Gắn du lịch với tiêu thụ sản phẩm OCOP để giữ nghề truyền thống

Phát biểu thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết và các cơ chế, chính sách đặc thù. Đại biểu cho rằng phát triển du lịch không chỉ là khai thác tài nguyên để thu hút khách, tăng doanh thu, mà quan trọng hơn phải tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, đồng thời nâng cao đời sống của chính cộng đồng dân cư tại điểm đến. 

Theo đại biểu, dự thảo Nghị quyết đã xác định nguyên tắc phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn di sản, giữ gìn bản sắc văn hóa. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, ở một số nơi, lễ hội bị sân khấu hóa, phong tục tập quán bị biến đổi để phục vụ nhu cầu của khách; không gian văn hóa truyền thống bị thu hẹp, thậm chí có những nơi, có những giá trị vốn làm nên bản sắc của cộng đồng lại bị thương mại hóa trong quá trình khai thác du lịch.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo đảm việc khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch không làm biến dạng, mai một bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán và không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng dân cư. Đồng thời, đề nghị bổ sung yêu cầu các dự án du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái, du lịch làng nghề phải có phương án bảo tồn những giá trị văn hóa đặc trưng và đánh giá tác động của hoạt động du lịch đối với đời sống văn hóa của cộng đồng. Bởi nếu chỉ chú trọng khai thác mà không có cơ chế bảo vệ thì chính những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến lại có nguy cơ bị mất đi.

Theo đại biểu, tại khoản 6, Điều 5 dự thảo Nghị quyết đã quy định đối với dự án du lịch cộng đồng phải có sự tham gia của cộng đồng trong tổ chức, quản lý, cung ứng dịch vụ và có phương án phân chia lợi ích. 

Tuy nhiên, theo đại biểu, trong thực tế, tài nguyên du lịch ở nhiều vùng quê chính là cảnh quan, di sản, phong tục, nghề truyền thống do người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nhưng khi du lịch phát triển, không ít trường hợp lợi ích kinh tế chủ yếu tập trung vào doanh nghiệp đầu tư, còn người dân chỉ tham gia bằng những công việc giản đơn, thu nhập không ổn định. Đại biểu đề nghị bổ sung phương án phân chia lợi ích phải xác định rõ hình thức tham gia, trách nhiệm, quyền lợi của cộng đồng và cơ chế chia sẻ lợi ích giữa nhà đầu tư với người dân. 

Về hỗ trợ liên kết tiêu thụ sản phẩm OCOP, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế khuyến khích hợp đồng liên kết dài hạn, có cam kết về sản lượng, chất lượng và giá thu mua hợp lý.

”Mục tiêu không chỉ là đưa sản phẩm địa phương vào khách sạn, nhà hàng, mà phải giúp người nông dân, người làm nghề truyền thống có đầu ra ổn định, có thu nhập và có động lực tiếp tục gìn giữ nghề, bản sắc quê hương” - đại biểu nhấn mạnh.

Phát triển du lịch cần gắn với giữ gìn môi trường và lợi ích của người dân địa phương

Tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đại biểu Đặng Ngọc Huy (Quảng Ngãi) cho rằng, bên cạnh số lượng khách, số dự án và quy mô vốn đầu tư, phát triển du lịch cần được đánh giá trước hết bằng giá trị kinh tế thực chất, khả năng cạnh tranh của điểm đến và lợi ích người dân địa phương được hưởng.

Theo đại biểu, mỗi địa phương có tài nguyên và bản sắc riêng, cần lựa chọn mô hình phát triển phù hợp. Trước khi áp dụng chính sách hỗ trợ, cần làm rõ lợi thế khác biệt của địa phương, nhóm khách cần thu hút và sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhóm khách đó.

Dẫn ví dụ về Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, đại biểu cho biết Nghị quyết số 26 của Bộ Chính trị đã xác định phát triển Lý Sơn thành trung tâm du lịch biển đảo. Địa phương có lợi thế về địa chất núi lửa, cảnh quan biển đảo, lịch sử Hải đội Hoàng Sa và văn hóa cộng đồng. Đại biểu cho rằng, cần xác định trước sản phẩm du lịch, nhóm khách mục tiêu và cách để du khách lưu trú lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn cho các dịch vụ do người dân trên đảo cung cấp. Trên cơ sở đó mới xác định hạ tầng cần đầu tư. Đầu tư cơ sở vật chất trước khi làm rõ những yếu tố này có thể khiến địa phương có thêm hạ tầng mà điểm đến vẫn chưa đủ sức cạnh tranh.

