Cơ duyên đến với nghệ thuật Cải lương

Tên thật của Ngân Hà là Nguyễn Thị Hà, quê ở Thanh Hóa - nơi có con Sông Mã bao đời cần mẫn chở nặng phù sa. Ngay từ hồi nhỏ, Ngân Hà đã rất thích nghe âm nhạc, đặc biệt là chương trình 30 phút dân ca và nhạc cổ truyền do Đài Tiếng nói Việt Nam phát sóng. Em thường nghe các cô chú hát qua chiếc đài Cát-xét nhỏ mà bố mua về. Thấy con yêu thích ca nhạc, bố mua băng nhạc Cải lương cho Hà. Hà nghe đi nghe lại đến mức thuộc lòng từng câu ca, lớp diễn. Mỗi lần cuộn băng bị đứt, cô bé lại chạy ra cây Trứng gà sau nhà, lấy nhựa nối băng lại để nghe tiếp. Niềm đam mê ca hát của Hà cứ thế lớn dần lên để rồi sau khi tốt nghiệp cấp III năm 2004, Hà quyết định thi tuyển vào chuyên ngành Diễn viên Cải lương của Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội. Với năng khiếu bẩm sinh và niềm say mê bộ môn nghệ thuật truyền thống này, em đã trúng tuyển đúng với nguyện vọng của mình. Tôi vẫn nhớ như in những ngày đầu tiên cô học trò nhỏ ấy lần đầu bước chân vào lớp học nghệ thuật. Khi đó Ngân Hà có dáng người hơi đầy đặn, cặp mắt to, ánh mắt sáng, gương mặt tươi vui, háo hức chờ mong giờ học tập. Là người chứng kiến em từ những câu ca đầu tiên, những động tác vũ đạo vụng dại trên sàn tập, hay sự chuyển biến sắc thái linh hoạt trên cơ mặt trong kỹ thuật diễn, tôi hiểu rằng cô gái này có một sự kiên trì và quyết tâm đến kỳ lạ. Sau 4 năm miệt mài học tập, em tốt nghiệp ra trường và được tuyển về công tác tại Nhà hát Cải lương Việt Nam. Thấm thoát nhiều năm trôi qua, người học trò cũ năm nào nay đã là một nghệ sĩ vững vàng trên sân khấu lớn. Chứng kiến em tỏa sáng tại cuộc thi Tài năng diễn viên Cải lương ngày 20/5/2026 mà tôi không khỏi tự hào.

Rút ruột nhả tơ qua những vai diễn gai góc

Sân khấu Cải lương phía Bắc vốn chuộng nét chuẩn mực, sang trọng. Giữa dòng chảy đó, Ngân Hà chọn cho mình một lối đi đầy thử thách: Dấn thân vào những vai diễn có chiều sâu tâm lý phức tạp, thậm chí là những bi kịch kinh điển của thế giới. Bước ngoặt đầu tiên đánh dấu sự trưởng thành của em là vào năm 2017. Tại Cuộc thi tài năng diễn viên Sân khấu Cải lương và Dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc, Hà đã hóa thân xuất sắc vào vai bi kịch cổ đại Hy lạp - nàng Mê Đê. Tấm huy chương Bạc năm đó chính là quả ngọt đầu tiên cho những đêm dài thức trắng nghiên cứu để thấu hiểu nội tâm giằng xé của nhân vật và sự luyện tập miệt mài. Không dừng lại ở đó, bản lĩnh của em ngày càng được gọt giũa sắc bén:

Năm 2024 Ngân Hà đạt huy chương Bạc với vai diễn Bà Dịu - một người lai cơ khí đầy độc đáo và thách thức trong vở Cải lương giả tưởng Cánh cửa khép hờ. Đồng thời em vinh dự nhận Giải thưởng Đào Tấn trong vở Nợ nước non, đóng góp vào sự nghiệp bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc.

