Từ kỹ sư mỏ địa chất đến bản sắc “nhà văn công nhân”

Xuất thân từ một làng quê dưới chân núi Nưa, huyện Nông Cống (nay là xã Trung Chính, tỉnh Thanh Hóa), sự nghiệp của nhà thơ Lê Tuấn Lộc là sự giao thoa nhuần nhuyễn giữa tư duy khoa học và tâm hồn nghệ sĩ. Trước khi được biết đến là một nhà thơ tên tuổi, ông là một kỹ sư mỏ địa chất, một Tiến sĩ khoa học đã dành trọn thời thanh xuân để khai phá tài nguyên cho Tổ quốc.

Chính sự gian nan nơi núi rừng và thực tiễn sinh động của ngành mỏ đã tôi luyện nên một giọng thơ vừa chân thực, vừa tràn đầy cảm xúc. Với gia tài đồ sộ gần 30 tập sách, trong đó có 19 tập thơ và 2 trường ca, Lê Tuấn Lộc đã khẳng định vị thế vững chắc trong hàng ngũ các nhà văn công nhân của Hội Nhà văn Việt Nam. Sự nghiệp của ông là minh chứng cho nhận định: văn chương đích thực luôn nảy mầm từ mảnh đất lao động và sự chiêm nghiệm về cuộc đời.

Hai tập ký và tùy bút mới xuất bản: Còn trong mắt tôi và Chữ Tâm và chữ Tình (đều do Nxb Quân đội nhân dân ấn hành) đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng của Lê Tuấn Lộc từ địa hạt thơ ca sang thể loại văn xuôi. Nhà văn Phùng Văn Khai (Phó Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội) nhận định: “Đây là tập ký và tùy bút viết về văn nghệ sĩ đã thành danh, những tác phẩm văn học nghệ thuật, với đóng góp hữu ích cho đời sống, Còn trong mắt tôi trước tiên là những trang văn tình nghĩa… Nhà thơ Lê Tuấn Lộc không chỉ có con mắt xanh trong thẩm định tác phẩm văn học mà còn biết gọi ra, bắt mạch, định vị phẩm chất đáng quý của mỗi tác giả để dựng lên chân dung với vốn chữ nghĩa phong phú của mình… Tác phẩm cũng là dịp để Lê Tuấn Lộc trải lòng mình với văn chương nghệ thuật, cả những vẻ đẹp khác trong đời sống mà anh đã trải qua…”.

Gồm 26 bài ký và tùy bút, Chữ Tâm và chữ Tình là nơi tác giả dành trọn trái tim cho mảnh đất và con người Thanh Hóa. Qua từng trang viết, hình ảnh những người con tài hoa, giàu nghị lực của xứ Thanh hiện lên đầy tự hào. Độc giả có thể cảm nhận được những cảm xúc chân thành, lòng nhân ái và sự trăn trở của một người con luôn hướng về nguồn cội.

Chia sẻ tại buổi ra mắt sách, nhà thơ Lê Tuấn Lộc cho biết, ông luôn đau đáu, trăn trở với câu hỏi: “Mình phải làm gì, đóng góp gì cho quê hương?” Hầu hết những nhân vật trong cuốn sách là những người, những vùng đất mà ông luôn yêu quý và mến phục. Phần đa nhân vật là người xứ Thanh bởi “tôi cảm thấy tôi mang nợ với quê nhà xứ Thanh rất nhiều”.

Một phần quan trọng của sách là chân dung những người bình thường làm nên những việc phi thường như Mẹ Tơm, anh Sin ở Cát Hải hay chị Tấm – một hộ lý bình thường… Về phong cách nghệ thuật, tác phẩm của Lê Tuấn Lộc được nhận xét là không sử dụng những cấu trúc cầu kỳ mà lựa chọn lối kể chuyện chân thực. Chính sự giản dị này đã tạo nên sức lay động , giúp độc giả dễ dàng cảm nhận được tâm hồn và cảm xúc của người viết. Những trang văn của ông không chỉ là câu chuyện về cuộc đời mà còn gửi gắm niềm tin vào những giá trị tốt đẹp của con người trong công cuộc xây dựng đất nước.

Nhà thơ Hữu Thỉnh - nguyên Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, nhận định rằng việc viết chân dung văn hóa của Lê Tuấn Lộc thực chất là một dạng phê bình văn học tinh tế. Ông đúc kết năm giá trị cốt lõi của hai tác phẩm: giàu thông tin, tính đa dạng, chủ nghĩa nhân văn, truyền thống dân tộc và cách viết linh hoạt. Theo nhà thơ Hữu Thỉnh, hai tác phẩm không chỉ phác họa diện mạo nhân vật mà còn đi sâu bình luận về các giá trị tinh thần, tạo nên sức nặng cho trang viết. Ông bày tỏ ấn tượng đặc biệt với các chân dung về đồng chí Tô Hiệu, Phạm Quang Nghị và nhà văn Trần Hiệp.

