Tuổi 20 của cô thanh niên xung phong trên tuyến lửa

Con đường 12A xe cộ ngược xuôi rộn ràng, ít ai hình dung được nơi đây từng là “tọa độ lửa”, bom đạn cày xới ngày đêm trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Ngôi nhà của bà Nguyễn Thị Kim Huế nằm sát bên đường, giản dị và ấm áp. Trên bức tường phòng khách, bức ảnh “Bác Hồ với Thanh niên xung phong” được bà Huế treo ở vị trí trang trọng nhất. Trong bức ảnh, người con gái tuổi đôi mươi, ánh mắt trong veo, hai tay dâng bó hoa tươi thắm tặng Bác Hồ - khoảnh khắc đã đi cùng bà suốt gần trọn cuộc đời.

Bà Nguyễn Thị Kim Huế nhớ lại, giữa những năm tháng đất nước “oằn mình” trong khói lửa chiến tranh, bà viết đơn tình nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong, hưởng ứng phong trào “Ba sẵn sàng”. Ngày ấy, dù đã có gia đình, cô gái tuổi 20 vẫn quyết định ra đi, gửi lại phía sau hạnh phúc riêng tư để bước vào nơi sinh tử.

Nguyễn Thị Kim Huế được giao làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 6 (A6), thuộc Đại đội 759, phụ trách đoạn đường từ nam cầu La Trọng đến Bãi Dinh trên đường 12A - tuyến vận tải chiến lược bị không quân Mỹ đánh phá khốc liệt nhằm cắt đứt mạch chi viện cho chiến trường miền Nam. Cuối năm 1965, đơn vị của cô TNXP được biên chế vào “Trung đội Quyết tử”.

Nhớ lại ký ức một thời, bà Huế rưng rưng: “Trước mỗi lần vào trận, chúng tôi đều làm lễ truy điệu sống. Ai cũng hiểu, có thể lần đi này sẽ không trở về… Ngày 3/7/1966, bom B52 dội xuống Km21 đường 12A. Đất đá tung lên mù mịt, khói lửa phủ kín cả một vùng. Suốt
45 ngày đêm, đơn vị của chúng tôi vừa mở đường, vừa tìm kiếm đồng đội đã hy sinh. 24 người đã mãi mãi nằm lại trên mảnh đất này”.

Bản thân Nguyễn Thị Kim Huế nhiều lần bị bom vùi. Mỗi lần tỉnh lại, chị lại lao ra mặt đường, tiếp tục san lấp hố bom, dẫn xe qua trọng điểm. Là Tiểu đội trưởng, chị luôn có mặt ở nơi nguy hiểm nhất. Không chỉ gan dạ, chị Huế còn nghĩ ra cách “làm đường cạp tạm ven theo bờ hố bom” (san lấp tạm thời các hố bom, tạo lối đi cho xe cộ lưu thông, giúp duy trì giao thông thông suốt). Tuy con đường ngoằn ngoèo, khó đi nhưng giúp xe thông tuyến nhanh chóng. Sáng kiến ấy nhanh chóng được phổ biến trên toàn công trường 12A.

Khi địch sử dụng bom nổ chậm, trong lúc chưa ai có kinh nghiệm xử lý, chị Huế đã xung phong phá bom, mở đường cho đơn vị kịp thời thông xe. Từ đó, việc gác bom nổ chậm, làm cọc tiêu sống trở thành nhiệm vụ thường xuyên của Đại đội 759. “Nơi nào gian khổ, hiểm nguy nhất, nơi đó có A6 và A trưởng Kim Huế” - đồng đội vẫn thường nhắc đến chị như thế.

Dấu ấn không quên khi vinh dự 5 lần được gặp Bác Hồ

Những chiến công trên tuyến lửa đã đưa cô gái TNXP người Quảng Bình (nay là Quảng Trị) vinh dự được gặp Bác Hồ. Đến nay dù tuổi đã cao, song bà Nguyễn Thị Kim Huế vẫn minh mẫn khi nhớ về 5 lần được gặp Bác Hồ. Với bà Huế, đây không chỉ là kỷ niệm mà còn là một bài học sống, hun đúc lòng yêu nước.

