Những con số biết nói
Theo báo cáo thường niên của Liên minh quốc tế Hiệp hội các Nhà soạn nhạc và Lời (CISAC) công bố vào năm 2025, Việt Nam được ghi nhận thuộc nhóm 10 quốc gia có mức doanh thu kỹ thuật số cao nhất tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Cụ thể, mức doanh thu thu về từ các nền tảng phát trực tuyến đạt mốc 12 triệu Euro. Xét trên quy mô toàn cầu, thị trường Việt Nam đứng ở vị trí thứ 47 trong tổng số 50 thị trường có doanh thu quyền tác giả âm nhạc cao nhất thế giới.
Những số liệu này phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc phân phối sản phẩm. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào doanh thu từ các sự kiện biểu diễn trực tiếp trong nước, các nhà sản xuất và tổ chức phát hành tại Việt Nam đã bắt đầu tạo ra thu nhập nhờ phân phối bản ghi âm trên các nền tảng trung gian có phạm vi hoạt động toàn cầu như YouTube, Spotify, và Apple Music. Mức doanh thu 12 triệu Euro cho thấy tệp người tiêu dùng các sản phẩm âm nhạc Việt Nam không chỉ giới hạn ở nhóm khán giả nội địa mà đã bắt đầu mở rộng sang các quốc gia khác, một phần dựa vào cộng đồng người Việt ở nước ngoài, một phần dựa vào sự phân phối ngẫu nhiên của các thuật toán đề xuất nội dung. Điều này cho cơ sở để các công ty quản lý nghệ sĩ đánh giá lại chiến lược phát hành, chuyển từ việc chỉ tập trung phục vụ thị trường trong nước sang việc chuẩn bị các tiêu chuẩn kỹ thuật đáp ứng yêu cầu của thị trường khu vực.
Khi các giọng ca Việt cho thấy thực lực
Năm 2025 chứng kiến nhiều nghệ sĩ Việt Nam để lại dấu ấn trên thị trường quốc tế. Đầu tiên phải kể đến ca sĩ Đức Phúc tại cuộc thi âm nhạc quốc tế Intervision 2025 được tổ chức tại Moskva, Liên bang Nga. Trong khuôn khổ vòng chung kết, anh đã biểu diễn bài hát Phù Đổng Thiên Vương đạt tổng điểm 422, qua đó xác lập vị trí hạng 1 chung cuộc, xếp trên các đại diện có trình độ chuyên môn cao đến từ Kyrgyzstan và Qatar. Việc một sản phẩm âm nhạc Việt Nam đạt điểm số cao nhất tại một hệ thống đánh giá nằm ngoài khu vực Đông Nam Á cho thấy khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thanh nhạc và kỹ năng trình diễn sân khấu quốc tế.
Tiếp đó, ca sĩ Phương Mỹ Chi cũng chứng minh thực lực ở một sân chơi đẳng cấp châu Á. Trước khi trở thành quán quân tại chương trình truyền hình Em xinh say hi, cô đã tham gia cuộc thi Sing! Asia 2025 và đạt vị trí hạng 3 chung cuộc. Ngoài ra, đầu năm 2026, ca sĩ trẻ Nguyễn Đức Hiếu đã đạt vị trí hạng 1 tại vòng chung kết Liên hoan nghệ thuật châu Á - Thái Bình Dương 2026, sự kiện được tổ chức tại Thành Đô, Trung Quốc.
Ở hạng mục giải thưởng chuyên môn độc lập, ca sĩ Tùng Dương được hội đồng giám khảo giải thưởng âm nhạc Nhật Bản (Maj 2025) trao giải thưởng đặc biệt cho album Multiverse. Về phía các tổ chức sản xuất tập thể, nhóm nghệ sĩ thuộc công ty SpaceSpeakers đã khởi động hệ thống chuỗi sự kiện Kosmik concert 2026 tại Las Vegas - Mỹ với thông điệp đưa âm nhạc của nhóm vươn ra quốc tế.
Những ưu thế trong khâu sản xuất và phân phối
Các công ty và nghệ sĩ đang ngày càng đầu tư để đảm bảo chất lượng các bản phát hành. Về năng lực sản xuất nội tại, hệ thống phòng thu tại Việt Nam hiện nay đã tiến hành nâng cấp đồng bộ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Các kỹ sư âm thanh nội địa áp dụng các tiêu chuẩn thu âm đa chiều và quy trình xử lý hậu kỳ tương đương với mức thông số kỹ thuật trung bình của khu vực châu Á. Định dạng âm thanh đầu ra của các phòng thu Việt Nam hiện đáp ứng đầy đủ các thông số về độ lớn âm lượng theo quy định định dạng bắt buộc của các nền tảng phát trực tuyến quốc tế. Cùng với đó, các nhà sản xuất âm nhạc Việt Nam đang thể hiện năng lực tích hợp các chất liệu bản địa vào cấu trúc hòa âm phương Tây. Việc kết hợp âm giai ngũ cung hoặc sử dụng trực tiếp các nhạc cụ truyền thống trên nền tảng nhịp điệu điện tử tạo ra đặc điểm nhận dạng âm thanh riêng biệt. Trong trường hợp tiết mục Phù Đổng Thiên Vương của ca sĩ Đức Phúc tại cuộc thi Intervision 2025, việc sử dụng đạo cụ truyền thống kết hợp với bản phối hiện đại đã cho ra một sản phẩm có tính định danh văn hóa cao, giúp phân biệt sản phẩm của Việt Nam với các sản phẩm đến từ các nền công nghiệp âm nhạc khác.