Riêng với Lý Sơn, đại biểu lưu ý cần tính đến khả năng cung cấp nước sạch, xử lý chất thải và sức chịu tải của hệ sinh thái biển. Việc tăng lượng khách trước mắt phải đi đôi với bảo vệ nguồn tài nguyên tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị dự thảo Nghị quyết tiếp tục hoàn thiện theo hướng gắn ưu đãi với nghiên cứu thị trường, phát triển sản phẩm đặc trưng, thời gian lưu trú, mức chi tiêu của du khách, lợi ích cộng đồng và sức chịu tải của môi trường.

Đại biểu cho biết dự thảo Nghị quyết đã đặt ra các mức vốn nhằm lựa chọn những dự án có vai trò dẫn dắt, tạo sức lan tỏa. Theo đại biểu, thu hút một dự án đầu tư lớn và phát triển một điểm đến có sức cạnh tranh là hai mục tiêu có liên quan, song cần được đánh giá riêng. Một khu nghỉ dưỡng có vốn đầu tư lớn có thể kinh doanh hiệu quả. Nếu khách chủ yếu sử dụng dịch vụ trong khu nghỉ dưỡng và ít tham gia các hoạt động bên ngoài, lợi ích lan tỏa đến cộng đồng địa phương có thể hạn chế.

Ngược lại, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng cung cấp sản phẩm du lịch đặc trưng, khi liên kết thành chuỗi dịch vụ hiệu quả, có thể tạo việc làm, thu nhập và giá trị tăng thêm cho cả điểm đến. Đại biểu ghi nhận dự thảo đã có quy định hỗ trợ du lịch cộng đồng, sinh thái, nông nghiệp và làng nghề. “Tuy nhiên, không phải mọi dự án tạo ra sản phẩm đặc trưng có giá trị gia tăng cao đều thuộc các nhóm này” – đại biểu nêu.

Đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát phạm vi áp dụng của các chính sách hiện có, nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo hạng mục và kết quả đầu ra đối với các dự án tạo sản phẩm khác biệt, kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của du khách và phát triển chuỗi dịch vụ địa phương. Khi xét ưu đãi, cùng với vốn, lao động và doanh thu, cần đánh giá giá trị gia tăng, mức độ liên kết với doanh nghiệp địa phương, thu nhập của cộng đồng, chi phí đối với ngân sách và tác động đến môi trường.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo hướng gắn ưu đãi với kết quả phát triển điểm đến, đồng thời quy định tiêu chí đánh giá và cơ chế giám sát. Trường hợp nhà đầu tư không thực hiện cam kết về lưu trú, liên kết với địa phương và bảo vệ môi trường, cần điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi. Đại biểu cũng đề nghị bảo đảm sự thống nhất với Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để hai cơ chế hỗ trợ lẫn nhau, tránh trùng lặp và khoảng trống chính sách.

Đại biểu Đặng Ngọc Huy nhấn mạnh, hiệu quả của chính sách ưu đãi cần được đo bằng giá trị dự án tạo thêm cho điểm đến, số việc làm và thu nhập mang lại cho người dân, cũng như việc gìn giữ, bảo vệ tài nguyên, môi trường. Quy mô đầu tư và lượng khách cần được xem xét cùng với chất lượng và hiệu quả phát triển du lịch. Theo đại biểu, du lịch chỉ có thể phát triển bền vững khi chọn đúng thị trường, tạo được sản phẩm khác biệt và giữ gìn tài nguyên, môi trường.

Phát triển nhân lực du lịch chất lượng cao cho vùng giàu tiềm năng

Tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang (Đắk Lắk) nhấn mạnh, Nghị quyết sẽ tạo cơ chế đột phá, thúc đẩy du lịch cả nước phát triển, trong đó có Tây Nguyên và Đắk Lắk. Để du lịch phát triển đồng bộ, toàn diện, đại biểu tập trung góp ý về chính sách phát triển nguồn nhân lực.

Đại biểu cho rằng cùng với hạ tầng và tài nguyên, nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng đối với năng lực cạnh tranh và hiệu quả của ngành du lịch. Nguồn nhân lực quyết định khả năng biến tiềm năng thành sản phẩm, đưa sản phẩm ra thị trường và đưa du lịch trở thành động lực phát triển kinh tế. Thực tế tại Đắk Lắk cho thấy, dù có tài nguyên thiên nhiên đặc sắc và bản sắc văn hóa phong phú, du lịch vẫn phát triển chậm, chưa tương xứng với tiềm năng. Bên cạnh khó khăn về vốn và hạ tầng, tỉnh còn thiếu trầm trọng nhân lực phục vụ du lịch.

