Trải rộng từ số lượng đến không gian kể chuyện

Từ đầu năm 2026 đã có loạt phim Việt ra rạp như Ai thương ai mến, Chiến Nam: Ve sầu thoát xác, Vạn dặm yêu em, Bố già trở lại, Người bất tử…với đề tài và thể loại từ đời sống gia đình, vấn đề xã hội đến hành động, trinh thám và tâm linh. Dù cạnh tranh với “bom tấn” Avatar 3: Lửa và tro tàn của Hollywood nhưng Thiên đường máu khai thác đề tài lừa đảo người Việt ra nước ngoài đã thu về 125 tỷ đồng, trở thành phim Việt đầu tiên cán mốc 100 tỷ trong năm. Con kể ba nghe mang đậm yếu tố gia đình và văn hóa bản địa, đưa nghệ thuật Xiếc lên màn ảnh rộng - dù không tạo “cơn sốt” vẫn đạt doanh thu hơn 50 tỷ đồng. Chúng cho thấy khán giả đến rạp không chỉ để giải trí, mà còn quan tâm tới câu chuyện phản ánh hiện thực xã hội.

Mùa phim Tết vẫn là “mùa vàng” của năm. Bắt nhịp với xu hướng “trở về cội nguồn” và tâm lý “đi về nhà” của khán giả, phim chiếu Tết như Thỏ ơi !, Mùi phở, Nhà mình đi thôi, Nhà ba tôi một phòng, Cảm ơn người đã thức cùng tôi, Báu vật trời cho...đều tập trung khai thác các giá trị gia đình, truyền thống và bản sắc văn hóa, đồng thời giảm hài hước dễ dãi, tăng hàm lượng tâm lý, cảm xúc và cách kể theo hướng lắng sâu. Đây là dấu hiệu tích cực khi phim Việt tìm cách giữ chân khán giả bằng sự đồng cảm, chứ không chỉ bằng không khí lễ hội.

Giữa dòng chảy này, Huyền tình Dạ Trạch là một lựa chọn khác biệt của mùa Tết khi khai thác chất liệu huyền sử, lấy cảm hứng từ truyền thuyết Chử Đồng Tử - Tiên Dung. Sau mùa Tết, tháng 3 có các phim Tài, Quỷ nhập tràng 2, Ốc mượn hồn, Song hỷ lâm môn dự kiến ra rạp; Đại tiệc trăng máu 8, Anh hùng, Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng, Giải cứu đang nhắm đến phát hành vào dịp lễ 30-4.

Năm 2026 với Huyền tình Dạ Trạch, Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh, Tây Sơn thất hổ tướng... dòng phim lịch sử và huyền sử tiếp tục được các nhà làm phim tư nhân quan tâm. Dù vẫn là “địa hạt khó” do yêu cầu cao về chi phí, kịch bản, bối cảnh và phục trang, sự xuất hiện của các dự án này cho thấy nỗ lực đưa văn hóa cội nguồn trở thành chất liệu trung tâm, thay vì chỉ là phông nền minh họa.

Thể loại kinh dị - dòng phim đang giữ nhịp sôi động cho thị trường - là hàng loạt dự án như Heo năm móng, Ốc mượn hồn, Lầu chú Hỏa, Thẩm mỹ viện âm phủ, Lên hương, Phí Phông… nghiêng sang gắn yếu tố hù dọa với văn hóa bản địa và không gian vùng miền. Trong khi đó, các phim mang màu sắc tâm lý - xã hội như Nghỉ hè sợ nghỉ hưu, Sợi chỉ đỏ, Song hỷ lâm nguy, Thơ tình gửi ma sơ, Unbox, Người được chọn …và một số phim tiếp cận những vấn đề xã hội gai góc như Giải cứu, Tài, Trại buôn người, Bẫy tiền, Anh hùng...phản ánh xu hướng chủ động đối diện với hiện thực đương đại.

Bên cạnh đó là xu hướng phát triển phim nối tiếp (sequel) của các phim từng đạt doanh thu trên 100 tỷ đồng với Thám tử Kiên: Lời nguyền Hoàng Kim, Đại tiệc trăng máu 8, Quỷ nhập tràng 2, Ma dai 3…cho thấy điện ảnh Việt bắt đầu bước vào giai đoạn xây dựng “vũ trụ phim” và thương hiệu dài hơi. Tuy nhiên, thách thức với phim seri không ở thu hút khán giả mới, mà ở khả năng giữ được niềm tin của nhóm khán giả cũ - những người ngày càng khắt khe và sẵn sàng quay lưng nếu cảm xúc bị lặp lại.

