Nỗi cô đơn và sự kết nối - chủ đề của thời đại

Được khởi xướng từ năm 2011, Những ngày Văn học châu Âu đã dần trở thành một trong những sự kiện văn học thường niên đáng chú ý tại Việt Nam. Không chỉ là dịp giới thiệu các tác phẩm và gương mặt tiêu biểu của văn học châu Âu đương đại, chương trình còn đóng vai trò như một diễn đàn giao lưu văn hóa, góp phần thúc đẩy sự thấu hiểu và hợp tác nghệ thuật giữa Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Sự kiện năm nay do Viện Goethe (Goethe-Institut) chủ trì, cùng sự đồng tổ chức của Institut Français, British Council, Đại sứ quán Áo, Đại sứ quán Ý, Czech Centres và Phái đoàn Wallonie-Bruxelles, với sự đồng hành đặc biệt của Hội Sách Frankfurt.

Với chủ đề "Từ mình đến ta: Nỗi cô đơn và sự đoàn kết trong văn chương châu Âu", Những ngày Văn học châu Âu đặt ra vấn đề: “nỗi cô đơn không còn đơn thuần là một trải nghiệm cá nhân, nó đã trở thành một trong những trạng thái định hình thế kỷ hai mươi mốt, được tạo nên bởi sự xâm lấn của công nghệ vào mọi chiều kích của đời sống con người, bởi những khác biệt giữa các thế hệ và các nền văn hóa, và bởi sự xói mòn của những điểm tựa chung từng gắn kết cộng đồng lại với nhau. Thế nhưng sự đoàn kết, sự thôi thúc vươn tay về phía người khác, vẫn tồn tại, dù là ở một trạng thái mong manh hơn”. 

Nỗi cô đơn mang những hình hài nào, và nó cất lên tiếng gì? Cơ thể con người phản ứng ra sao khi di chuyển giữa sự cô lập và sự kết nối? Văn học đóng vai trò gì? - Viện trưởng Viện Goethe Oliver Brandt cho biết, những câu hỏi này sẽ được khai mở qua tiếng nói của năm nhà văn châu Âu đương đại nổi bật, trong đối thoại với các nhà văn, học giả và độc giả Việt Nam. Trong đó, kịch tác gia kiêm tiểu thuyết gia Sasha Marianna Salzmann và tiểu thuyết gia Miku Sophie Kühmel đến từ Đức mang đến những góc nhìn được định hình bởi những câu hỏi về bản sắc, lịch sử và sự thân mật. Từ Vương quốc Anh, Rebecca Watson khám phá nội tâm và sự đứt gãy cảm xúc qua những trang văn xuôi cách tân đặc sắc về hình thức. Nhà văn người Áo Peter Simon Altmann suy ngẫm về nỗi cô đơn và sự tha hương qua những tự sự được định hình bởi những năm tháng dài dịch chuyển giữa châu Âu và Đông Á. Nhà văn kiêm nhà du hành người Pháp Thibault Clemenceau mang đến một góc nhìn bắt rễ từ sự di chuyển, những cuộc gặp gỡ và sự kết nối sống động xuyên lục địa.

Phát biểu tại cuộc gặp gỡ báo chí ngày 6/5, Viện trưởng Viện Goethe Hà Nội Oliver Brandt cho hay “cô đơn” không chỉ là một chủ đề nổi bật trong văn học châu Âu mà còn là sự phản chiếu sâu sắc những trạng thái đặc trưng của đời sống đương đại.

“Trong kỷ nguyên công nghệ len lỏi vào mọi ngóc ngách, khi các sợi dây liên kết cộng đồng dần trở nên lỏng lẻo, nỗi cô đơn đã chuyển mình từ một trải nghiệm cá nhân thành một hiện tượng xã hội rõ nét. Dù vậy, tinh thần đoàn kết và khát khao kết nối vẫn bền bỉ hiện diện như một động lực cốt lõi!” - Ông Oliver Brandt khẳng định.

