Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã dành sự quan tâm, đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và xác đáng. Có 83 lượt ý kiến phát biểu tại Tổ, một số ý kiến bằng văn bản đối với dự án luật Phát triển công nghiệp văn hóa và 57 lượt ý kiến tại Tổ và gửi văn bản đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 Luật lĩnh vực VHTTDL; cùng với 31 lượt ý kiến phát biểu tại Hội trường đối với 2 dự án Luật.

Hoàn thiện dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để khơi thông nguồn lực sáng tạo

Theo Bộ trưởng, qua thảo luận, các ý kiến đại biểu thể hiện sự thống nhất cao với sự cần thiết ban hành hai dự án luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng, các nghị quyết của Trung ương và những nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, tạo lập hành lang pháp lý, xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù, tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo và thúc đẩy hình thành hệ sinh thái, chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng kinh tế, đồng thời bảo tồn, phát huy bản sắc và nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam; tháo gỡ những vướng mắc từ thực tiễn; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Bộ trưởng cho biết, ngay sau phiên thảo luận tổ, Bộ VHTTDL đã phối hợp với Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu ý kiến; đồng thời gửi tới các đại biểu Quốc hội nội dung dự kiến tiếp thu, giải trình và dự thảo luật đã được chỉnh lý bước đầu.

Làm rõ thêm một số vấn đề đại biểu quan tâm, đối với dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, giải thích từ ngữ và chính sách của Nhà nước, bảo đảm bao quát đầy đủ các hoạt động, chủ thể tham gia phát triển công nghiệp văn hóa, kể cả tổ chức, cá nhân nước ngoài có liên quan.

Bộ trưởng cũng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ làm rõ bản chất của công nghiệp văn hóa với tư cách hoạt động kinh tế dựa trên giá trị văn hóa, sáng tạo và quyền sở hữu trí tuệ, gắn với chuỗi giá trị từ sáng tạo đến tái đầu tư. Trên cơ sở đó, dự thảo luật tiếp tục xác định rõ vai trò kiến tạo, dẫn dắt và hỗ trợ của Nhà nước, từng bước chuyển từ chủ yếu quản lý hoạt động văn hóa sang tạo lập môi trường, điều kiện và động lực để công nghiệp văn hóa phát triển.

Theo Bộ trưởng, các chính sách về thuế, tín dụng, đất đai, hợp tác công tư, khai thác và sử dụng tài sản công được nghiên cứu, thiết kế nhằm huy động hiệu quả nguồn lực đầu tư. Đồng thời, dự thảo luật chú trọng chính sách ưu đãi đối với các sản phẩm mang giá trị bản sắc văn hóa Việt Nam, nhằm tạo nguồn lực cho các sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm, có sức cạnh tranh, khả năng lan tỏa, tạo cơ sở để công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng, góp phần quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam.

Liên quan đến hỗ trợ sáng tạo và xác lập quyền sở hữu trí tuệ cho các ngành công nghiệp văn hóa, Bộ trưởng nhấn mạnh, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và bản quyền là vấn đề quan trọng, mang tính mấu chốt trong phát triển công nghiệp văn hóa. Đây cũng là một trong những chính sách cốt lõi của dự thảo luật, nhằm mở rộng hướng tiếp cận, công cụ sáng tạo cho người dân, nhất là những đối tượng còn hạn chế về nguồn lực, công nghệ và thị trường.

Đặc trưng của công nghiệp văn hóa Việt Nam là sáng tạo cộng đồng, dự thảo luật sẽ hỗ trợ năng lực sáng tạo của Nhân dân thông qua các nền tảng công nghệ do Nhà nước cung cấp, đồng thời góp phần bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan. Theo đó, dự thảo Luật đã bổ sung khái niệm phần mềm, sáng tạo, nền tảng số, quyền sở hữu trí tuệ tại điều 2 và chỉnh lý điều 9 theo hướng cung cấp phần mềm miễn phí cho phần mềm và nền tảng này.

Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ tiếp cận kho học liệu, tài nguyên dùng chung, kết nối hệ thống đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ trong sáng tạo. Việc triển khai phải bảo đảm đồng bộ, thống nhất, sử dụng đúng mục đích và tránh lãng phí.

