Vở tuồng “Nữ tướng Đào Tam Xuân” được Bửu Tiến chỉnh lý, NSND Ngọc Phương dàn dựng, dưới sự chỉ đạo nghệ thuật của Phó Giám đốc Phụ trách TS, NSND Lê Tuấn Cường, các nghệ sĩ, diễn viên và dàn nhạc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia phối hợp trình diễn.
Câu chuyện bắt đầu từ mối quan hệ gắn bó giữa ba anh em kết nghĩa: Triệu Khuông Dẫn, Cao Hoài Đức và Trịnh Ân. Họ là những bậc hào kiệt cùng nhau vào sinh ra tử, chinh chiến ngược xuôi để gây dựng nên triều đại nhà Tống. Khi giang sơn về một mối, Triệu Khuông Dẫn lên ngôi hoàng đế. Tuy nhiên, biến cố ập đến ngay khi vương triều vừa định hình. Trong một lần tuân lệnh vua ra trận dẹp loạn, Trịnh Ân đã lập được công lớn, mang lại bình yên cho bờ cõi.
Thế nhưng, trên đường khải hoàn trở về kinh đô, ông vô tình chạm trán với Hàn Phụng - phụ thân của Thứ phi Hàn Tố Mai, đồng thời là nhạc phụ của nhà vua. Cậy thế quyền cao chức trọng, Hàn Phụng ngang ngược dùng kiệu của vua đi du ngoạn, lộng hành khinh nhờn phép nước. Với bản tính cương trực, không chấp nhận sự bất công và thói hống hách, Trịnh Ân đã thẳng tay trừng trị Hàn Phụng.
Hành động chính nghĩa này vô tình lại gieo mầm cho một âm mưu trả thù tàn độc. Tại hoàng cung, cha con Hàn Phụng và Hàn Tố Mai đã bày kế hiểm. Nhân lúc vua say rượu, chúng đã giả mạo chiếu chỉ, lén lút đóng dấu ngọc tỉ để ban án tử cho Trịnh Ân. Trong cơn tuyệt vọng để cứu cha khỏi án oan, người con trai là Trịnh Ấn đã một mình xông vào pháp trường nhưng cuối cùng cả hai cha con đều không thoát khỏi tay kẻ gian ác. Bi kịch đẫm máu chốn hoàng cung chính thức bắt đầu từ những mưu đồ hèn hạ của bọn gian thần.
Giữa lúc bi kịch diễn ra tại kinh thành, nơi biên ải xa xôi, Đào Tam Xuân - vợ của Trịnh Ân - vẫn đang ngày đêm giữ vững thành trì. Khi nhận được tin dữ cả chồng và con đều bị hãm hại, nỗi đau tột cùng đã biến thành sức mạnh quật khởi.
Hình tượng Đào Tam Xuân hiện lên đầy bi tráng: nàng nén đau thương, lấy máu đề cờ, kéo quân về kinh đô để hỏi tội nhà vua và đòi lại công lý. Đây chính là cao trào của vở diễn, nơi khí phách của một người phụ nữ được đẩy lên đỉnh điểm. Đào Tam Xuân dám đứng lên chống lại những sai trái của bậc thiên tử.
Tại kinh thành, nhờ sự phân tích thấu đáo về nguồn cơn sự việc từ Cao Hoài Đức, Đào Tam Xuân đã nén lòng thù riêng, tha tội chết cho Triệu Khuông Dẫn để giữ vững đại cuộc. Tuy nhiên, với bọn gian thần Hàn Phụng, nàng cùng Cao Hoài Đức đã dứt khoát xử tội chết để răn đe kẻ ác, loại bỏ mầm mống họa quốc. Sự hối hận muộn màng của Triệu Khuông Dẫn và lòng trung trinh của Đào Tam Xuân đã tạo nên một kết thúc đầy cảm xúc, khẳng định trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với triều đình và vận mệnh đất nước.
Vở diễn quy tụ dàn diễn viên tài năng của Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam. Vai diễn linh hồn của vở - nữ tướng Đào Tam Xuân được đảm nhiệm bởi NSƯT Đỗ Quyên và nghệ sĩ Thanh Phương. Hình ảnh nữ tướng trong giáp trụ, cờ lệnh cắm sau lưng, tay cầm binh khí đã khắc họa rõ nét hình tượng “đào võ” kinh điển. Sức hút của nhân vật không chỉ đến từ vẻ ngoài oai phong mà còn từ hành trình tâm lý phức tạp: vừa là người vợ thiết tha yêu chồng, người mẹ thương con vô bờ, vừa là vị tướng dũng cảm, dứt khoát.
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, NSƯT Đỗ Quyên cho biết: “Để làm rõ được hai cung độ cảm xúc của vai diễn, ngoài kinh nghiệm nhiều năm trong nghề, trong suốt quá trình biểu diễn, tôi luôn sống trong nhân vật, đặt mình vào hoàn cảnh và tính chất của vai diễn. Diễn tuồng cổ như vai Đào Tam Xuân luôn phải đúng lề lối từ động tác đến ngữ khí và sử dụng khoa trương cách điệu rất nhiều. Chính vì vậy, tôi luôn cố gắng để đài từ rõ ràng, động tác dứt khoát, tâm lý chân thực, từ đó khán giả, đặc biệt là các bạn trẻ, dễ dàng tiếp cận và yêu thích bộ môn nghệ thuật truyền thống này”.
Bên cạnh đó, các vai diễn khác cũng để lại dấu ấn đậm nét: NSƯT Thế Thủy vai Triệu Khuông Dẫn (Tống Thái Tổ); NSƯT Xuân Tùng vai Cao Hoài Đức; nghệ sĩ Đình Học vai Trịnh Ân; nghệ sĩ Thanh Tùng vai Trịnh Ấn; nghệ sĩ Đình Nam vai Hàn Phụng; NSƯT Diễm Hương vai Hàn Tố Mai…
Vở tuồng "Nữ tướng Đào Tam Xuân" là bản hùng ca rực rỡ về nữ quyền và lòng trung nghĩa. Không chỉ khắc họa bài học sâu sắc về tình yêu nước, đêm diễn còn mang đến những màn vũ đạo cuốn hút, những nhịp trống chầu dồn dập cùng kỹ thuật hát xướng lay động của nghệ thuật tuồng cổ. Với những xung đột kịch tính và tâm lý nhân vật chân thực, vở diễn đã chinh phục đông đảo khán giả, đặc biệt là giới trẻ, qua đó khẳng định sức sống mãnh liệt và giá trị trường tồn của di sản nghệ thuật tuồng trong đời sống đương đại.