Trưởng đại diện Phái đoàn Wallonie - Bruxelles tại Việt Nam Piere Du Ville nhấn mạnh, sự kiện không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu văn hóa, mà còn là một lời mời gọi bước vào cuộc đối thoại của đời sống đương đại. Đây cũng là dịp để độc giả từ những không gian văn hóa khác nhau có thể gặp gỡ, cùng chia sẻ và hòa mình vào thế giới của sách.

Ông bày tỏ kỳ vọng, chương trình sẽ góp phần lan tỏa tinh thần đa dạng và đa văn hóa của văn học châu Âu, đồng thời khơi gợi sự quan tâm, khám phá từ đông đảo công chúng. Trong bối cảnh thế kỷ XXI với những biến chuyển mạnh mẽ về công nghệ, xã hội và văn hóa, khái niệm “cô đơn” không còn dừng lại ở trải nghiệm cá nhân, mà đã trở thành một trạng thái phổ biến, ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống tinh thần của con người. Sự phát triển của công nghệ số, khoảng cách giữa các thế hệ, cũng như những khác biệt về văn hóa và xã hội, đang góp phần làm suy giảm những kết nối truyền thống vốn từng gắn kết cộng đồng.

Nhìn nhận về sự xâm lấn của công nghệ, Trưởng Phái đoàn Wallonie-Bruxelles Pierre Du Ville, cho rằng dù đọc sách thường được coi là một hành động đơn độc, nhưng thực chất đó là hành trình kết nối tâm giao giữa độc giả và tư tưởng của tác giả. Trong bối cảnh thế hệ trẻ đang dành quá nhiều thời gian cho không gian mạng, ông nhấn mạnh việc quảng bá văn hóa đọc chính là phương thức hữu hiệu để mỗi cá nhân tìm thấy sự đồng điệu và lòng thấu cảm, thay vì chìm đắm trong sự cô lập của thế giới ảo.

Sự góp mặt của các cây bút đương đại châu Âu

Những ngày Văn học châu Âu 2026 mang đến cho khán giả Việt Nam cơ hội giao lưu trực tiếp với những giọng nói đương đại hấp dẫn nhất của văn học châu Âu.

Liên hoan năm nay quy tụ 5 nhà văn châu Âu nổi bật, đại diện cho nhiều nền văn học khác nhau. Trong đó, kịch tác gia kiêm tiểu thuyết gia Sasha Marianna Salzmann và nhà văn Miku Sophie Kühmel (Đức) mang đến những góc nhìn xoay quanh bản sắc cá nhân, lịch sử và sự thân mật trong các mối quan hệ.

Từ Vương quốc Anh, Rebecca Watson gây chú ý với lối viết văn xuôi cách tân, tập trung khai thác nội tâm và những đứt gãy cảm xúc trong đời sống hiện đại. Nhà văn người Áo Peter Simon Altmann lại tiếp cận chủ đề cô đơn và tha hương thông qua trải nghiệm di chuyển và sống giữa nhiều không gian văn hóa khác nhau, đặc biệt là mối liên hệ giữa châu Âu và Đông Á. Trong khi đó, Thibault Clemenceau - nhà văn kiêm nhà du hành người Pháp - mang đến một góc nhìn giàu tính trải nghiệm, nơi những chuyến đi, những cuộc gặp gỡ xuyên lục địa trở thành chất liệu để khám phá kết nối giữa con người với con người.

Liên hoan năm nay tại Việt Nam cho thấy cách các nhà văn nhìn nhận sự thay đổi của xã hội và vai trò của văn chương trong việc kết nối con người. Thông qua các buổi giao lưu, tọa đàm và đọc tác phẩm, các tác giả sẽ trực tiếp chia sẻ quan điểm, quá trình sáng tác cũng như cách họ tiếp cận những vấn đề của thời đại.