Cùng với chính sách hỗ trợ sáng tạo, việc xác định sản phẩm công nghiệp văn hóa mang giá trị bản sắc Việt Nam và sản phẩm trọng điểm cũng được nhiều đại biểu quan tâm.

Theo Bộ trưởng, các quy định này nhằm tạo cơ sở pháp lý để nhận diện, khuyến khích phát triển sản phẩm mang bản sắc dân tộc, đồng thời lựa chọn những sản phẩm có giá trị gia tăng cao, sức cạnh tranh và khả năng lan tỏa để tập trung nguồn lực đầu tư, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải.

Định hướng đặt ra là kết hợp hài hòa giữa bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống với đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm có khả năng tạo đột phá và đóng góp vào xây dựng thương hiệu quốc gia.

Đối với vấn đề bảo vệ quyền lợi và thúc đẩy sự tham gia của đồng bào dân tộc thiểu số trong phát triển công nghiệp văn hóa, Bộ trưởng cho biết đây là nội dung được cơ quan soạn thảo quan tâm trong quá trình xây dựng luật. Bên cạnh các quy định của dự thảo, những chính sách liên quan còn được thể hiện trong Luật Di sản văn hóa và trong Nghị quyết 28 về phát triển văn hóa Việt Nam cũng đã dành một điều khoản nhấn mạnh về  chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số, nghệ thuật dân gian truyền thống.

Làm rõ về sự giao thoa giữa Luật Phát triển công nghiệp văn hóa với các luật chuyên ngành, Bộ trưởng cho biết, do công nghiệp văn hóa bao gồm nhiều lĩnh vực, trong đó một số lĩnh vực đã được điều chỉnh bởi pháp luật chuyên ngành, việc hoàn thiện dự thảo phải bảo đảm tính đồng bộ, không bỏ sót chính sách nhưng cũng không tạo ra những quy định chồng chéo.

Về lựa chọn các lĩnh vực ưu tiên, Bộ trưởng cho biết, dự thảo luật được xây dựng theo hướng tạo khung pháp lý chung cho 10 lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ lựa chọn, quyết định những lĩnh vực ưu tiên trong từng giai đoạn cụ thể, làm căn cứ xác định chính sách và nguồn lực đầu tư phù hợp.

Về những ý kiến đề nghị làm rõ tính đặc thù, tăng cường liên kết giữa các lĩnh vực, phát triển thị trường và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiêm túc tiếp thu, nghiên cứu, rà soát để hoàn thiện dự thảo Luật.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính 

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo và Luật Báo chí, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, trọng tâm của lần sửa đổi này là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cấp bách trong thực tiễn.

Theo Bộ trưởng, các phương án phân cấp trong dự thảo về cơ bản đã bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, năng lực và điều kiện tổ chức thực hiện của địa phương.

Đối với những nhiệm vụ có tính chất liên ngành, liên vùng hoặc yêu cầu chuyên môn sâu, dự thảo tiếp tục xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương, đồng thời tăng cường vai trò và trách nhiệm của chính quyền địa phương.

Liên quan đến các nội dung cần cụ thể hóa trong văn bản hướng dẫn thi hành, Bộ trưởng cho biết, Chính phủ sẽ chỉ đạo tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy định chi tiết, bảo đảm đồng bộ, minh bạch và khả thi.

Đặc biệt, quá trình xây dựng các văn bản hướng dẫn phải quán triệt yêu cầu không đặt ra thêm điều kiện, hồ sơ, thủ tục hành chính hoặc làm phát sinh những chi phí không cần thiết cho người dân và doanh nghiệp.

Với những đề xuất chính sách mới của các đại biểu, Bộ trưởng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ nghiêm túc ghi nhận để tiếp tục nghiên cứu trong quá trình sửa đổi toàn diện các luật chuyên ngành theo kế hoạch xây dựng pháp luật của Chính phủ.

Bộ trưởng cho biết, Luật Du lịch dự kiến được sửa đổi toàn diện vào năm 2027, tiếp đó là một số luật chuyên ngành khác.

