêng mình, đặc biệt là áo ngũ thân tay chẽn, áo tấc và áo Nhật Bình thuộc triều Nguyễn. Làn sóng tìm hiểu lịch sử của thế hệ trẻ đã tạo tiền đề cho các nghệ sĩ Gen Z đưa cổ phục vào các dự án âm nhạc cá nhân. Trong video âm nhạc Vũ trụ có anh phát hành năm 2023, thuộc dự án album Vũ trụ cò bay, ca sĩ Phương Mỹ Chi đã chọn cách lồng ghép hình ảnh áo ngũ thân và áo yếm vào không gian âm nhạc pha trộn giữa chất liệu dân gian và giai điệu disco dance pop. Các thiết kế trang phục được điều chỉnh về mặt màu sắc với các tông màu pastel hiện đại, đường cắt xẻ được tiết chế hợp lý để phù hợp với các chuyển động vũ đạo nhanh.
Không chỉ dừng lại ở các sản phẩm thu âm và ghi hình sẵn, xu hướng này còn lan tỏa mạnh mẽ trên các sân khấu trình diễn truyền hình thực tế. Tiết mục Trống cơm trong chương trình Anh trai vượt ngàn chông gai phát sóng năm 2024 đã tạo hiệu ứng truyền thông rộng lớn khi các nghệ sĩ bao gồm Nghệ sĩ Nhân dân Tự Long, Soobin Hoàng Sơn và Cường Seven biểu diễn trong bộ trang phục áo dài ngũ thân tay chẽn kết hợp với khăn xếp. Hình ảnh các nam nghệ sĩ trình diễn nhạc cụ dân tộc và vũ đạo hiện đại trong tà áo ngũ thân đã tôn vinh vẻ đẹp trang trọng, nam tính của trang phục truyền thống, chứng minh khả năng thích ứng linh hoạt của cổ phục trên sân khấu giải trí hiện đại.
Cân bằng giữa bảo tồn giá trị văn hóa với sáng tạo nghệ thuật
Việc đưa cổ phục và trang phục truyền thống vào các video âm nhạc đương đại đòi hỏi một quy trình nghiên cứu và chế tác công phu, đặt ra yêu cầu chuyên môn cho các nhà thiết kế thời trang và đội ngũ stylist. Không giống như trang phục biểu diễn thông thường vốn ưu tiên tính tiện dụng, cổ phục Việt Nam sở hữu những quy chuẩn khắt khe về phom dáng, cấu trúc tay áo, đường may và hoa văn trang trí theo từng niên đại lịch sử. Do đó, sự hợp tác giữa các nghệ sĩ âm nhạc và các đơn vị nghiên cứu, phục dựng cổ phục chuyên nghiệp đã trở thành một mắt xích quan trọng trong khâu sản xuất.
Thách thức lớn nhất đối với các nhà thiết kế nằm ở việc dung hòa giữa sự chính xác và yêu cầu nghệ thuật của tác phẩm. Việc phục dựng nguyên bản một bộ áo tấc hay áo Nhật Bình với các chất liệu lụa gấm dầy và nhiều lớp áo lót thường gây khó khăn cho nghệ sĩ khi thực hiện các động tác vũ đạo phức tạp dưới cường độ ánh sáng cao. Để khắc phục hạn chế này, các nhà thiết kế phải tiến hành cải tiến về mặt chất liệu. Họ giữ lại cấu trúc cổ áo, đường nét xẻ tà và tỷ lệ phom dáng nguyên bản nhưng thay thế các lớp vải dầy bằng những chất liệu tơ lụa nhẹ, có độ co giãn tốt hơn và khả năng bắt sáng tối ưu hơn khi quay phim.
Bên cạnh đó, xử lý màu sắc cũng là một khâu đòi hỏi tính toán chuẩn xác. Trang phục truyền thống nguyên bản thường sử dụng các màu nhuộm tự nhiên từ thực vật hay khoáng vật, có sắc độ trầm. Khi đưa vào video âm nhạc hiện đại, nếu giữ nguyên các tông màu trầm cổ điển, trang phục có nguy cơ bị chìm lấp trong các bối cảnh dàn dựng hoặc dưới hiệu ứng chiếu sáng. Do đó, các thiết kế đương đại thường được nâng sắc độ hoặc ứng dụng các bảng màu hiện đại như màu dạ quang, màu pastel để tạo điểm nhấn thị giác mà vẫn giữ được đường nét kiến trúc đặc trưng của bộ trang phục gốc.
