Trung tâm Séc tại Hà Nội (Czech Centre Hanoi) trực thuộc Đại sứ quán Cộng hòa Séc, đóng vai trò kết nối văn hóa qua các hoạt động như triển lãm, điện ảnh, văn học và giáo dục. Đây là trung tâm văn hóa Séc duy nhất tại Đông Nam Á, tổ chức nhiều sự kiện quảng bá nghệ thuật và ngôn ngữ Séc.
Phát biểu tại sự kiện, ông Jaroslav Zukerstein - Đại biện lâm thời Đại sứ quán Cộng hòa Séc tại Việt Nam cho biết, Poesiomat là một thiết bị âm thanh công cộng cho phép bất kỳ ai đi ngang qua đều có thể dừng lại, xoay tay quay và lắng nghe những thanh âm trong đó, từ tiếng nói, âm nhạc, thơ ca, ký ức hay những mẩu chuyện mang linh hồn của địa điểm ấy. Ra đời tại Séc, mỗi chiếc Poesiomat được thiết kế riêng cho từng thành phố và không gian cụ thể, không có hai Poesiomat nào giống nhau. Nội dung bên trong được tuyển chọn dựa trên lịch sử, đời sống đương đại và những lớp ký ức văn hóa xung quanh nơi nó tồn tại.
Ông nhấn mạnh: “Đây là thiết bị rất quen thuộc tại Cộng hòa Séc và lần đầu tiên nó có mặt tại Đông Nam Á. Điểm độc đáo là cỗ máy này không cần nguồn điện hay bất kỳ thiết bị kết nối nào. Để nó hoạt động, bạn chỉ cần sử dụng chính sức mạnh của con người. Mục tiêu cốt lõi của dự án là mang nghệ thuật đến gần hơn với khán giả. Thay vì mọi người phải tìm đến bảo tàng hay studio, nghệ thuật giờ đây hiện diện ngay tại không gian cộng đồng để mọi người có thể thưởng thức trực tiếp. Playlist của máy bao gồm những bài hát, giọng đọc và ký ức cá nhân của cả người dân Séc và Việt Nam, tạo nên một “bức tranh tinh thần” sống động”.
Ông Trần Đắc Phúc – Đồng sáng lập, Giám đốc Complex 01 bày tỏ vinh dự khi Complex 01 được đón nhận cỗ máy Poesiomat và khẳng định: “Từ nền tảng của một nhà máy cũ, chúng tôi đã luôn nỗ lực biến Complex 01 thành không gian kết nối con người thông qua văn hóa, nghệ thuật và sáng tạo, cỗ máy này chính là minh chứng rõ nét cho tinh thần đó. Sự kiện này nằm trong khuôn khổ Những Ngày Văn học châu Âu tại Hà Nội, tạo ra một cơ hội tuyệt vời nhằm kết nối các nền văn hóa”.
Bà Dana Brabcová – Bí thư thứ hai, phòng Văn hóa Đại sứ quán Cộng hòa Séc cho biết, phiên bản tại Hà Nội này chứa 20 bản ghi âm đặc biệt, do Đại sứ quán Cộng hòa Séc cùng Trung tâm Séc tuyển chọn 10 tác phẩm và 10 tác phẩm còn lại do phía Complex 01 lựa chọn. Bà đánh giá, các bản ghi phản chiếu tinh thần của Complex 01: trẻ trung, thử nghiệm, đa văn hóa và giàu tính cộng đồng. Đặc biệt, trong số những âm thanh ấy có ca khúc dân gian nổi tiếng Holka modrooká, do đội ngũ Complex 01 học hát và thể hiện bằng tiếng Séc, như một lời chào văn hóa giữa Praha và Hà Nội.