“Phạm vi dự án luật lần này tập trung giải quyết những vấn đề thực sự cần thiết, cấp bách, nhất là phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và tháo gỡ những vướng mắc đang đặt ra. Đối với các chính sách mới có phạm vi tác động rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật, nguồn lực thực hiện hoặc làm phát sinh quyền, nghĩa vụ mới, việc đề xuất sửa đổi, bổ sung cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, tổng kết thực tiễn và đánh giá tác động đầy đủ” – Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng cũng cho biết, những góp ý của đại biểu Quốc hội đối với các luật thuộc phạm vi sửa đổi đều được cơ quan soạn thảo ghi nhận, nghiên cứu, tiếp thu phù hợp với mục tiêu và phạm vi điều chỉnh của dự án luật, đồng thời làm cơ sở cho quá trình tiếp tục hoàn thiện pháp luật chuyên ngành.

“Chính phủ và Bộ VHTTDL sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu tối đa ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan chủ trì thẩm tra, các cơ quan phối hợp thẩm tra và ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội trong các phiên thảo luận tổ, thảo luận tại hội trường và ý kiến góp ý bằng văn bản. Cơ quan soạn thảo sẽ rà soát toàn diện, chỉnh lý các dự thảo Luật để đảm bảo chất lượng, tính khả thi và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn” - Bộ trưởng khẳng định.

Tiếp tục chỉnh lý dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và dự thảo một luật sửa 7 luật.

Phát biểu kết luận phiên thảo luận tại Hội trường về, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, trong không khí thảo luận rất sôi nổi, sâu sắc, phong phú và toàn diện, các vị đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành của hai luật, đánh giá cao sự chuẩn bị nghiêm túc, cầu thị, trách nhiệm của Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo, cũng như cơ quan chủ trì thẩm tra, các cơ quan phối hợp thẩm tra.

Về một số vấn đề trọng tâm cần tiếp tục quan tâm trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý hai dự án luật, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: Đối với dự án Luật phát triển công nghiệp văn hóa, các đại biểu đánh giá cao mục tiêu thể chế hóa chủ trương của Đảng, nhất là Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị tạo hành lang pháp lý, khơi thông nguồn lực, phát huy tài năng, lợi thế của văn hóa, đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội. 

Đồng thời, để tiếp tục làm rõ mục tiêu, phạm vi điều chỉnh, các cơ chế chính sách đặc thù bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, lấy con người và chủ thể sáng tạo làm trung tâm, tránh đầu tư dàn trải, hình thức, đánh giá đầy đủ tác động nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành.

Nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục làm rõ khái niệm công nghiệp văn hóa bảo đảm vừa bao quát, vừa đủ rõ để nhận diện sản phẩm văn hóa, tiêu chí sản phẩm, hệ sinh thái hoạt động công nghiệp văn hóa và hoạt động hỗ trợ, phân biệt hoạt động sáng tạo tạo ra giá trị văn hóa với hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ thông thường, phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực, nhất là di sản và nghề thủ công truyền thống; rà soát danh mục, tiêu chí phân loại ngành, thẩm quyền, điều kiện bổ sung ngành mới và đối tượng hưởng chính sách bảo đảm đúng mục tiêu, tránh mở rộng ưu đãi không phù hợp; rà soát các chủ thể sáng tạo văn hóa, cơ chế chính sách đối với các chủ thể cho phù hợp, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.

Các vị đại biểu Quốc hội đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các chính sách theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với lợi thế từng ngành, địa phương, chú trọng hỗ trợ hoạt động sáng tạo, kiến tạo không gian sáng tạo, sản phẩm và hiệu quả đầu ra, không chỉ tập trung vào đầu tư công trình, thiết chế; làm rõ tiêu chí, điều kiện và cơ chế quản lý công trình, thiết chế tổng hợp, cụm công nghiệp sáng tạo văn hóa, khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có, tăng cường liên kết giữa di sản, nghệ thuật, làng nghề, du lịch, tránh đầu tư dàn trải, hình thức, không đồng nhất phát triển công nghiệp văn hóa với xây dựng các công trình, khu, cụm tổ hợp mới.