Song song đó là sự trở lại của những đạo diễn giàu kinh nghiệm như Đinh Tuấn Vũ (phim Ốc mượn hồn), Nguyễn Võ Nghiêm Minh (Chớp bóng), Nguyễn Phan Quang Bình (Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh), Phan Gia Nhật Linh (Đại tiệc trăng máu 8), Lưu Huỳnh (Song hỷ lâm nguy)...; các diễn viên như Thanh Hằng, Hồng Anh (phim Madame thanh sắc), Dustin Nguyễn, Đinh Y Nhung, Jun Vũ, Thái Hòa, Thu Trang, Tuấn Trần, Phương Anh Đào, Miu Lê, Vân Sơn, Liên Bỉnh Phát…cùng những đạo diễn lần đầu thử sức như Mai Tài Phến (phim Tài), Đỗ Quốc Trung (Con kể ba nghe), Minh Beta (Mùi phở)...tạo nên thế cân bằng, vừa giữ chất lượng, vừa tăng sức hút và sự mới mẻ cho phim Việt chiếu rạp năm 2026.

Cơ hội - thách thức và sàng lọc

Một điểm đáng chú ý của năm 2026 là sự suy giảm tương đối của phim ngoại trên thị trường Việt. Theo ông Nguyễn Khánh Dương - nhà sáng lập Box Office Vietnam - xu hướng này không chỉ diễn ra tại Việt Nam mà còn phổ biến ở nhiều thị trường quốc tế. Trong khi các nền tảng streaming chưa thực sự tạo được cú bứt phá nội địa, rạp chiếu vẫn là không gian trung tâm để khán giả Việt xem phim Việt. Nhóm khán giả yêu thích điện ảnh Hollywood và quốc tế - được gọi là “khán giả tinh hoa” - đang dần rời rạp, chuyển sang tiêu thụ nội dung trên các nền tảng VOD, trong khi khán giả đại chúng có xu hướng ra rạp nhiều hơn. Đây là cơ hội rõ rệt cho phim nội địa, nhất là với những câu chuyện gần gũi văn hóa - xã hội Việt Nam.

Nếu trước đây, phim Việt chiếu rạp thường được nhắc đến qua các kỷ lục doanh thu, bước sang năm 2026 trọng tâm sẽ dịch chuyển sang chiến lược sản xuất và phát hành. Trên thực tế khoảng 50% doanh thu của phim phụ thuộc vào chất lượng nội dung, 30% vào tiếp thị và 20% vào chiến lược phát hành. Các nhà làm phim không còn dồn toàn bộ kỳ vọng vào vài tuần cao điểm, mà bắt đầu phân bổ dự án theo mùa, theo phân khúc khán giả và đặc trưng thể loại. Tuy mùa Tết vẫn giữ vai trò quan trọng, song các dịp lễ khác (30-4 và 2-9) trong năm và giai đoạn cuối năm đang được đầu tư bài bản hơn.

Năm 2025 đã có 50 bộ phim Việt ra rạp, cao nhất trong vòng 10 năm qua. Dự kiến 70 - 80 phim Việt ra rạp trong năm 2026 phản ánh sự “dồn toa” sau thời gian gián đoạn bởi dịch bệnh COVID-19, biến động kinh tế và cả bị trì hoãn hoặc quan sát để chờ thời điểm phát hành. Doanh số phim Việt tăng trưởng trong hai năm 2024-2025 tạo nên “cú hích” để các nhà sản xuất và đặc biệt là nhiều nhà đầu tư mạnh dạn hơn với các dự án phim mới. Tuy vậy, sự gia tăng về số lượng sẽ khiến thời gian trụ rạp - yếu tố sống còn của doanh thu - bị rút ngắn từ khoảng bốn tuần xuống còn hai tuần, thậm chí ngắn hơn, nếu tỷ lệ lấp đầy rạp thấp. Khi một bộ phim chỉ có vài ngày để “quyết định thắng - thua”, mọi sai sót từ chiến lược phát hành, truyền thông đến chất lượng nội dung đều có thể trở thành “thảm họa”. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng hệ sinh thái xung quanh phim - từ âm nhạc, truyền thông số đến khả năng lan tỏa trên nền tảng trực tuyến - trở thành yêu cầu sống còn. Mở rộng phát hành quốc tế và nền tảng số không chỉ giúp giảm áp lực phòng vé mà còn kéo dài vòng đời của mỗi bộ phim. 