Bà Huế chậm rãi kể lại: Lần đầu tiên bà được gặp Bác Hồ vào tháng 11/1966. Thời điểm đó do có nhiều thành tích trong bảo vệ tuyến đường 12A, bà được cử ra tỉnh Hưng Yên tập huấn tại trường Chính trị nghiệp vụ Thanh niên xung phong. Tại đây, sau khi kiểm tra môn bắn súng, với cả 3 lần đều đạt điểm xuất sắc, bà được trò chuyện với Bác Hồ và được Bác khen “Con gái Quảng Bình sản xuất giỏi, chiến đấu giỏi, làm gì cũng giỏi”.

Lần thứ hai bà được gặp Bác vào cuối năm 1966. Bà vinh dự có mặt trong đoàn Đại biểu của ngành Giao thông vận tải ra báo cáo thành tích với Bác Hồ. Lúc ấy, bà là đại biểu trẻ nhất nên được Bác hỏi chuyện. Bác hỏi thăm tình hình anh em, hỏi chuyện gia đình. Bác hỏi bao giờ có con, chị Huế lúc ấy đã trả lời: “Thưa Bác khi nào cách mạng thành công, hết giặc Mỹ cháu mới sinh con”. Bác bảo: “Sự nghiệp đánh giặc Mỹ còn dài lâu, cháu phải sinh con để sau này còn đi đánh giặc nữa chứ. Cháu đánh giặc giỏi nhưng phải làm tốt việc gia đình”.

Lần thứ ba, bà Huế được gặp Bác vào ngày 1/2/1967 tại Đại hội Anh hùng toàn quốc. Tại Đại hội, bà Huế vinh dự được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, đơn vị của bà (Đại đội 759) được tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau khi được Bác gắn danh hiệu Anh hùng lên ngực áo, bà Huế được Bác quàng khăn và tặng chiếc đồng hồ đeo tay. Bác cũng căn dặn “các cháu biết sản xuất, lao động rồi, làm ra của cải phải tiết kiệm, bảo vệ của cải”.

Lần gặp thứ tư có thể nói là lần gặp xúc động nhất trong cuộc đời bà Nguyễn Thị Kim Huế. Đó là vào dịp Đại hội TNXP toàn quốc lần thứ 4 (tháng 7/1967). Lúc đó, chị vinh dự được tặng hoa cho Bác và được ghi lại trong bức ảnh lịch sử, trở thành biểu tượng đẹp của một thế hệ thanh niên Việt Nam. Hiện, bức ảnh vẫn được bà Huế giữ gìn cẩn thận và treo ở nơi trang trọng nhất trong ngôi nhà.

Lần thứ năm được gặp Bác của bà Nguyễn Thị Kim Huế là vào dịp kỷ niệm 50 năm Cách mạng Tháng Mười Nga. Trước khi đi, Bác dặn mọi người khi ra nước ngoài phải thể hiện khí phách hiên ngang, không sợ sệt, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Nhớ lời Bác dặn, khi một nhà báo quốc tế hỏi “dũng sĩ diệt Mỹ sao bé nhỏ thế? Việt Nam nhỏ bé, nghèo nàn sao thắng được Mỹ”?..., bà Huế tự tin trả lời: "Tôi tuy nhỏ bé nhưng tinh thần không nhỏ, chúng tôi không sợ Mỹ…". Câu trả lời của bà sau đó được Bác khen rất thông minh và đanh thép.

Nắng tháng Tư vẫn dịu dàng trải dài trên con đường 12A, trong ngôi nhà nhỏ ở thôn Ngọa Cương, mặc dù ở tuổi 86, mỗi câu chuyện bà Nguyễn Thị Kim Huế kể không chỉ là ký ức, mà còn là bài học sống động về lòng yêu nước, ý chí và niềm tin trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Bài và ảnh: TÂN BÌNH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 640, tháng 4-2026