Bác Hồ rèn luyện sức khỏe

Sau khi về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng (28/1/1941), Chủ tịch Hồ Chí Minh ở hang Pác Bó, cửa hang hẹp, toàn đá tai mèo lởm chởm. Người lấy đất đắp một nền phẳng đủ rộng để ngày ngày ra tập thể dục. Người dùng dao đẽo gọt những cái chày gỗ to nhỏ làm tạ tay.

Tháng 9/1943, vừa ra khỏi nhà tù Quốc dân Đảng Trung Hoa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tập leo núi để hồi phục sức khỏe với mục đích nhanh chóng về nước phục vụ cách mạng. Điều này khiến Trương Phát Khuê, viên tướng Tư lệnh Đệ Tứ chiến khu của Tưởng Giới Thạch, phải trầm trồ: “Kính phục! Kính phục!”.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, để làm gương cho đồng bào tập thể dục, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói rõ: “Tự tôi ngày nào cũng tập”¹.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp ở chiến khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn tập luyện thể dục thể thao đều đặn. Năm 1958, trong dịp sang thăm hữu nghị chính thức nước Cộng hòa Ấn Độ, Chủ tịch Hồ Chí Minh leo 379 bậc cầu thang khi đến thăm tháp Cutapmina cao 73m và vẫy hoa chào các bạn Ấn Độ khiến Nhân dân Thủ đô New Delhi thán phục.

Vì nhớ đồng bào miền Nam, dù đã ngoài 75 tuổi, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị Bộ Chính trị bố trí Người đi thăm động viên đồng bào và chiến sĩ miền Nam. Người đã tập luyện để chuẩn bị thực hiện. Đồng chí Vũ Kỳ - Thư ký riêng của Người cho biết: “Hồi đó, mỗi ngày Bác tập hành quân từ 5 đến 10km, có hôm tăng lên 20km đường rừng, băng đèo, vượt sông. Bác cũng đeo ba lô nặng 25kg”.

Nhà thơ Việt Phương đã xúc động viết bài thơ “Muôn vàn tình thân yêu trùm lên khắp quê hương” (9/1969) về quyết tâm này của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Ngoài bảy nhăm, Bác vẫn thường ném bóng/ Cái gạt tàn thuốc lá đã từ lâu thôi không nóng trên bàn/ Mỗi ban mai Bác luyện chân như ngày xưa tập trèo sườn núi vắng/ Con biết lòng Người quyết đến với miền Nam”.

Dân cường thì nước thịnh

Vào ngày 30/1/1946, ngay sau khi nước nhà mới giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) ký Sắc lệnh số 14, thành lập Nha Thể thao Trung ương trong Bộ Thanh niên.

Với mục tiêu “xét vấn đề thể dục rất cần thiết để tăng bổ sức khoẻ quốc dân và cải tạo nòi giống Việt Nam”, Sắc lệnh nêu rõ: Nha thể thao Trung ương có nhiệm vụ “liên lạc mật thiết với Bộ Y tế và Bộ Quốc gia giáo dục để nghiên cứu và thực hành thể dục trong toàn quốc”.

Hai tháng sau, vào ngày 27/3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 33 thành lập Nha Thanh niên - Thể dục thuộc Bộ Quốc gia giáo dục, là cơ quan tham mưu của Chính phủ về Thể dục thể thao.

Báo “Cứu quốc”, “Việt Nam khỏe” và nhiều tờ báo khác đăng lời lời “Hồ Chủ tịch hô hào đồng bào tập thể dục: Sức khoẻ và thể dục” (ngày 27/3/1946). Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi: “Hỡi đồng bào toàn quốc. Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công. Mỗi một người dân yếu ớt, tức là làm cho cả nước yếu ớt một phần; mỗi một người dân mạnh khỏe, tức là góp phần cho cả nước mạnh khỏe. Vậy nên tập luyện thể dục, bồi bổ sức khỏe, tức là góp phần cho cả nước mạnh khỏe. Vậy nên tập luyện thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi một người dân yêu nước. Việc đó không tốn kém, khó khăn gì, gái trai, già trẻ ai cũng nên làm và ai cũng làm được. Mỗi người lúc ngủ dậy, tập ít phút thể dục, ngày nào cũng tập thì khí khuyết lưu thông, tinh thần đầy đủ. Như vậy là sức khỏe. Dân cường thì nước thịnh. Tôi mong đồng bào ai cũng gắng tập thể dục.”².

