Nhân dịp kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), Hội thảo được tổ chức nhằm làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của Quốc Tử Giám; trao đổi về việc kế thừa truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài trong phát triển giáo dục, con người và nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Chủ trì Hội thảo có các đồng chí: PGS, TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội, Trưởng đoàn đại biểu quốc hội thành phố Hà Nội; PGS, TS Bùi Thế Duy, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội; Nguyễn Văn Chiến, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương; Nguyễn Văn Phong, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội; GS, TS Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch hội đồng di sản văn hóa quốc gia, Chủ tịch hội khoa học lịch sử Việt Nam.
Tham dự Hội thảo còn có các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các ban, bộ, ngành, cơ quan trung ương...
Di sản 950 năm Quốc Tử Giám và những giá trị cần tiếp nối
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho biết, Hội thảo được tổ chức trong không khí trang trọng hướng tới kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám (1076–2026). Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, không chỉ nhằm nhìn lại lịch sử gần một thiên niên kỷ của Quốc Tử Giám, mà còn là dịp để chúng ta cùng nhận diện sâu sắc hơn những giá trị của di sản đạo học, vị trí của Quốc Tử Giám trong tiến trình phát triển Quốc học Việt Nam, từ đó suy ngẫm về trách nhiệm kế thừa, phát huy truyền thống hiếu học, trọng dụng hiền tài trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay.
Theo Bí thư Thành ủy Hà Nội, năm 1076, dưới triều vua Lý Nhân Tông, Quốc Tử Giám được thành lập, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong lịch sử giáo dục và văn hóa dân tộc. Sự ra đời của Quốc Tử Giám thể hiện tầm nhìn của nhà nước Đại Việt trong việc xây dựng thiết chế giáo dục cấp quốc gia, lấy việc học, đạo đức và tri thức làm gốc rễ dựng nước. Trải qua các thời kỳ, với những biến đổi của lịch sử, Quốc Tử Giám khẳng định là một thiết chế giáo dục tiêu biểu, biểu tượng đặc sắc của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và tư tưởng trọng dụng người tài của dân tộc ta.
Hệ thống 82 bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ có giá trị tôn vinh các bậc hiền tài, ghi dấu truyền thống khoa bảng, mà còn lưu giữ quan niệm sâu sắc của cha ông ta về học vấn, đạo đức và trách nhiệm của người có học đối với đất nước.
Là nơi hình thành và lưu giữ di sản quý báu Quốc Tử Giám, đồng thời với vị thế là Thủ đô, trung tâm chính trị hành chính quốc gia, trung tâm lớn về giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo của đất nước. Hà Nội có trách nhiệm đặc biệt trong việc bảo tồn, phát huy di sản của Quốc Tử Giám và tiếp nối truyền thống đạo học của dân tộc. Trách nhiệm ấy phải được thể hiện cụ thể hóa trong tư duy, trong định hướng phát triển, trong chính sách giáo dục, nghiên cứu phát triển khoa học, trọng dụng nhân tài và xây dựng môi trường văn hóa của thủ đô.
Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh: Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ, đạt được hai mục tiêu 100 năm. Hướng đến xây dựng đất nước Việt Nam phát triển hùng cường, văn minh, thịnh vượng. Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, giáo dục phải kiến tạo, phải dẫn dắt sự phát triển của thủ đô, phát triển quốc gia. Văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển.
“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh”. Những giá trị kết tinh trong Quốc tử Giám về truyền thống đạo học và tinh thần trọng dụng hiền tài không chỉ là những giá trị cần được bảo tồn mà còn phải được chuyển hóa thành động lực cho phát triển.
Theo Bí thư Thanh ủy Hà Nội Trần Đức Thắng, việc tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia hôm nay một lần nữa khẳng định sự quan tâm đặc biệt của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và cá nhân đồng chí Tổng Bí Thư, Chủ tịch nước đối với việc trọng dụng nhân tài, nguồn lực chiến lược đặc biệt, quyết định sự phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới. Và cũng là một hoạt động quan trọng triển khai các nghị quyết, kết luận của ban Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị về giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và thu hút trọng dụng nhân tài cho đất nước.
“Điều quan trọng là từ những kết quả nghiên cứu và trao đổi khoa học, chúng ta có thể nhận diện rõ hơn giá trị của di sản, thống nhất với định hướng và đề xuất những giải pháp có ý nghĩa đối với thực tiễn phát triển đất nước. Từ dấu mốc 950 năm Quốc Tử Giám hôm nay, chúng ta hướng tầm nhìn tới năm 2076, kỷ niệm một nghìn năm Quốc Tử Giám và những chặng đường phát triển tiếp theo. Đó không chỉ là một số mốc về thời gian mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc gìn giữ di sản, phát huy truyền thống đạo học và chuẩn bị những nền tảng vững chắc cho tương lai của dân tộc” ”- Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng khẳng định.
Từ truyền thống trọng dụng hiền tài đến yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới
Hội thảo đã nhận được 67 tham luận và 4 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ nhiều cơ quan, đơn vị, tiêu biểu như: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Đại học Quốc gia Hà Nội; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Trường Đại học Sư phạm Hà Nội; Trường Đại học Văn hóa Hà Nội; Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ); Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; Sở VHTTDL Hà Nội; Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám và các cơ quan, cơ sở nghiên cứu khác.
