Lưu giữ sức sống của di sản văn hóa
Hai cuốn sách ảnh mới của NSNA Nguyễn Á khai thác hai chủ đề tưởng chừng khác biệt, nhưng cùng gặp nhau ở tình yêu sâu sắc dành cho quê hương, đất nước. Một tác phẩm hướng vào những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ; tác phẩm còn lại kể câu chuyện về biển đảo thiêng liêng và những con người ngày đêm bám biển, giữ đảo.
Với Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh, NSNA Nguyễn Á giới thiệu hình ảnh 17 di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO ghi danh. Qua những khuôn hình, tác giả ghi lại nhiều loại hình nghệ thuật, tập quán, tri thức dân gian gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng ở nhiều vùng miền.
Đây là sự tiếp nối hành trình sáng tác về di sản mà NSNA Nguyễn Á đã thực hiện hơn một thập kỷ qua. Cách đây 10 năm, ông từng thực hiện cuốn sách ảnh về 11 di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO vinh danh. Với tác phẩm mới, ông bổ sung hình ảnh về 6 di sản, mở rộng hơn bức tranh về những giá trị văn hóa đặc sắc đang được cộng đồng gìn giữ và trao truyền.
Chia sẻ về hành trình sáng tác, NSNA Nguyễn Á cho biết ngay từ những ngày đầu tiếp cận Nhã nhạc Cung đình Huế, ông đã bị cuốn hút bởi âm thanh của dàn nhạc, trang phục của nghệ nhân và những điệu múa mang đậm dấu ấn văn hóa cung đình. Từ trải nghiệm ấy, ông tiếp tục tìm đến nhiều di sản khác. Mỗi di sản lại đem đến cho người nghệ sĩ những câu chuyện, trải nghiệm và cảm xúc riêng.
Theo ông, điểm chung của các di sản là đều mang trong mình “sức sống” của cộng đồng, phản ánh bản sắc riêng của từng vùng đất và được trao truyền qua nhiều thế hệ. Vì vậy, việc ghi lại những khoảnh khắc của di sản không chỉ đơn thuần là lưu giữ hình ảnh mà còn giúp công chúng cảm nhận rõ hơn chiều sâu văn hóa phía sau mỗi loại hình. Bằng những bức ảnh của mình, NSNA Nguyễn Á mong muốn lưu giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đồng thời khơi dậy niềm tự hào và lòng tự tôn dân tộc, đặc biệt trong thế hệ trẻ.
Tại triển lãm và ra mắt sách, các nghệ nhân, nghệ sĩ còn biểu diễn Đờn ca tài tử Nam Bộ - một trong những di sản được giới thiệu trong tác phẩm. Hoạt động này tạo nên sự kết nối trực tiếp giữa những khuôn hình và đời sống của di sản, giúp không gian triển lãm trở thành nơi công chúng không chỉ xem ảnh mà còn được tiếp cận, cảm nhận nghệ thuật truyền thống.
Kể chuyện biển đảo bằng những khuôn hình
Nếu Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh là hành trình tìm về những giá trị văn hóa được trao truyền qua thời gian, thì Chuyện về Biển đảo Quê hương lại là câu chuyện về những con người đang ngày ngày hiện diện, lao động và gìn giữ chủ quyền nơi đầu sóng ngọn gió.
Năm 2010, NSNA Nguyễn Á có chuyến công tác đầu tiên đến Trường Sa. Đến nay, ông đã 7 lần trở lại nơi đây. Những chuyến đi giúp ông có thêm nhiều trải nghiệm về cuộc sống của cán bộ, chiến sĩ và người dân trên các vùng biển, đảo của Tổ quốc.
Chuyện về Biển đảo Quê hương là cuốn sách thứ 26 trong hành trình sáng tác của NSNA Nguyễn Á, tiếp nối mạch sáng tác về biển đảo qua các sách ảnh Hoàng Sa - Trường Sa biển đảo Việt Nam (2014), Lý Sơn hôm nay (2019) và Hải trình yêu thương từ thành phố mang tên Bác (2023).
Ở cuốn sách ảnh mới này, tác giả hướng đến phác họa một bức tranh rộng hơn về biển, đảo Việt Nam qua hình ảnh của 5 vùng Hải quân, từ vùng biển Đông Bắc đến vùng biển Tây Nam, từ những hải cảng đến các đảo tiền tiêu giữa Biển Đông. Qua đó, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ và người dân đang ngày đêm bám biển được khắc họa gần gũi, chân thực, góp phần làm nổi bật sức sống của những vùng biển đảo và ý nghĩa của việc gìn giữ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.
Theo NSNA Nguyễn Á, 5 vùng Hải quân như những cánh tay nối dài của Tổ quốc vươn ra biển lớn, ngày đêm gìn giữ biển, đảo và không gian sinh tồn của dân tộc. Phía sau mỗi con tàu, ngọn hải đăng là những con người đang âm thầm cống hiến, góp phần giữ cho biển đảo bình yên và Tổ quốc vững vàng hướng ra đại dương.
Để thực hiện cuốn sách ảnh, NSNA Nguyễn Á đã đặt chân đến nhiều vùng biển, từ Hải Phòng, Quảng Ninh (Vùng 1), Vũng Tàu (Vùng 2), Đà Nẵng (Vùng 3), Khánh Hòa (Vùng 4) đến Kiên Giang, Cà Mau (Vùng 5). Theo ông, sự vất vả của hành trình không chỉ nằm ở việc di chuyển qua nhiều vùng biển mà còn ở quá trình chọn lọc, biên tập từ hàng nghìn bức ảnh để tìm ra những khuôn hình tiêu biểu nhất, mang đến cho công chúng một góc nhìn riêng về biển đảo quê hương.
Dịp này Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) ghi nhận “Tôn vinh giá trị nội dung Kỷ lục Việt Nam” đối với NSNA Nguyễn Á về quá trình thực hiện và xuất bản hệ thống sách ảnh, kết hợp tổ chức triển lãm chuyên đề quy mô lớn về 17 di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO ghi danh và chủ đề biển, đảo Việt Nam trong thời gian 16 năm, với 8 tác phẩm sách ảnh cùng 8 triển lãm ảnh. Đại diện Tổ chức Kỷ lục Việt Nam cho biết việc ghi nhận nhằm tôn vinh hành trình sáng tác bền bỉ của NSNA Nguyễn Á trong việc sử dụng nhiếp ảnh để lưu giữ, quảng bá các giá trị văn hóa và hình ảnh biển, đảo Việt Nam.
Gần 40 năm rong ruổi với chiếc máy ảnh, đây là lần thứ 5 NSNA Nguyễn Á đón nhận Kỷ lục Việt Nam. Với ông, nhiếp ảnh không chỉ là sáng tác mà còn là một cách lưu giữ ký ức, giới thiệu vẻ đẹp đất nước và truyền cảm hứng về tình yêu quê hương, đất nước đến công chúng, nhất là giới trẻ.
Sau triển lãm và ra mắt tại TP.HCM, NSNA Nguyễn Á dự kiến tiếp tục giới thiệu hai cuốn sách ảnh đến công chúng tại Đà Nẵng và Hà Nội; trao tặng sách cho 30 trường đại học, thư viện đại học và hơn 20 thư viện cộng đồng, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng với những tư liệu hình ảnh về di sản và biển đảo Việt Nam. Hiện tại, NSNA Nguyễn Á vẫn đang âm thầm thực hiện chiến dịch 500 ngày đêm chụp ảnh tìm mộ liệt sĩ để chuẩn bị ra mắt ấn phẩm mới vào dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027).