Chuỗi hoạt động đa dạng, mở rộng trải nghiệm văn học

Không chỉ dừng lại ở các buổi tọa đàm, Những ngày Văn học châu Âu 2026 còn mang đến nhiều hoạt động phong phú, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận văn học theo những cách thức mới mẻ hơn.

Điểm nhấn của Những ngày Văn học châu Âu năm 2026 là bốn buổi tọa đàm lớn, đề cập đến nỗi cô đơn và sự đoàn kết qua các chủ đề như: sự câm lặng và đè nén, cơ thể trong không gian đô thị, bản sắc và sự chưa hoàn tất, và hành động viết như một nỗ lực hàn gắn. Những cuộc trò chuyện này quy tụ các tác giả, nhà phê bình và học giả châu Âu và Việt Nam, được bổ trợ bởi các workshop viết sáng tạo và viết kịch bản sân khấu, trong đó có các buổi do Sasha Marianna Salzmann và Miku Sophie Kühmel dẫn dắt, tạo cơ hội giao lưu gần gũi hơn với các cây bút trẻ và sinh viên. Đây là nơi các tác giả, nhà phê bình và học giả từ châu Âu và Việt Nam cùng trao đổi, phản biện và mở rộng góc nhìn về văn học.

Bên cạnh đó, các workshop viết sáng tạo và viết kịch bản sân khấu do chính các nhà văn quốc tế dẫn dắt sẽ mang đến cơ hội học hỏi trực tiếp cho sinh viên, người viết trẻ và những người yêu văn chương. Các hoạt động này không chỉ giúp nâng cao kỹ năng sáng tác mà còn tạo ra không gian kết nối gần gũi giữa tác giả và độc giả.

Sự kiện cũng mở rộng cách tiếp cận công chúng bằng những hình thức trải nghiệm mới. Đáng chú ý là hoạt động đi bộ kết hợp xướng đọc tác phẩm vào buổi tối tại Hà Nội, đưa người tham dự khám phá tác phẩm văn học trong nhiều bối cảnh không gian đô thị sống động. Những thử nghiệm này hướng tới việc đưa văn chương vượt ra khỏi khuôn khổ truyền thống, gắn kết chặt chẽ hơn với đời sống và nhịp điệu của thành phố. Dự án có sự góp mặt của dàn nghệ sĩ tên tuổi như NSND Như Quỳnh, diễn viên Tú Oanh, nghệ sĩ Lê Thư Hương, ca sĩ Giang Trang...

Nhân dịp này, Trung tâm Séc Hà Nội sẽ bàn giao chiếc máy hát tự động ngoài trời Poesiomat cho không gian sáng tạo Complex 01 vào 16 giờ ngày 12/5, đánh dấu lần đầu tiên dự án nghệ thuật công cộng độc đáo này hiện diện tại Đông Nam Á. Mỗi chiếc Poesiomat đều là một phiên bản độc bản. Phiên bản tại Hà Nội sẽ chứa 20 bản ghi âm đặc biệt, bao gồm những thanh âm của Hà Nội và cả một giai điệu dân gian Séc.

Trong khuôn khổ chương trình, Những Ngày Văn học châu Âu 2026 còn giới thiệu hai trưng bày sách đặc biệt, được thực hiện với sự hợp tác của Hội chợ Sách Frankfurt - hội sách lớn nhất thế giới xét theo quy mô nhà xuất bản tham gia. Đây được xem là một dấu mốc quan trọng trong việc mở rộng hợp tác quốc tế của sự kiện. Thông qua các hoạt động trưng bày, độc giả Việt Nam có cơ hội tiếp cận gần hơn với các ấn phẩm văn học châu Âu, đồng thời hiểu thêm về thị trường xuất bản quốc tế. Chiều ngày 6/5, tại Viện Goethe Hà Nội cũng đã diễn ra sự kiện kết nối giữa Hội chợ Sách Frankfurt với các nhà xuất bản Việt Nam. Sự kiện cũng góp phần kết nối giữa các dịch giả văn học Việt Nam và các nhà xuất bản tiếng Đức.