Văn học Nhật Bản đang giành được sự ủng hộ lớn từ các độc giả trẻ, đặc biệt là phụ nữ

Hiện nay, những người ủng hộ văn học Nhật Bản là các độc giả trẻ. Trong đó chiếm vị trí trung tâm là sự ủng hộ mạnh mẽ đối với tiểu thuyết hiện đại của các độc giả nữ. Theo số liệu do Ban tổ chức giải thưởng Booker công bố, 48% số người mua sách văn học nước ngoài ở Anh là dưới 35 tuổi trong đó độc giả nữ tuổi từ 13 đến 34 chiếm phần lớn. Ngoài ra, năm 2025, theo bảng xếp hạng văn học nước ngoài sáu tháng đầu năm của The Bookseller - tờ báo của ngành Xuất bản nước Anh thì trong số 50 tác phẩm bán chạy, tiểu thuyết Nhật Bản chiếm gần một nửa.

Sức hấp dẫn độc đáo của văn học Nhật Bản hiện đại nằm ở sự đồng cảm và tươi mới. Ginny Tapley Takemori-người đã dịch tác phẩm của Murata Sayaka sang tiếng Anh cho biết do sự lan toả rộng rãi của truyện tranh (manga) và phim hoạt hình (Anime) trong những năm gần đây mà văn hoá Nhật Bản đã trở nên gần gũi hơn với độc giả nói tiếng Anh.

Thêm vào đó sự tồn tại của những tác giả Nhật Bản vốn được đánh giá cao từ trước như Mishima Yukio, Tanizaki Junichiro, Murakami Haruki cũng tạo ra nền móng cho sự tin cậy đối với văn học Nhật Bản. Mặt khác, trong văn học Nhật Bản hiện đại đang được đọc hiện nay, dường như còn có một sức hấp dẫn khác với văn học Nhật Bản cổ điển.

Ở đó trong cuộc sống thường nhật sẽ đan xen một cách tự nhiên những yếu tố phi thường, có thể gọi đó là cảm giác mang tính chủ nghĩa hiện thực huyền ảo; bởi vậy, trong những lời giới thiệu của giới truyền thông và các danh nhân dành cho bản dịch tiếng Anh, từ “quirky” (kỳ lạ, độc đáo) thường được sử dụng để miêu tả tác phẩm.

Takemori Ginny Tapley, người dịch nhiều tác phẩm văn học Nhật Bản như Cô nàng cửa hàng tiện ích, Mộ đom đóm… đã chỉ ra đặc trưng của văn học hiện đại Nhật Bản. Đặc trưng đó nằm ở chỗ rất nhiều tác phẩm không phân chia nhân vật thiện ác rạch ròi và có cái kết không rõ ràng.

Đó là cách kết thúc tác phẩm mập mờ tuỳ theo cách diễn giải của người đọc mà không áp đặt kết luận. Sự khác biệt so với văn học Anh này khiến cho người đọc cảm thấy nó gần với các mối quan hệ và sự phức tạp của nhân sinh trong hiện thực và rất có thể điều đó làm cho độc giả cảm thấy hấp dẫn.

Takemori chỉ ra rằng trong tác phẩm của các nữ nhà văn hiện đại, có rất nhiều yếu tố dễ làm cho độc giả trẻ đồng cảm. Cô nói: “Cũng có khi độc giả đọc văn chương đẹp đẽ như văn chương của Mishima nhưng lại không có rung cảm gì. Trong khi đó, tiểu thuyết hiện đại, đặc biệt là tác phẩm của nhà văn nữ, lại có góc nhìn thực tế và gần gũi hơn với đời sống thường nhật cũng như là về các sự vật, sự việc. Đối với các nữ độc giả trẻ họ có thể cảm thấy đồng cảm với những vấn đề của nơi làm việc, áp lực từ gia đình và kỳ thị phụ nữ (misogyny)”.

Khi Cô nàng cửa hàng tiện ích được xuất bản ở Anh, Mỹ rất nhiều độc giả đã phát biểu “Cảm ơn đã viết về sự phức tạp của tâm tính con người”, “Giống như là viết chuyện của bản thân tôi vậy”. Ngoài ra, tác phẩm Butter (Bơ) của Yuzuki Asako cũng được tiếp nhận như là câu chuyện về nữ quyền và được giành được sự đồng cảm của đông đảo độc giả.

Cần cơ chế hỗ trợ các dịch giả để văn học Nhật Bản không phải là trào lưu nhất thời

Trong cuộc phỏng vấn với FNN, nhà văn Yagi Emi đã chỉ ra tầm quan trọng của cơ chế hợp tác, không chỉ đơn thuần là tăng số lượng bản dịch mà còn là việc sẽ liên kết với nhà xuất bản nào và dịch giả nào. Shibasaki Tomoka, nhà văn đoạt giải Akutagawa cũng cho biết việc gia tăng số lượng các dịch giả để tạo điều kiện cho sự bùng nổ là quan trọng và cần phải xây dựng môi trường để việc dịch thuật các tác phẩm được tiếp tục.

Takemori nêu ra tầm quan trọng của các hội thảo, các khóa đào tạo để bồi dưỡng các dịch giả đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải tạo ra nền tảng kinh tế để các dịch giả tự do có thể yên tâm làm việc. Nếu như có chế độ hỗ trợ mà dịch giả có thể đăng kí trực tiếp không phải thông qua nhà xuất bản hay mở rộng sự hỗ trợ kinh phí dịch thuật thì chắc chắn làn sóng lan tỏa văn học Nhật Bản ra nước ngoài sẽ mạnh hơn nữa.

Chính vì các dịch giả có vai trò quan trọng trong việc xuất khẩu văn học Nhật Bản cho nên tiếng nói của những dịch giả, những người dịch tác phẩm và đem tới độc giả nước ngoài cần phải được trân trọng trong hệ thống đó.

Văn học Nhật Bản hiện nay đang được đọc rộng rãi ở nước ngoài không phải chỉ vì tác phẩm có sức hấp dẫn riêng mà còn vì nó phản ánh sâu sắc những khổ đau và cảm xúc của độc giả hiện đại. Để làn sóng này không trở thành một xu thế nhất thời, việc tạo ra cơ chế hỗ trợ các dịch giả là không thể thiếu.

Nguyễn Quốc Vương

(Dịch từ bản tiếng Nhật Bản của tác giả Chika Hasebe - FNN ngày 22/4/ 2026)

Nguồn: Tạp chí VHNT số 656, tháng 9/2026