Các tham luận đã tập trung làm rõ những giá trị tiêu biểu của di sản Quốc Tử Giám: truyền thống hiếu học và khát vọng vươn lên bằng tri thức; đạo lý tôn sư trọng đạo, đề cao nhân cách và trách nhiệm trong sự nghiệp giáo dục; tư tưởng trọng dụng hiền tài, coi nhân tài là nguồn lực quan trọng đối với vận mệnh quốc gia. Đồng thời, các nghiên cứu xem xét vai trò của Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục và quản trị quốc gia, nhận diện những giá trị có thể kế thừa trên tinh thần khoa học, khách quan, phù hợp với điều kiện hiện nay.
Hội thảo đã nghe 3 tham luận chuyên đề về 3 nhóm vấn đề chính: Truyền thống và lịch sử; Nghiên cứu liên ngành, ứng dụng khoa học công nghệ; Vận dụng những bài học, kinh nghiệm từ 955 năm Quốc Tử Giám, đặc biệt là trọng dụng nhân tài của các triều đại phong kiến Việt Nam. Cùng với 6 ý kiến phát biểu trực tiếp tại hội thảo, tập trung trao đổi về bốn nhóm vấn đề: giá trị lịch sử, văn hóa và đạo học của Quốc Tử Giám; phát triển giáo dục, xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời và nguồn nhân lực chất lượng cao; bảo tồn, phát huy giá trị Văn Miếu - Quốc Tử Giám gắn với giáo dục di sản, ứng dụng công nghệ, giao lưu học thuật và sáng tạo văn hóa; giải pháp phát hiện, đào tạo, sử dụng và trọng dụng nhân tài.
Một hướng thảo luận quan trọng là tiếp tục đề cao sự học, khuyến khích mỗi người không ngừng học tập, vun bồi tri thức, rèn luyện nhân cách và năng lực sáng tạo để góp phần xây dựng, phát triển đất nước; đồng thời chuyển tinh thần hiếu học thành thực học và học tập suốt đời. Hội thảo cũng trao đổi về việc phát huy truyền thống trọng dụng hiền tài thông qua các cơ chế phát hiện, đào tạo, sử dụng người tài trên cơ sở năng lực, phẩm chất và đóng góp thực tế.
Đối với Thủ đô Hà Nội, Hội thảo là dịp nghiên cứu những giải pháp tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tăng cường giáo dục di sản, lan tỏa truyền thống văn hiến và kết nối di sản với đời sống đương đại. Các định hướng phát huy giá trị cần đặt trên nền tảng bảo tồn, tôn trọng tính xác thực lịch sử và gìn giữ sự tôn nghiêm của di tích.
Thông qua trao đổi khoa học, Hội thảo hướng tới việc bổ sung luận cứ, gợi mở những định hướng và giải pháp thiết thực để phát huy giá trị di sản đạo học, phát triển con người, nuôi dưỡng tài năng và khơi dậy khát vọng cống hiến vì sự phát triển của đất nước.
Tiếp tục kế thừa và phát huy tinh thần, tư tưởng trọng dụng nhân tài trong giai đoạn tới
Phát biểu tổng kết Hội thảo, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho biết, Hội thảo đã khẳng định giá trị to lớn và ý nghĩa sâu sắc của sự kiện thành lập Quốc Tử Giám cũng như di sản Quốc Tử Giám trong 950 năm qua trên các lĩnh vực: Đóng góp quan trọng vào việc hình thành nền quốc học Việt Nam, hình thành bản sắc văn hóa Việt Nam và làm phong phú nền văn hiến của Việt Nam; mang giá trị biểu tượng không chỉ với nhân dân Việt Nam, Thủ đô Hà Nội mà còn có ý nghĩa trong đối ngoại văn hóa, khẳng định tầm vóc đặc biệt của trí tuệ và văn hiến Việt Nam.
Cần khai thác và phát huy giá trị của khu di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, không chỉ là di sản bảo tồn mà còn khai thác trên nhiều phương diện, nhiều cầu nối và phát huy vai trò trong bối cảnh hiện nay: đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số; Phát triển du lịch (đặc biệt là du lịch văn hóa) và công nghiệp văn hóa; xây dựng di tích thành môi trường giáo dục thế hệ trẻ, truyền tải thông điệp học tập suốt đời.
Từ truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng nhân tài, các tham luận và ý kiến phát biểu đã khẳng định: Cần tiếp tục kế thừa và phát huy tinh thần, tư tưởng trọng dụng nhân tài trong giai đoạn tới, nhất là khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, Trung ương đã có các nghị quyết, chỉ đạo xoay quanh việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và trọng dụng nhân tài.
Theo ông Nguyễn Văn Phong, Hội thảo đã mở ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, tập trung vào 3 nhóm chính: Nhận diện và đánh giá sâu sắc hơn về giá trị của Văn Miếu và Quốc Tử Giám trên các phương diện khác, không chỉ là đạo học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng nhân tài; Cung cấp thêm tư liệu từ các trường/viện nghiên cứu để kết nối, phát huy hơn nữa giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám (đặc biệt là 82 tấm bia Tiến sĩ), từ kinh nghiệm quốc tế, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số kết nối với các không gian văn hóa khác trong cả nước, phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục thế hệ trẻ và phát triển công nghiệp văn hóa.
Gắn với câu chuyện Hà Nội đang triển khai cụ thể hóa quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm: Trong kế hoạch kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám vào năm 2026, Thành ủy Hà Nội đã chỉ đạo nghiên cứu tổng thể để chuẩn bị cho kỷ niệm 1000 năm Quốc Tử Giám vào năm 2076, trong đó có việc mở rộng không gian, kết nối các không gian di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám với các không gian khác để tạo dựng không gian có giá trị tầm vóc quốc tế.