Những động lực từ thị trường
Sự gia tăng tần suất xuất hiện của cổ phục và trang phục truyền thống trong các video âm nhạc V-pop xuất phát từ những chuyển dịch sâu sắc về mặt thị hiếu công chúng và chiến lược phát triển của ngành công nghiệp giải trí. Trước hết, sự trưởng thành của thế hệ khán giả trẻ, đặc biệt là thế hệ Gen Z, đã tạo ra một làn sóng ủng hộ mạnh mẽ đối với các sản phẩm văn hóa mang bản sắc dân tộc. Nhu cầu khẳng định tự hào văn hóa và tìm hiểu lịch sử của công chúng trở thành động lực để các nghệ sĩ chủ động đầu tư nguồn lực tài chính cho khâu trang phục truyền thống, coi đó là một yếu tố cần thiết cho tác phẩm âm nhạc.
Mặt khác, trong kỷ nguyên số và sự bùng nổ của các nền tảng video ngắn như TikTok hay Youtube short, hiệu ứng thị giác của trang phục đóng vai trò quyết định khả năng lan tỏa của một sản phẩm âm nhạc. Cổ phục Việt Nam với sự phong phú về phom dáng và chi tiết may mặc thủ công mang lại nguồn chất liệu hình ảnh độc đáo. Khi nghệ sĩ thực hiện các chuyển động vũ đạo trong bộ trang phục truyền thống cách điệu, những hình ảnh này dễ dàng cắt gọt thành các đoạn video ngắn có tính thẩm mỹ cao, kích thích người dùng mạng xã hội thực hiện các bài biến hình hoặc cover vũ đạo, từ đó tạo ra hiệu ứng truyền thông tự nhiên cho sản phẩm gốc.
Về dài hạn, việc ứng dụng trang phục truyền thống còn là giải pháp định vị thương hiệu cho nghệ sĩ Việt Nam trên thị trường quốc tế. Trong một không gian âm nhạc toàn cầu hóa, nơi các công thức sản xuất âm nhạc hay xu hướng thời đại chúng đã trở nên bão hòa, yếu tố văn hóa bản địa chính là điểm tựa để nghệ sĩ tạo dựng sự khác biệt. Bộ trang phục truyền thống xuất hiện trong video âm nhạc giúp khán giả quốc tế nhận diện ngay lập tức xuất xứ văn hóa của tác phẩm, vượt qua các rào cản ngôn ngữ.
Sự xuất hiện ngày càng dày đặc và bài bản của cổ phục cùng trang phục truyền thống trong các video âm nhạc V-pop trong những năm trở lại đây cho thấy một bước tiến quan trọng trong tư duy sáng tác của giới làm nghề. Các nghệ sĩ đã chứng minh rằng văn hóa truyền thống là nguồn tài nguyên sáng tạo dồi dào nếu được khai thác bằng tư duy chuyên môn đúng đắn. Việc dung hòa giữa giá trị di sản và hơi thở thời đại đã giúp các sản phẩm âm nhạc Việt Nam gia tăng giá trị nghệ thuật, đồng thời tạo ra một hệ sinh thái kết nối hiệu quả giữa âm nhạc, thời trang và lịch sử.
Khi khoảng cách giữa giá trị cổ truyền và thị hiếu đương đại tiếp tục được thu hẹp bằng những sản phẩm chất lượng cao, trang phục truyền thống sẽ tiếp tục đóng vai trò là một trụ cột vững chắc, hỗ trợ cho quá trình xây dựng bản sắc riêng biệt và nâng cao năng lực cạnh tranh của âm nhạc Việt Nam trên thị trường toàn cầu.
KHOA BẢO
Nguồn: Tạp chí VHNT số 653, tháng 8/2026