Theo đại biểu, trong dự thảo Nghị quyết đã nêu quy định ngân sách nhà nước hỗ trợ đào tạo nhân lực chất lượng cao, đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề, quản trị du lịch, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực tại chỗ. Đại biểu thống nhất với chính sách này, đồng thời cho rằng dự thảo cần làm rõ mối liên hệ giữa đào tạo nhân lực với hình thành sản phẩm và phát triển thị trường du lịch.

Dẫn thực tế tại Đắk Lắk, đại biểu nêu những lợi thế của tỉnh như Vườn quốc gia Yok Đôn với hệ sinh thái rừng Khộp, Vườn quốc gia Chư Yang Sin với hệ sinh thái rừng nguyên sinh, hồ Lắk, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, các buôn làng Ê Đê, M’nông và thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột. Sau khi mở rộng không gian phát triển, tỉnh còn có lợi thế kết nối du lịch cao nguyên với các điểm đến ven biển như Tuy Hòa, Sông Cầu, vịnh Xuân Đài và Gành Đá Đĩa để hình thành hành trình du lịch từ đại ngàn ra biển khơi.

Theo đại biểu, tài nguyên đặc sắc và số lượng điểm tham quan mới là điều kiện ban đầu. Để hình thành sản phẩm hấp dẫn và phát triển mô hình du lịch, mỗi loại hình cần đội ngũ có năng lực phù hợp. Phát triển du lịch sinh thái tại Yok Đôn đòi hỏi nhân lực am hiểu đa dạng sinh học, có khả năng diễn giải về thiên nhiên bằng ngoại ngữ, tổ chức trải nghiệm và bảo đảm an toàn cho du khách. Để đưa cà phê Buôn Ma Thuột trở thành sản phẩm du lịch quốc tế, bên cạnh kỹ năng pha chế, cần có người biết thiết kế hành trình trải nghiệm, xây dựng thương hiệu, kết nối với doanh nghiệp lữ hành và thị trường khách quốc tế. Với du lịch văn hóa cộng đồng, cùng với việc tổ chức biểu diễn cồng chiêng, cần giúp người dân biết tổ chức dịch vụ, giới thiệu văn hóa bản địa, quản lý hoạt động kinh doanh và tạo thu nhập ổn định từ chính những giá trị văn hóa của mình.

Điều Đắk Lắk và nhiều địa phương đang thiếu, theo đại biểu, là đội ngũ có đủ năng lực tạo ra sản phẩm du lịch có giá trị cao. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào dự thảo Nghị quyết nguyên tắc hỗ trợ đào tạo theo nhu cầu phát triển sản phẩm du lịch đặc thù, tạo thị trường lao động chất lượng cao cho những vùng chưa có điều kiện phát triển du lịch. Cần ưu tiên đào tạo đội ngũ quản trị điểm đến, chuyên gia phát triển sản phẩm, nhân lực marketing du lịch quốc tế và hướng dẫn viên chuyên sâu. Hiệu quả chính sách cần được đánh giá dựa trên số người được đào tạo, năng lực nghề nghiệp và khả năng tạo việc làm sau đào tạo.

Khoản 2 Điều 10 giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh căn cứ khả năng cân đối ngân sách để ban hành chính sách thu hút và hỗ trợ nhân lực du lịch. Đại biểu cho rằng, cần bổ sung quy định này vì các địa phương có ngành Du lịch phát triển có điều kiện thu hút nhân lực giỏi, còn những nơi đang cần nhân lực để phát triển du lịch lại thiếu nguồn lực tài chính và môi trường nghề nghiệp để thu hút, giữ chân đội ngũ này.

Theo đại biểu, nếu việc đào tạo và thu hút nhân lực chỉ dựa vào khả năng ngân sách của từng địa phương, chênh lệch về phát triển du lịch giữa các địa phương sẽ ngày càng lớn. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 10 cơ chế phát triển nguồn nhân lực tại các địa phương, đồng thời có chính sách hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách trung ương cho các chương trình đào tạo chuyên sâu, phục vụ hình thành các cực tăng trưởng du lịch mới tại những địa bàn khó khăn.