Một số ý kiến đề nghị hoàn thiện chính sách đào tạo, thu hút, đãi ngộ nhân lực chất lượng cao, nhân tài, nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà quản trị, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể sáng tạo và cộng đồng nắm giữ di sản; rà soát cơ chế xác lập, khai thác, định giá, giao dịch và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quyền tự do sáng tạo, tham vấn, chia sẻ lợi ích với cộng đồng khi thương mại hóa giá trị văn hóa, phòng ngừa hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, khai thác trái phép tác phẩm, dữ liệu văn hóa bằng trí tuệ nhân tạo.

Đồng thời, đề nghị làm rõ tiêu chí xác định sản phẩm công nghiệp văn hóa có bản sắc văn hóa dân tộc, sản phẩm trọng điểm, quan tâm đồng thời hoạt động sáng tạo, sản xuất với phát triển thị trường, phân phối, tiêu thụ sản phẩm, phát huy vai trò của doanh nghiệp và khu vực tư nhân; rà soát chính sách phát triển thương hiệu, sàn giao dịch công nghiệp văn hóa, cân nhắc sự cần thiết, tính khả thi của thẻ văn hóa quốc gia, khả năng tích hợp với các hệ thống hiện có, bảo đảm cơ hội tiếp cận, thụ hưởng văn hóa của người dân, nhất là các nhóm yếu thế. 

Đối với các ý tưởng sáng tạo văn hóa, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cần làm rõ phạm vi, điều kiện, thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát rủi ro, cơ chế ưu đãi, tránh phát sinh thủ tục không cần thiết hoặc trùng lặp với pháp luật về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; quy định rõ hơn về vai trò của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong hoạt động công nghiệp văn hóa, xây dựng phát triển hạ tầng số, ứng dụng công nghệ số, phát triển thị trường, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị văn hóa, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội, lan tỏa giá trị văn hóa, hình ảnh đất nước, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

Đề nghị rà soát các chính sách về thuế, đất đai, tín dụng, đầu tư mạo hiểm, hỗ trợ sản xuất, hoàn thuế cho đoàn làm phim nước ngoài và cơ sở công nghiệp văn hóa không vì mục tiêu lợi nhuận, xác định rõ đối tượng, điều kiện, mức hỗ trợ, thời hạn và tiêu chí đánh giá hiệu quả, đánh giá đầy đủ tác động ngân sách, khả năng cân đối nguồn lực, tránh hỗ trợ trùng lặp, trục lợi chính sách, phân định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, hoàn thiện cơ chế phối hợp, phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm tra, giám sát và điều kiện tổ chức thi hành.

Một số ý kiến đề nghị cân nhắc thời điểm thông qua dự án luật do có nhiều chính sách mới cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Căn cứ vào chất lượng dự án luật sau khi tiếp thu đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ xem xét và báo cáo với Quốc hội cho ý kiến về đề xuất này.

Về dự án một luật sửa 7 luật, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền, phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm quản lý nhà nước phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp; nghiên cứu hoàn thiện các cơ chế chính sách phát triển văn hóa, thể dục thể thao, du lịch, bảo đảm nguồn lực, điều kiện tổ chức thực hiện, nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác, phát huy giá trị di sản văn hóa, vai trò của điện ảnh, phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, bảo đảm an toàn quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia hoạt động. Tiếp tục rà soát các quy định về quản lý hoạt động điện ảnh, quảng cáo, báo chí, nhất là trên môi trường số, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, chặt chẽ, khả thi, tránh trùng chéo, phát sinh thủ tục không cần thiết, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và thực tiễn phát triển.

“Các ý kiến của các vị đại biểu phát biểu về các dự án luật, Bộ VHTTDL sẽ tổng hợp tiếp thu, trên tinh thần những gì cần, cấp bách thì sẽ đưa vào trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 7 luật thuộc lĩnh vực VHTTDL. Còn đối với những vấn đề mang tính chất lâu dài sẽ tổng hợp, nghiên cứu để sửa toàn diện đưa vào chương trình dự kiến xây dựng pháp luật của năm 2027” – Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với cơ quan chủ trì thẩm tra và các cơ quan có liên quan nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng của các vị đại biểu Quốc hội, giải trình đầy đủ, thấu đáo những vấn đề còn có ý kiến khác nhau, tiếp tục rà soát, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật bảo đảm chất lượng, tính thống nhất và khả thi để trình Quốc hội.