Bà cũng cho biết: “Chúng tôi đã nỗ lực hết mình để chọn ra những gì tinh túy và tiêu biểu nhất của văn hóa Séc nhằm đưa vào danh sách này. Đặc biệt, trong danh sách này có những đóng góp đầy cảm hứng từ những người trẻ Việt Nam đam mê nhạc dân tộc. Điển hình là bài hát dân ca Quan họ Bắc Ninh – một di sản quý báu mà các bạn trẻ đã tâm huyết đưa vào cỗ máy với niềm ấn tượng sâu sắc dành cho dự án này. Những âm thanh như vậy chính là bức tranh tinh thần sống động, cho thấy sức mạnh của âm nhạc và câu chuyện trong việc kết nối con người”.
Bà Dana Brabcová hào hứng giới thiệu những âm thanh đặc trưng của Praha trong playlist: âm thanh của hệ thống tàu điện ngầm (metro), tàu điện và tiếng chuông từ các biểu tượng như đồng hồ con gà tại quảng trường Praha. Đặc biệt, không thể thiếu một bài thơ Séc ấn tượng trong danh sách này, do dịch giả Đỗ Ngọc Việt Dũng thể hiện. Được biết đến với tên Do.honza – ông là một cây bút rất nổi tiếng trong cộng đồng người Việt tại Cộng hòa Séc, từng cho ra mắt nhiều tập thơ, ký và tuyển chọn thơ dịch của Séc và Slovakia.
Là người lựa chọn các tác phẩm cho chiếc Poesiomat, phụ trách chương trình sự kiện và truyền thông tại Complex 01 Nguyễn Như Quỳnh chia sẻ: “Khi bắt đầu lựa chọn nội dung, chúng tôi đã đặt ra một câu hỏi: “Nếu Hà Nội có thể kể chuyện thông qua âm thanh, thì thành phố này sẽ muốn kể điều gì?”. Bản thân Complex 01 luôn tồn tại nhiều lớp giao thoa: giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức công nghiệp và đời sống sáng tạo đương đại, giữa truyền thống và các thực nghiệm mới. Vì vậy, playlist này không được xây dựng như một tuyển tập những ca khúc nổi tiếng nhất, mà là một hành trình lắng nghe. Giữa nhịp sống rất nhanh của thành phố, mọi người có thể bất chợt dừng lại, xoay chiếc máy này để nghe thấy một “lát cắt văn hóa” của Hà Nội ngay tại đây. Nếu 10 bản ghi âm do đội ngũ sáng lập từ Cộng hòa Séc lựa chọn để kết nối Hà Nội với mạng lưới các thành phố trên thế giới, thì 10 bản còn lại do Complex 01 tuyển chọn, phản ánh những thực hành nghệ thuật âm thanh và những câu chuyện đang hiện diện trong đời sống văn hóa Việt Nam hiện nay. Chúng tôi định hình playlist này thông qua năm từ khóa chính: Ký ức, Cộng đồng, Di sản, Văn hóa đương đại và Tương lai".
Theo chị Lý Phương Mai - điều phối chương trình văn hóa của Complex 01, trong số 10 bản ghi âm này, di sản văn hóa chiếm một vị trí rất đặc biệt với các tác phẩm từ nhóm Xẩm 48h và Trung tâm Xúc tiến quảng bá di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam. Xẩm được giới thiệu là một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian độc đáo của miền Bắc, gắn liền với đời sống đường phố và có chức năng kể chuyện thông qua âm nhạc. Bên cạnh âm nhạc truyền thống, playlist còn có những thử nghiệm đương đại như: Tác phẩm Hoa thơm bướm lượn của nhóm Limebócx, các ca khúc của ban nhạc Bức Tường – những âm thanh đã trở thành ký ức của nhiều thế hệ người Việt… Đội ngũ thực hiện hy vọng cỗ máy thơ sẽ trở thành một "điểm chạm văn hóa mới" của Hà Nội, là nơi mọi người có thể kết nối với thành phố bằng cách lắng nghe những lớp ký ức, những chuyển động văn hóa và những con người đã tạo nên tinh thần của nơi này.