Thị trường hiện vẫn tập trung vào những nhà sản xuất quen thuộc như V Pictures, Galaxy, Mega GS, BHD, CJ HK Entertainment, 89s Group, Anh Tễu Studio …Trong một thị trường vận hành theo logic thương mại ngày càng rõ rệt, dòng vốn có xu hướng chảy về các nhà sản xuất và đạo diễn đã chứng minh năng lực doanh thu, tạo nên nghịch lý: phim Việt chiếu rạp được mùa về số lượng, nhưng cơ hội lại phân bổ không đều. Dù vậy, năm 2026 vẫn có nhiều phim đến từ các đạo diễn đầu tay và nhà sản xuất mới là tín hiệu rất tích cực.

Có một cuộc khủng hoảng đang nằm ở nguồn nhân lực làm phim, đặc biệt là diễn viên. Khi hàng chục dự án đồng loạt khởi động, các diễn viên có thực lực sẽ quá tải. Với các dự án kinh phí thấp, việc tiếp cận ngôi sao gần như bất khả thi, trong khi lựa chọn gương mặt mới lại tiềm ẩn rủi ro truyền thông trong bối cảnh thời gian trụ rạp ngắn. Đạo diễn Hoàng Tuấn Cường thừa nhận, ngoài kịch bản, áp lực lớn nhất hiện nay là tìm kiếm diễn viên phù hợp... Nhà sản xuất Mega GS cho biết, với những đơn vị đã có tên tuổi, việc huy động vốn không quá khó nhưng kịch bản hay, đề tài mới, dàn diễn viên có nghề và đủ sức hút, lịch sản xuất khả thi, thậm chí nhân sự điều hành sản xuất giỏi lại là những bài toán nan giải. Thực tế, không ít nhà sản xuất đã buộc phải cắt giảm kế hoạch từ sản xuất 5 phim/năm xuống còn 2-3 phim do bị động về lịch quay khi phải chờ diễn viên...

Thành công của những phim Việt trong thời gian gần đây cho thấy sự trưởng thành và khắt khe rõ rệt của khán giả. Khán giả ngày càng khó tính hơn, không chỉ so sánh phim Việt với nhau mà còn đặt lên bàn cân với phim Hàn, phim Mỹ và cả seri streaming (phát trực tuyến). Những công thức giải trí quen thuộc nếu lặp lại mà thiếu đổi mới sẽ bị đào thải, chứng minh từ số phim đã “ngã ngựa” ngoài phòng vé đầu năm 2026. Nhà sản xuất phim Lầu chú Hỏa nói: “Sự cạnh tranh khốc liệt buộc các nhà làm phim phải nghiêm túc hơn và không ngừng thử thách chính mình. Một dự án được thực hiện tử tế, chỉn chu và xuất phát từ mong muốn kể câu chuyện gần gũi với khán giả thì ở bất kỳ thể loại hay thời điểm nào cũng vẫn có cơ hội được đón nhận.”

Theo thống kê của Box Office Vietnam, năm 2025 tổng doanh thu của phim Việt tại thị trường trong nước đạt khoảng 3.650 tỷ đồng, gần gấp đôi năm 2024 (khoảng 1.900 tỷ đồng). Trong đó, tổng doanh thu của 10 phim Việt ăn khách nhất đạt 2.765 tỷ đồng, tăng hơn 1,6 lần so với năm 2024 (1.715 tỷ đồng). Năm 2026 không chỉ với kỳ vọng tăng trưởng khi số lượng phim ra rạp dự kiến chạm mốc kỷ lục, thị trường còn là một cuộc sàng lọc khốc liệt, nơi chất lượng, bản sắc và chiến lược phát hành trở thành yếu tố quyết định. Chưa thể dự báo năm 2026 sẽ có bao nhiêu phim thắng lớn. Nhưng doanh thu dường như không còn là thước đo duy nhất, khi thị trường đang buộc các nhà làm phim phải lựa chọn giữa chạy theo số lượng hay đầu tư cho sức bền. Hơn nữa, một thị trường chỉ dựa vào dăm bộ phim đạt doanh thu cao ngất thì không thể phát triển bền vững. Vì vậy điện ảnh Việt phải đồng thời nâng cao chất lượng kịch bản, đa dạng hóa thể loại và chuẩn hóa quy trình sản xuất. Song song đó là chiến lược truyền thông - phát hành hiệu quả, hệ thống rạp được mở rộng và nguồn nhân lực được đào tạo bài bản. Cân bằng được giữa phim thương mại và các tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật thì điện ảnh Việt mới có thể vừa tăng trưởng, vừa giữ được bản sắc và sức sống lâu dài.

XUÂN HƯỚNG

Nguồn: Tạp chí VHNT số 635, tháng 2-2026