Khi tiếng còi tàu đánh thức miền di sản

Tôi vẫn nhớ như in những giai điệu hào hùng trong bài hát Tiến về Hà Nội mà cô giáo đã dạy trên lớp: “Trùng trùng quân đi như sóng... Năm cửa ô đón mừng đoàn quân tiến về…”. Hình ảnh những cửa ô - những “cửa ngõ” văn hóa và lịch sử của kinh thành Thăng Long xưa - luôn là một ẩn số đối với tôi.

Chuyến tàu “Hà Nội - 5 Cửa Ô” không đơn thuần là một phương tiện vận chuyển. Đây là một nỗ lực sáng tạo trong việc “đánh thức” di sản, biến không gian di động thành một bảo tàng văn hóa sống. Với lộ trình từ ga Hà Nội đến vùng đất Kinh Bắc văn hiến, hành trình này là một mảnh ghép quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa trải nghiệm du lịch mà Thủ đô Hà Nội đang hướng tới. Đối với một du khách nước ngoài như tôi, đây chính là “chiếc chìa khóa vàng” để mở ra cánh cửa văn hóa Việt một cách trực quan và đầy cảm xúc nhất.

“5 Cửa Ô” - Những không gian văn hóa di động

Điều làm tôi ấn tượng ngay khi bước lên tàu chính là thiết kế toa xe hai tầng - một trải nghiệm vận tải du lịch độc đáo lần đầu tiên tôi được thấy tại Việt Nam. Đoàn tàu gồm 10 toa, nhưng linh hồn nằm ở 5 toa hành khách được kết tinh theo 5 cửa ô lịch sử: Ô Quan Chưởng, Ô Cầu Dền, Ô Đống Mác, Ô Cầu Giấy và Ô Chợ Dừa. Mỗi toa tàu là một thế giới riêng, một chương truyện riêng để du khách khám phá.

Toa Ô Quan Chưởng: Nơi thời gian ngưng đọng

 Bước vào toa Ô Quan Chưởng, tôi cảm nhận được nét kiến trúc cổ kính, uy nghiêm. Trong không gian ấy, tiếng đàn bầu, đàn đáy, tiếng phách, giọng hát cổ truyền, những điệu chèo và làn quan họ Bắc Ninh vang lên mượt mà, da diết. Sự kết hợp giữa không gian kiến trúc và nghệ thuật biểu diễn truyền thống tại đây tạo nên một sợi dây liên kết vô hình nhưng mạnh mẽ, khiến những người trẻ như tôi cảm thấy lịch sử chưa bao giờ gần gũi đến thế.

Toa Ô Cầu Dền: Khoảng lặng hoài niệm

 Nếu Ô Quan Chưởng là sự uy nghiêm, thì toa Ô Cầu Dền lại là một “cỗ máy thời gian” đưa hành khách trở về Hà Nội những năm 80 - 90. Tôi lặng người nhìn ngắm chiếc tivi đen trắng, chiếc đài radio cũ kỹ hay chiếc đồng hồ quả lắc - những kỷ vật của thời bao cấp của người Việt được sắp xếp đầy tinh tế. Giữa những bản nhạc tiền chiến nhẹ nhàng, tôi cảm nhận được sự khiêm nhường nhưng kiên cường của người Hà Nội trong một giai đoạn đầy khó khăn nhưng cũng thật ấm áp tình người.

Toa Ô Đống Mác và Ô Cầu Giấy: Sân khấu và làng nghề

Toa Ô Đống Mác được thiết kế như một “sân khấu nghệ thuật” mở, nơi tiếng hát xẩm và những bản độc tấu nhạc cụ dân tộc làm say đắm lòng người. Trong khi đó, toa Ô Cầu Giấy lại khiến tôi không thể rời mắt khỏi những bản in tranh Đông Hồ đỏ thắm và những món đồ gốm sứ tinh xảo. Đây là không gian tôn vinh các làng nghề truyền thống, giúp du khách quốc tế có cái nhìn cận cảnh về sự tài hoa của những nghệ nhân Việt.