Năm 2025, trở lại đầy kiêu hãnh với vai diễn Mê Đê trong Liên hoan Quốc tế Sân khấu thử nghiệm lần thứ VI, Ngân Hà xuất sắc mang về tấm huy chương Vàng, khẳng định tầm vóc của một người nghệ sĩ. Vào tháng 5 năm 2026, tại cuộc thi Tài năng diễn viên Cải lương toàn quốc, vượt qua rất nhiều bạn nghề, Ngân Hà đã dành giải Nhất, hóa thân vào vai vợ của Macbeth trong trích đoạn Tùy hứng phu nhân Macbeth (tác giả và đạo diễn: NSND Triệu Trung Kiên cảm tác theo kịch Macbeth của đại văn hào William Shakespeare). Ngân Hà chinh phục khán giả bằng giọng ca trầm ấm, ngọt ngào và lôi cuốn. Em thoát ra khỏi lối diễn cường điệu thông thường để mang đến một lối diễn rất đời, sang trọng, tinh tế và đầy ám ảnh. Vai phu nhân Macbet là một trong những vai diễn khó của kịch cổ điển, đòi hỏi diễn viên phải lột tả được sự chuyển biến tâm lý phức tạp, bị giằng xé bởi tham vọng và tội lỗi. Ngân Hà đã làm được điều đó, suốt 24 phút độc thoại và đối thoại liên tục trên sân khấu với ca, diễn, động tác hình thể ăn ý, hòa nhập với nhau, cuốn hút người xem. Đặc biệt, đôi mắt biết nói của em trở thành điểm nhấn đầy ám ảnh. Đôi mắt to tròn, lanh lợi đã giúp Ngân Hà  thành công khi thể hiện chiều sâu tâm lý cực kỳ phức tạp của nhân vật Macbeth: Khi mở to, bàng hoàng xen lẫn tia sáng tham vọng, lúc láo liên dao động khi bị thách thức, lúc vằn lên giận dữ, lúc nặng trĩu mặc cảm vì ám ảnh đã giết vua, lúc trào nước mắt vì mặc cảm tội lỗi không thể gột rửa. Vẫn đôi mắt ấy về cuối đời thì trở nên vô hồn, trống rỗng và lạc lõng. Cứ thế, Ngân Hà đã dẫn dắt khán giả đi theo từng cung bậc cảm xúc. Hôm đó ngồi dự Bế mạc cuộc thi, giây phút tên Ngân Hà được xướng lên là một trong bốn ngôi vị cao nhất, tôi hiểu rằng, ngọn lửa mà chúng tôi cùng nhen nhóm ngày nào, nay đã rực cháy thành vầng hào quang rực rỡ.

Ngân Hà không chỉ thể hiện rất thành công ở những vai đào độc mà còn thể hiện thành công những vai đào lành. Vai Út Huệ trong vở Nợ nước non (tác giả: PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ; Chuyển thể cải lương: Hoàng Song Việt; Đạo diễn: TS,NSND Triệu Trung Kiên) là một vai cô gái đoan trang thùy mị. Cảnh tạm biệt chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành lên tàu đi tìm đường cứu nước được Ngân Hà thể hiện vô cùng da diết làm nổi bật lên mối tình sâu nặng nhưng cả hai phải gác lại tình riêng để đặt “nợ nước non” lên hàng đầu. Cái khó của vai này là diễn viên người miền Bắc, hát Cải lương nhưng lại thể hiện vai Út Huệ là người Huế. Ngân Hà đã nghiên cứu cách phát âm của người Huế để thể hiện vai cô gái Huế. Từ thoại kịch đến ca hát những làn điệu Phi vân điệp khúc và Vọng cổ đều được Ngân Hà thể hiện mang âm hưởng của người Huế. Vai diễn này đã được khán giả rất yêu thích.

Mang sức trẻ và nhiệt huyết vượt ra ngoài sân khấu

Nếu trên sân khấu khán giả thấy một Ngân Hà sắc lạnh, đầy quyền lực trong các vai diễn sử thi, thì ngoài đời thực em dịu hiền và vẫn vẹn nguyên là cô học trò ấm áp, giàu lòng nhân ái. Sau đêm thi tài năng ấy, em hẹn mời tôi đi uống Caffe ở một quán gần nhà. Bên cạnh công tác chuyên môn tại Nhà hát, Ngân Hà còn là một Bí thư đoàn thanh niên vô cùng năng nổ. Em truyền cảm hứng tích cực, kết nối các nghệ sĩ trẻ giữ lửa nghề. Xúc động hơn cả là hành trình em mang tiếng hát vượt trùng khơi, tới phục vụ các chiến sĩ tại quần đảo Trường Sa năm 2019. Giữa sóng gió trùng điệp, không có ánh đèn sân khấu hoa lệ, không có loa đài hiện đại, tiếng hát Cải lương mượt mà sâu lắng của Ngân Hà cất lên như sợi dây thắt chặt tình quân dân. Em hát bằng cả trái tim của người nghệ sĩ, chiến sĩ, mang hơi ấm đất liền để động viên tinh thần, tiếp thêm sức mạnh cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân nơi đầu sóng ngọn gió. Năm 2019, Ngân Hà tham gia chương trình “Thần tượng Bolero” và đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người hâm mộ.

Nghệ thuật Cải lương chưa bao giờ là dễ, thế nhưng với sự phấn đấu bền bỉ của mình, Ngân Hà giờ đây đã là một ngôi sao sáng lấp lánh trên bầu trời Cải lương Việt Nam. Nhưng tôi biết với tính cách khiêm nhường và lòng say mê vốn có, danh hiệu giải Nhất Cuộc thi tài năng năm 2026 không phải là điểm dừng, mà sẽ là bệ phóng để em tiếp tục dấn thân, sáng tạo và mang lại nhiều vai diễn để đời hơn nữa cho công chúng.

ĐẶNG MINH NGUYỆT

Nguồn: Tạp chí VHNT số 647, tháng 6-2026