Chủ Nhật, 20/09/2026 - 17:40

Đặc sắc lễ Sơmă Kơcham của người Bahnar

Sự kiện: BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TIÊU BIỂU CỦA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ

Trong dịp tham gia một sự kiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) vừa qua, đội nghệ nhân Bahnar đến từ làng Nghe (xã Kông Chro, tỉnh Gia Lai) đã tái hiện lễ Sơmă Kơcham, đồng nghĩa với lễ đón mừng năm mới. Đây là lễ hội lớn nhất trong năm của người Bahnar mở đầu cho một năm canh tác, sản xuất.

Đội nghệ nhân Bahnar đến từ làng Nghe tái hiện lễ Sơmă Kơcham

Một không gian làng Bahnar thu nhỏ được tái hiện tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã để lại ấn tượng đẹp với du khách trên mọi miền đất nước cùng về vui hội.

Lễ cúng Sơmă Kơcham là một nghi lễ quan trọng của người dân tộc Bahnar, thường được tổ chức vào đầu năm để tẩy uế và cầu mong sự bình an, may mắn cho con người trong cộng đồng. Nghi lễ này mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, là một nét văn hóa độc đáo, mang đậm bản sắc dân gian, thường gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, phản ánh quan niệm về sự cân bằng giữa con người và thế giới siêu nhiên.

Thầy cúng Đinh Văn Yiu thực hiện nghi thức cúng tại nhà rông

Người Bahnar tin rằng, những thế lực như thần linh, ma quỷ có thể gây hại đến con người. Lễ cúng nhằm mục đích xua đuổi tà khí, hóa giải vận rủi, giúp con người được che chở, bảo vệ khỏi những ảnh hưởng xấu, mang lại bình an và sức khỏe.

Lễ cúng còn là dịp để cộng đồng, thể hiện sự quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau, tạo nên sự gắn kết giữa các thành viên; đồng thời thể hiện lòng biết ơn của người Bahnar đối với thần linh, tổ tiên đã phù hộ và bảo vệ họ từ nay và mãi về sau trong cuộc sống.

Tuy là phục dựng nhưng ngày hôm đó, các nghi thức trong lễ cúng Sơmă Kơcham đã được dân làng Nghe tái hiện một cách nguyên bản và trọn vẹn nhất từ trang phục truyền thống, đồ trang sức, lễ vật… tất cả đều được chuẩn bị trang trọng và phản ánh rõ nét đẹp trong đời sống tâm linh - tinh thần của người dân bản địa.

Lễ cúng là dịp để cộng đồng thể hiện sự quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau, tạo nên sự gắn kết giữa các thành viên trong làng

Dưới mái nhà rông trong khu làng Bahnar, bà con giã gạo, gánh nước, bày biện lễ vật trang trọng quanh khu vực hành lễ, xếp những ghè rượu cần ngay ngắn bên cây nêu. Lễ vật dâng lên cúng thường gồm heo, gà, rượu cần, lúa, gạo, nồi đồng và một số sản vật địa phương. Trong đó không thể thiếu cây nêu, chiêng, trống. Thầy cúng Đinh Văn Yiu thực hiện các bài khấn để giao tiếp với thần linh, xin thần phù hộ và xua đuổi tà ma.

Nghi thức cúng bắt đầu trong không khí nghiêm trang, các bước được tiến hành theo trình tự phong tục được nối dài từ thuở cha ông.

Đầu tiên là Lễ cúng cửa chính nhà rông. Trong nghi thức này, thầy cúng báo cáo với Yàng nuôi của làng, các vị thần linh, tổ tiên, atâu… rằng hôm nay làng mở hội, đồng thời mời các vị về tham dự lễ hội với dân làng.

Sau đó, đến Lễ cúng bên trong nhà rông. Theo phong tục của người Bahnar, mỗi làng sẽ nuôi một Yàng riêng ở trong nhà rông. Yàng này là con vật đầu tiên vô nhà rông khi nhà rông mới được dựng lên. Lúc ấy, thầy cúng báo cáo Yàng hôm nay làng tổ chức lễ hội, tạ ơn Yàng trong năm đã che chở, bảo vệ cho dân làng được mạnh khỏe; phù hộ mùa màng bội thu; dân làng làm ăn phát đạt. Đồng thời cầu xin Yàng tiếp tục ở lại che chở, bảo vệ bà con dân làng, để dân làng tiếp tục được nuôi Yàng.

Không gian làng Bahnar thu nhỏ được tái hiện nguyên bản, giàu bản sắc giữa lòng Thủ đô

Tiếp theo là nghi thức Lễ cúng tại sân nhà rông. Ngoài thầy cúng chính, còn có sự tham gia của nghệ nhân (là nam giới) đánh chiêng, nghệ nhân đánh trống và nghệ nhân múa. Thầy cúng đọc to bài khấn đã được dịch như sau: “Ơi thần nuôi dưỡng... thần bảo vệ, thần cai quản… thần dưới đất… thần trên trời… Nay chúng tôi thông báo với các thần, thông báo với tổ tiên ông, bà, với người đã khuất. Hôm nay ta mừng, ngày mai ta vui, rượu đã rót vào chén, cơm đã dọn, thịt heo đã thui… mời thần đến, mời thần ăn… Ơi Yàng!”.

Sau khi các thầy cúng đọc xong bài khấn, đại diện làng mời một phụ nữ cao tuổi, có uy tín trong làng với ý nghĩa là người mẹ của làng uống rượu cúng đầu tiên rồi mới đến thầy cúng, cuối cùng dân làng uống để xin lộc, cầu an.

Nghi thức kết thúc là Lễ cúng ngoài đường, được thực hiện cùng thời điểm với nghi thức cúng trong sân nhà rông. Lễ cúng nhằm ngăn chặn, xua đuổi các loại dịch bệnh.

Sau phần cúng, người dân cùng nhau ăn uống, chia sẻ lễ vật, tạo không khí vui tươi, đoàn kết. Chiêng, trống nổi lên. Bà con dân làng và du khách về tham dự hội cùng nắm chặt tay nối dài vòng xoang quanh cây nêu, cùng thưởng thức món ngon bên ché rượu cần ấm nồng tình thân.

Lễ cúng Sơmă Kơcham không chỉ là một nghi thức tôn giáo mà còn phản ánh đời sống văn hóa, tinh thần phong phú của người Bahnar, góp phần bảo tồn và truyền dạy những giá trị truyền thống cho thế hệ mai sau.