Bài hát được nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung lấy cảm hứng từ dấu ấn lịch sử: Năm 1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, mảnh đất Cao Bằng vinh dự là nơi đầu tiên đón bước chân Người trở về. Tại hang Cốc Bó (Pác Bó, xã Trường Hà), Bác đã đặt tên cho dòng suối hiền hòa là suối Lênin và ngọn núi hùng vĩ là núi Các Mác. Hình ảnh hang Cốc Bó, suối Lênin, núi Các Mác không chỉ là địa danh lịch sử mà được nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung nâng tầm thành những biểu tượng khởi sinh.
Nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung chia sẻ, khi đứng trên mảnh đất thiêng liêng, đặc biệt là đọc bài thơ “Pác Bó hùng vĩ” của Người dường như đã thẩm thấu vào tư duy sáng tác của anh, để từ đó, anh tạo ra một cuộc đối thoại giữa quá khứ và hiện tại. Giọt nước đầu nguồn ở đây vừa là thực thể từ dòng suối Lênin mát lành, vừa là ẩn dụ cho tư tưởng cách mạng và bản sắc văn hóa dân tộc bền bỉ chảy qua các thế hệ.
Chính từ mạch nguồn lịch sử và văn hóa bản địa đặc sắc của dân tộc Nùng - với phong tục lấy nước đầu nguồn sớm mồng 1 Tết để cầu may mắn, sức khỏe, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung đã chắt lọc nên những ý niệm âm nhạc ấn tượng.
“Em có về với núi rừng phương Bắc, hái bông hoa mận, vịn nhẹ hoa ban/ Em có về và hôn lên hòn đất, uống giọt nước đầu nguồn, mát tuổi xanh/ Em có về cùng hát điệu hát then, múa quạt múa chuông, tiếng khèn theo gió/ Em có về ấm khói bếp cheo leo/ Lúa lưng đồi bước qua thì con gái…”.
Ca khúc Cùng em tìm về giọt nước đầu nguồn là một cấu trúc nghệ thuật hệ thống, nơi hình tượng “giọt nước” trở thành ẩn dụ đa tầng. Nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung đã khéo léo chuyển hóa từ một trải nghiệm vật lý (uống nước suối mát) thành một trải nghiệm tinh thần: “Đất nước bắt đầu từ giọt nước”.
Tác phẩm sử dụng thang âm và kỹ thuật luyến láy đặc trưng của hát Then (Tày - Nùng) nhưng được bao phủ bởi ngôn ngữ âm nhạc hiện đại (Rap/Hip-hop) đã tạo nên một cấu trúc đa tầng. Nếu phần hát trữ tình là dòng chảy êm đềm thì đoạn Hook (đoạn giai điệu lặp lại nhiều lần) trong phần Rap: “Từ con dốc đá, sương còn vương vai áo/ Đường Pác Bó sáng lên màu lịch sử tự hào/ Nước chảy qua núi, qua nghìn năm lặng lẽ. Như lời mẹ ru vẫn còn ngân rất khẽ. Giọt nước đầu nguồn không chỉ là con suối/ Mà là bàn tay cha chai sần sau mùa lúa cuối/ Là bếp lửa hồng trong đêm đông biên giới/ Giữ một quê hương qua bao mùa gió nổi/ Giọt nước chảy mang theo yêu thương/ Từ đầu nguồn về khắp muôn phương/ Dẫu đi xa vẫn nhớ con đường/ Cao Bằng gọi ta về quê hương...”, chính là điểm neo nhịp điệu, vừa truyền thống vừa mới mẻ, giúp cho bài hát không chỉ dừng lại ở việc ngợi ca một địa danh. Nó chạm đến điểm chung nhu cầu của con người trong thời đại hội nhập: Tìm kiếm và giữ gìn bản sắc.
Sức sống của MV được thổi bùng bởi hai gương mặt trẻ thuộc thế hệ Gen Z: cô gái sinh năm 2003 - Nguyễn Hoàng Yến (Người đẹp xứ Tuyên năm 2022 và hiện đang là sinh viên năm 3, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) và Rapper Trung Hiếu.
Là học trò của TS, NSND Đỗ Quốc Hưng, Hoàng Yến sở hữu giọng Soprano nữ cao trong sáng, giàu kỹ thuật. Hoàng Yến chia sẻ, đã dành nhiều tâm huyết để tìm hiểu lịch sử, văn hóa vùng non xanh nước biếc Cao Bằng trước khi bước vào phòng thu. Trong quá trình thu bài hát, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung và nhạc sĩ phối khí Dương Đức Thụy luôn đồng hành để phân tích lời ca cũng như giai điệu để Hoàng Yến thẩm thấu ca khúc một cách tốt nhất khi thể hiện.
Trong MV, Hoàng Yến hóa thân vào hình ảnh cô gái trẻ hiện đại, cùng bạn trai (Rapper Trung Hiếu) đi thăm nơi giọt nước đầu nguồn và những cảnh quan hùng vĩ của non nước Cao Bằng như: Suối Lênin, núi Các Mác, thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao… hòa vào những thanh âm của tính tẩu cùng lời then ngân nga vang xa.
“Chúng em là những người trẻ, muốn dùng tiếng hát của mình để quảng bá nét đẹp quê hương và lan tỏa giá trị lịch sử đến thế hệ cùng trang lứa”, Hoàng Yến tâm sự.
Việc các ca sĩ trẻ hát về lịch sử với phong cách hiện đại là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của lòng yêu nước trong dòng máu thế hệ hôm nay . Họ không chỉ “diễn” lại lịch sử mà đang “sống” cùng lịch sử, quảng bá nét đẹp văn hóa bản địa bằng ngôn ngữ của thời đại mình.
Trong dòng chảy không ngừng của âm nhạc đương đại, việc tìm về những giá trị cốt lõi của dân tộc luôn là một thách thức đối với người nghệ sĩ. Với Cùng em tìm về giọt nước đầu nguồn, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung không chỉ phác họa một bức tranh phong cảnh bằng âm thanh, mà còn kiến tạo một diễn ngôn ấn tượng về lòng yêu nước và cội nguồn qua lăng kính của thế hệ trẻ. “Cùng em tìm về giọt nước đầu nguồn” đã khẳng định một lần nữa phong cách sáng tác đa dạng của Nguyễn Thành Trung - một nhạc sĩ luôn đau đáu với những giá trị truyền thống nhưng không ngừng đổi mới để hòa nhịp với dòng chảy âm nhạc đương đại. Ca khúc là món quà ý nghĩa gửi đến Cao Bằng địa linh nhân kiệt và là lời nhắc nhớ về cội nguồn dân tộc đối với các thế hệ hôm nay.
Nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung bộc bạch : Càng hội nhập sâu rộng, con người càng có nhu cầu tìm về giọt nước đầu nguồn của chính mình để không bị hòa tan. Tác phẩm góp phần lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa và bồi đắp thêm tình yêu quê hương đất nước cho công chúng.