Khi nhắc đến hạ tầng phân phối, các doanh nghiệp âm nhạc Việt Nam đang tận dụng chi phí phân phối nội dung xấp xỉ bằng không thông qua hạ tầng của các công ty công nghệ đa quốc gia. Thuật toán phân phối nội dung của YouTube, TikTok và Spotify sử dụng cơ chế đề xuất xuyên biên giới dựa trên hành vi nghe của người dùng thay vì giới hạn theo khu vực địa lý. Cơ chế này giúp các đoạn nhạc có cấu trúc nhịp điệu bắt tai có khả năng tự động lan truyền trên mạng xã hội toàn cầu mà không yêu cầu nhà sản xuất phải chi trả ngân sách quảng cáo trực tiếp tại các thị trường đó. Đồng thời, cơ chế thu phí bản quyền tại Việt Nam cũng ghi nhận sự tối ưu hóa. Báo cáo từ Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) cho biết trung tâm này đã thu hộ hơn 108 tỷ đồng tiền bản quyền chỉ trong quý 3 năm 2025. Sự chặt chẽ trong việc rà soát và thu thập dữ liệu sử dụng âm nhạc trên môi trường số cung cấp một dòng tiền tái đầu tư ổn định, giúp các nhà sản xuất có đủ tài chính để nâng cấp thiết bị và thực hiện các dự án tiếp theo.
Còn đó những rào cản trước mắt
Dù có các chỉ số tăng trưởng ấn tượng, các doanh nghiệp giải trí Việt Nam vẫn bộc lộ các điểm hạn chế khi đặt trong môi trường cạnh tranh quốc tế.
Nhược điểm đầu tiên xuất phát từ cấu trúc vận hành phân mảnh của các doanh nghiệp nội địa. Phần lớn các công ty quản lý nghệ sĩ tại Việt Nam hoạt động dưới mô hình doanh nghiệp vừa và nhỏ, có số lượng nhân sự giới hạn. Cấu trúc này thiếu vắng các bộ phận chuyên trách về luật pháp quốc tế, bộ phận tìm kiếm và phát triển nghệ sĩ có mạng lưới liên kết toàn cầu, cũng như bộ phận quan hệ công chúng đa quốc gia. So sánh với các tập đoàn giải trí tại Hàn Quốc hay Nhật Bản - nơi một dự án âm nhạc được vận hành bởi một hệ thống hàng trăm chuyên gia phân tích dữ liệu thị trường quốc tế - các nhà sản xuất Việt Nam thiếu các nguồn lực thông tin để xây dựng chiến lược phát hành bài bản cho từng khu vực cụ thể.
Tiếp theo, khó khăn còn đến từ môi trường kinh tế và nền tảng kỹ thuật. Sự chênh lệch về ngân sách tiếp thị là một rào cản tài chính lớn. Để một sản phẩm âm nhạc hiển thị trên các bảng quảng cáo ngoài trời tại các khu vực trung tâm thương mại Bắc Mỹ, hoặc để thuê các đại lý truyền thông khu vực nhằm đưa tin tức lên các báo cáo tài chính quốc tế, nhà sản xuất phải chi trả mức phí vượt xa biên lợi nhuận kỳ vọng của một dự án âm nhạc Việt Nam. Cuối cùng, mức độ phụ thuộc vào thuật toán của các bên thứ ba đặt các tổ chức phát hành nội địa vào trạng thái thụ động. Lượt xem, lượt nghe và chỉ số tương tác phân bổ theo chính sách của các nền tảng trung gian đa quốc gia. Bất kỳ sự thay đổi mã nguồn nào từ nền tảng nhằm giới hạn lưu lượng truy cập tự nhiên đều có khả năng làm suy giảm nghiêm trọng hiệu suất thương mại của dự án mà các công ty Việt Nam không có quyền can thiệp hệ thống.
Những thành tích và con số trong gần 2 năm qua đã xác nhận mức độ hiện diện của ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam trên bản đồ âm nhạc kỹ thuật số khu vực. Điều này minh chứng cho việc các sản phẩm nội địa có đầy đủ khả năng cạnh tranh và thu hút khán giả quốc tế nếu được áp dụng đúng quy trình sản xuất và phân phối. Tuy nhiên, để việc gia tăng thị phần này duy trì ổn định thay vì chỉ là các hiện tượng mang tính thời điểm, ngành công nghiệp ghi âm Việt Nam yêu cầu một sự tái cấu trúc mang tính hệ thống. Quá trình này bao gồm thiết lập các quy trình đào tạo nhân sự chuyên trách quản trị thương mại quốc tế, đồng bộ hóa hệ thống pháp lý bảo vệ tài sản trí tuệ với các chuẩn mực chung, và yêu cầu các quỹ đầu tư thiết lập các khoản phân bổ vốn dài hạn cho các dự án văn hóa nhằm giải quyết bài toán ngân sách tiếp thị xuyên biên giới.
MINH KHANG
Nguồn: Tạp chí VHNT số 641, tháng 4-2026