Đồng quan điểm, PGS, TS Vũ Nho đánh giá cao sự đa dạng về thể loại trong hai cuốn sách. Ông cho rằng đây là sự đan xen giữa tạp văn, chân dung văn học và tiểu luận phê bình. Dưới ngòi bút của Lê Tuấn Lộc, lý thuyết “Chẳng có ai tẻ nhạt ở trên đời” đã được hiện thực hóa qua 45 bài viết về đủ mọi tầng lớp: từ những chính khách tầm cỡ đến những con người bình dị nhưng phi thường như chị y tá chăm sóc thương binh hay người em gái nhân viên y tế.

“Tác giả tiếp cận nhân vật bằng thiện tâm và nhiệt tình, giúp mỗi chân dung hiện lên với những nét riêng độc đáo, không lẫn lộn giữa cuộc đời” – PGS, TS Vũ Nho nhận xét.

Trách nhiệm xã hội của người cầm bút

Nhà thơ Hữu Việt - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam nhấn mạnh rằng, việc nhà thơ Lê Tuấn Lộc viết bút ký cho thấy một thái độ sống tích cực và bản lĩnh trước các vấn đề xã hội. Ông không chỉ xuất hiện với tư cách người làm văn chương thuần túy mà còn như một người hoạt động xã hội, dùng ngòi bút để phản chiếu những trăn trở về môi trường, lịch sử và con người. 

NGND Phạm Ngọc Quang (nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa) bày tỏ sự cảm phục trước sức viết bền bỉ ở tuổi 80 của nhà thơ Lê Tuấn Lộc. Theo ông, tác giả là một người con của xứ Thanh luôn đau đáu, trăn trở về quê hương và thể hiện lòng biết ơn, tri ân sâu sắc đối với những người có công với đất nước, các văn nghệ sĩ và doanh nhân tiêu biểu. NGND Phạm Ngọc Quang chia sẻ, sức lôi cuốn của cuốn sách nằm ở chữ “tâm” trong sáng và chữ “tình” nồng hậu, khiến người đọc cảm thấy nuối tiếc khi trang sách cuối cùng khép lại.

Trung tướng, PGS, TS Đồng Đại Lộc bày tỏ sự khâm phục trước sức viết bền bỉ và ngôn ngữ giản dị, đậm chất “công nhân” của tác giả. Ông khẳng định giá trị cốt lõi của tác phẩm chính là tính nhân văn và sự phản biện tinh tế, giúp độc giả tiếp cận những vấn đề gai góc một cách nhẹ nhàng nhưng sâu sắc.

Chia sẻ về những dự định sắp tới, nhà thơ Lê Tuấn Lộc tiết lộ về ba dự án tâm huyết của ông, cho thấy bản lĩnh và trách nhiệm của người cầm bút. Đó là tập Trường ca về Hàm Rồng - một bản thảo đồ sộ dài khoảng 600 trang, xoay quanh tất cả các vấn đề liên quan đến Hàm Rồng. Ngoài ra, ông dự định viết tiếp một tập ký nữa về những nhân vật ông đã từng gặp gỡ và gắn bó, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026–2027. Dự án lớn nhất là tác phẩm mang tên Xứ Thanh, ban đầu, ông định làm dưới dạng "Từ điển Xứ Thanh" nhưng do thủ tục xuất bản phức tạp, ông đã chuyển hướng sang thể loại tùy bút. Cuốn sách sẽ bao quát các vấn đề về nhân vật, lịch sử, văn hóa và xã hội của mảnh đất Thanh Hóa, dự kiến hoàn thành vào năm 2029.

Sợi dây kết nối nguồn cội  

Sự kiện còn mang ý nghĩa đặc biệt khi diễn ra đúng vào dịp kỷ niệm 40 năm hoạt động của Hội đồng hương Thanh Hóa tại Hà Nội. Ông Nguyễn Ngọc Lâm, (nguyên Phó trưởng Ban Tổ chức Trung ương, Chủ tịch Hội đồng hương Thanh Hóa tại Hà Nội) khẳng định, 40 năm qua các văn nghệ sĩ nhà báo xứ Thanh tại Hà Nội luôn đóng góp rất nhiều tác phẩm và dấu ấn phản ánh các hoạt động của quê hương cũng như những gương mặt tiêu biểu của người con xứ Thanh trên khắp cả nước. Những tác phẩm văn học nghệ thuật này đã góp phần gắn kết tình cảm giữa những người con xa quê với quê hương Thanh Hóa. Ông đánh giá, nhà thơ Lê Tuấn Lộc là một người rất tâm huyết và trách nhiệm. Trong những năm qua, những trang viết của nhà thơ Lê Tuấn Lộc là nhịp cầu gắn kết tình cảm của những người con xa quê, tôn vinh trí tuệ và nghị lực của người xứ Thanh trong công cuộc đổi mới.

Buổi ra mắt hai tác phẩm mới của nhà thơ Lê Tuấn Lộc đã cho thấy sức sống bền bỉ của thể loại bút ký trong đời sống đương đại. Dù đã ở tuổi bát thập, nhà thơ Lê Tuấn Lộc vẫn đang tiếp tục hành trình “truyền lửa” với nhiều dự định tâm huyết. Những tác phẩm của ông, đúng như nhà thơ Hữu Thỉnh đã nhận xét, không chỉ dừng lại ở giá trị đọc mà còn mang tầm vóc của những tư liệu lịch sử - văn hóa quý giá.