Toa Ô Chợ Dừa: Toa xe thượng lưu và ẩm thực

 Toa được thiết kế với không gian mở, tập trung vào sự kết nối và thư giãn. Quầy bar trung tâm được thiết kế bằng gỗ cao cấp với ánh đèn vàng ấm cúng, là nơi phục vụ trực tiếp các loại đồ uống đa dạng từ trà, cà phê đến các loại cocktail nhẹ. Khu vực lounge thay vì hàng ghế cố định, toa này có các dãy ghế sofa êm ái, tạo không gian sang trọng như một quán cafe giữa lòng phố cổ. Tại đây, tôi có thể tự tay in tranh Đông Hồ từ mộc bản trên giấy điệp dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Khi lớp màu từ gỗ thấm vào tờ giấy nhám mịn, tạo nên hình ảnh “Đám cưới chuột” hay “Vinh hoa - Phú quý” mang lại cảm nhận đặc biệt cho tôi, như thể đang trực tiếp chạm tay vào di sản. Nhờ hệ thống thuyết minh đa ngôn ngữ, những câu chuyện về các vị vua triều Lý hay ý nghĩa của từng cửa ô được truyền tải đến tôi một cách trọn vẹn, xóa nhòa mọi rào cản ngôn ngữ.

Khi đường sắt trở thành “sân khấu đa giác quan”

Trải nghiệm trên tàu không chỉ dừng lại ở việc nhìn ngắm. Đó là một hành trình đa giác quan. Tôi đã rất xúc động khi thấy các nghệ sĩ trong trang phục áo dài ngũ thân, áo tứ thân, khăn mỏ quạ di chuyển uyển chuyển giữa các toa tàu. Tiếng cười nói, tiếng hát hòa cùng tiếng “xình xịch” đặc trưng của đường ray tạo nên một bản nhạc nền độc nhất vô nhị. Lần lượt các nghệ sĩ đi qua từng toa tàu và biểu diễn cho khán giả thưởng thức những nét đặc trưng của âm nhạc dân tộc Việt Nam.

Cung đường kết nối văn hóa Thăng Long - Kinh Bắc

Tàu khởi hành từ Ga Hà Nội, chậm rãi lướt qua “phố đường tàu” nổi tiếng - nơi tôi có thể thấy nhịp sống người dân Thủ đô chỉ trong tầm tay. Nhưng khoảnh khắc ấn tượng nhất chính là khi tàu lăn bánh qua cầu Long Biên trăm tuổi. Từ cửa sổ kính panorama rộng mở, dòng sông Hồng cuộn sóng và những bãi bồi xanh mướt hiện ra như một bức tranh toàn cảnh tuyệt mỹ.

Sau 40 phút di chuyển, tôi đến ga Từ Sơn và tiếp tục hành trình bằng xe trung chuyển để tới đền Đô - nơi thờ 8 vị vua nhà Lý. Giữa không gian tĩnh mịch của kiến trúc cổ, tôi hòa cùng dòng người dâng hương, lắng nghe hát quan họ tại Thủy Đình và được các liền anh, liền chị tặng miếng trầu têm cánh phượng. Tại đây, tôi còn được học cách làm bánh phu thê Đình Bảng - món bánh mang biểu tượng của lòng thủy chung, một nét tinh hoa ẩm thực Kinh Bắc khiến tôi nhớ mãi.

Vị quê hương trên những toa tàu

Chuyến tàu “Hà Nội - 5 Cửa Ô” đưa những thức quà tinh tế nhất vào phục vụ du khách. Tôi đã được nếm vị ngọt thanh của cốm làng Vòng, hương thơm nồng nàn của trà sen Hồ Tây và vị giòn rụm của bánh rán Hàng Chiếu. Thật thú vị khi giữa không gian hoài cổ ấy, tôi vẫn có thể nhâm nhi một ly cà phê muối hay cà phê cốt dừa - những thức uống hiện đại đang là “trend” của giới trẻ Việt Nam. Một sự kết hợp cũ - mới đầy duyên dáng!

DANIELA AGUILERA

 Nguồn: Đặc san Vietnam Destination Review, số 1, tháng 5-2026