Trong Thư gửi cho học sinh ngày 17/9/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở các học sinh: “Cái quý nhất của con người là sức khỏe. Các em chịu khó tập thể dục là giữ gìn cái quý báu nhất của con người”³.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp ở chiến khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã động viên cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân cần gìn giữ sức khỏe, tăng cường thể lực phục vụ cho công tác và chiến đấu để giành độc lập tự do cho dân tộc. Một trong những bài tập sử dụng rộng rãi là bài tập quân sự gồm 32 động tác với súng gậy và một số môn như việt dã, chạy vũ trang, bóng chuyền, bơi...

Sau khi miền Bắc được giải phóng, vào ngày 24/10/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho học sinh nhân ngày khai trường. Người nêu lên nội dung giáo dục toàn diện, trong đó coi trọng tất cả các mặt đức, trí, thể, mỹ: Thể dục: Làm cho thân thể khỏe mạnh, đồng thời cần giữ gìn vệ sinh và vệ sinh chung; Trí dục: Ôn lại những điều đã học, học thêm những tri thức mới; Mỹ dục: Để phân biệt cái gì là đẹp, cái gì là không đẹp; Đức dục: Là yêu Tổ quốc, yêu Nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu trọng của công⁴.

Ngày 2/11/1956, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Đại hội toàn quốc lần thứ II Đoàn Thanh niên cứu quốc. Nói chuyện với Đại hội, Người căn dặn thanh niên phải luôn luôn rèn luyện thân thể cho khỏe mạnh. Theo Người, “Khỏe mạnh thì mới có đủ sức để tham gia một cách dẻo dai bền bỉ nhưng công việc ích nước lợi dân”⁵. Đi thăm các địa phương trong nước, Người thường xuyên căn dặn công nhân, bộ đội, cán bộ và đồng bào cần đẩy mạnh phong trào thể dục thể thao.

Ngày 18/9/1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh dự cuộc họp Ban Bí thư Trung ương Đảng nghe báo cáo về vấn đề Thể dục thể thao. Người lưu ý công tác tuyên truyền phải làm nổi bật được tầm quan trọng của Thể dục thể thao đối với sản xuất, quốc phòng.

Ngày 31/3/1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho Hội nghị Cán bộ Thể dục thể thao toàn miền Bắc. Người chỉ rõ: “Muốn lao động sản xuất tốt, công tác và học tập tốt thì cần có sức khỏe. Muốn giữ sức khỏe thì nên thường xuyên tập thể dục thể thao”.

Trải qua 80 năm, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, ngành Thể dục, Thể thao của Việt Nam đã từng bước phát triển và giành được nhiều kết quả trên bình diện đấu trường khu vực và quốc tế.

Các vận động viên Việt Nam liên tiếp ghi tên mình trên bảng thành tích ở các đấu trường Thể thao Olympic, ASIAD, SEA Games cũng như các giải đấu quốc tế quan trọng khác.

Ngày 15/10/2024, Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển Thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu chung của Chiến lược nhằm xây dựng nền thể dục, thể thao phát triển bền vững, chuyên nghiệp. Mọi người dân đều được tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ thể dục, thể thao; tự giác tập luyện để nâng cao sức khỏe, thể lực và chất lượng cuộc sống. Nâng cao thành tích của thể thao Việt Nam, từng bước tiệm cận, tiến tới ngang tầm các nước có nền thể thao phát triển tại châu Á. Mở rộng thị trường thể thao, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong phát triển sự nghiệp thể dục, thể thao.

Ngày 2/10/2026, tại trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Bộ VHTTDL, các cơ quan liên quan về thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW, ngày 1/12/2011 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về Thể dục, thể thao đến năm 2020; Kết luận số 70-KL/TW, ngày 31/1/2024 của Bộ Chính trị về phát triển Thể dục, thể thao trong giai đoạn mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, phải coi sức khỏe và thể lực của người dân là một bộ phận của sức mạnh quốc gia. Phát triển Thể dục, thể thao là một trong những phương thức quan trọng để xây dựng nền tảng đó. Tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 08 là phát triển Thể dục, thể thao để nâng cao sức khỏe, thể lực, tầm vóc và chất lượng cuộc sống của Nhân dân. Vì vậy, cần nhìn Thể dục, thể thao không chỉ là một lĩnh vực hoạt động văn hóa - xã hội mà là một bộ phận của chiến lược phát triển con người, chất lượng dân số và nguồn nhân lực của đất nước.

_______________

NGUYỄN VĂN TOÀN

Nguồn: Tạp chí VHNT số 658, tháng 10/2026